Miễn học phí - bước đi chiến lược vì tương lai tri thức

3 giờ trướcBài gốc

Việc Việt Nam quyết định miễn học phí trên phạm vi toàn quốc từ bậc mầm non đến trung học phổ thông từ năm học 2025-2026 không chỉ là một chính sách an sinh mà còn là định hướng phát triển nguồn nhân lực dài hạn.

Tiến sĩ, luật sư Oliver Massmann, Tổng Giám đốc của Duane Morris Vietnam LLC.

Trả lời phỏng vấn Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Tiến sĩ, luật sư Oliver Massmann, nhận định đó là “một chính sách tiến bộ và có tầm nhìn chiến lược”, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình phát triển của Việt Nam, khẳng định giáo dục không phải là một dịch vụ có thể mua bán, mà là quyền cơ bản của mỗi công dân.

Ông đánh giá thế nào về quyết định miễn học phí trên phạm vi toàn quốc từ bậc mầm non đến trung học phổ thông, bắt đầu từ năm học 2025-2026?

Việc Việt Nam quyết định miễn học phí trên phạm vi toàn quốc là một chính sách tiến bộ và có tầm nhìn chiến lược. Đây là một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của đất nước, khẳng định rằng giáo dục không phải là một loại hàng hóa, mà là một quyền cơ bản. Quyết định này sẽ giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho các gia đình, đặc biệt là những hộ có thu nhập thấp và trung bình, qua đó bảo đảm hoàn cảnh kinh tế không trở thành rào cản đối với việc học tập của trẻ em. Đây là sự đầu tư vào tài sản quý giá nhất của Việt Nam, đó là con người.

Theo ông, chính sách này có thể tạo ra những tác động dài hạn nào đối với công bằng xã hội và phát triển nguồn nhân lực tại Việt Nam?

Bằng việc miễn học phí, Việt Nam đang trực tiếp thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng miền và các nhóm kinh tế - xã hội khác nhau. Điều này sẽ góp phần xây dựng một xã hội công bằng hơn, nơi tiềm năng của mỗi đứa trẻ được quyết định bởi năng lực và sự nỗ lực của chính các em, thay vì phụ thuộc vào điều kiện thu nhập của gia đình.

Về phát triển nguồn nhân lực, khi dân số được tiếp cận giáo dục tốt hơn, năng suất lao động cũng sẽ được nâng lên tương ứng. Chính sách này sẽ giúp tăng tỷ lệ nhập học và tốt nghiệp, đặc biệt ở các khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa, qua đó tạo ra nguồn lao động có kỹ năng dồi dào hơn. Điều này có ý nghĩa then chốt trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới chuyển dịch từ nền kinh tế dựa vào sản xuất sang nền kinh tế dựa trên tri thức.

Miễn học phí đặc biệt có ý nghĩa trong định hướng phát triển nguồn nhân lực dài hạn. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Ông có cho rằng đây là một bước đi cụ thể nhằm thực hiện cam kết của Việt Nam đối với Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em không?

Chắc chắn là như vậy. Chính sách này là một bước đi cụ thể và mạnh mẽ trong việc thực hiện cam kết của Việt Nam đối với Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (CRC). Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước này. Việc miễn học phí không chỉ dừng lại ở bậc tiểu học mà còn mở rộng sang mầm non và trung học, thể hiện mức độ cam kết rất cao cả về tinh thần lẫn nội dung của Công ước.

Chính sách miễn học phí có thể thay đổi cuộc sống của trẻ em yếu thế, đặc biệt là trẻ em gái, trẻ em ở vùng sâu, vùng xa và trẻ em dân tộc thiểu số như thế nào?

Chính sách này có thể tạo ra bước ngoặt đối với trẻ em thuộc nhóm yếu thế. Với trẻ em gái ở vùng sâu, vùng xa và trẻ em dân tộc thiểu số, việc miễn học phí có thể phá vỡ vòng luẩn quẩn của nghèo đói và bất bình đẳng, giúp các em đến trường dễ dàng hơn mà không tạo thêm áp lực tài chính cho gia đình. Từ đó có thể tăng tỷ lệ nhập học, duy trì sĩ số và nâng cao kết quả học tập, bảo đảm các nhóm này không bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển của đất nước. Trước kia, tại một số địa bàn, giáo dục của trẻ em gái chưa được coi trọng đúng mức. Tôi tin rằng điều này cũng sẽ thay đổi.

Miễn học phí có thể góp phần giải quyết các thách thức nhân khẩu học như già hóa dân số, di cư và mất cân bằng giới tính như thế nào?

Chính sách này có thể hỗ trợ Việt Nam xử lý các thách thức nhân khẩu học theo nhiều cách:

Về già hóa dân số: Hệ thống miễn học phí giúp củng cố năng lực của thế hệ kế tiếp thông qua nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng, chuẩn bị cho họ khả năng hỗ trợ một xã hội đang già hóa bằng cách gia tăng năng suất và đổi mới sáng tạo, những yếu tố cần thiết để bảo đảm nguồn lực cho an sinh xã hội và y tế.

Về di cư: Giáo dục miễn phí có thể giảm áp lực di cư từ nông thôn ra đô thị. Khi giáo dục chất lượng được bảo đảm và chi phí hợp lý tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, các gia đình sẽ ít phải chuyển đến đô thị để có cơ hội học tập tốt hơn cho con cái. Qua đó, góp phần duy trì sự ổn định của cộng đồng và phát triển cân bằng giữa các vùng.

Mất cân bằng giới tính: Việc bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục cho tất cả trẻ em cũng gián tiếp thúc đẩy bình đẳng giới. Trong các gia đình có nguồn lực hạn chế, đôi khi phải lựa chọn giữa việc cho con trai hay con gái đi học. Khi học phí được miễn, sự lựa chọn khó khăn này được loại bỏ, khuyến khích các gia đình đầu tư giáo dục cho con gái, từ đó góp phần xây dựng một xã hội cân bằng và trao quyền tốt hơn trong dài hạn.

Miễn học phí là chiến lược đảm bảo nền kinh tế tri thức bền vững cho Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Việt Nam có thể học hỏi những bài học hoặc mô hình quốc tế nào để nâng cao hiệu quả thực thi chính sách này?

Các quốc gia như Phần Lan và Na Uy - nơi vận hành hiệu quả mô hình không thu học phí - cho thấy nền tảng ngân sách công vững chắc là điều kiện tiên quyết để duy trì chất lượng. Cốt lõi không ở việc bỏ khoản thu, mà bảo đảm nguồn lực đầy đủ cho đội ngũ giáo viên, hạ tầng trường lớp và học liệu. Vì vậy, Việt Nam cần thiết kế chính sách theo hướng giữ vững và nâng cao chuẩn mực đào tạo, tránh để việc miễn học phí ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.

Bên cạnh đó, các chương trình “Promise” tại Hoa Kỳ gợi mở cách tiếp cận hỗ trợ có trọng tâm đối với những khoản chi ngoài học phí như sách vở, đi lại và đồ dùng học tập. Thực tế cho thấy, dù không còn phải đóng học phí, các chi phí này vẫn có thể trở thành gánh nặng với nhiều gia đình. Vì vậy, việc thiết kế cơ chế trợ cấp hoặc hỗ trợ phù hợp cho nhóm dễ bị tổn thương sẽ giúp chính sách phát huy hiệu quả thiết thực và toàn diện hơn.

Theo luật sư Oliver Massmann, nhìn tổng thể, miễn học phí toàn quốc không chỉ là một biện pháp hỗ trợ tài chính trước mắt mà là một lựa chọn phát triển dài hạn, đặt con người và quyền được giáo dục vào vị trí trung tâm của chính sách.

*Tiến sĩ, luật sư Oliver Massmann là chuyên gia nước ngoài giàu kinh nghiệm tại Việt Nam, từng tư vấn pháp lý cho Chính phủ trong các vấn đề liên quan đến WTO và là người nước ngoài đầu tiên trình bày chuyên môn tại Quốc hội Việt Nam bằng tiếng Việt.

Kiều Thoan Thu

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/mien-hoc-phi-buoc-di-chien-luoc-vi-tuong-lai-tri-thuc-748358.html