Miễn phí sách giáo khoa: Trường học đối mặt với nhiều nỗi lo

3 giờ trướcBài gốc

Chính sách miễn phí sách giáo khoa góp phần thúc đẩy công bằng trong giáo dục

Lợi ích kép từ chính sách dùng chung sách giáo khoa

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Nghị định về chính sách miễn phí sách giáo khoa (SGK) trong giáo dục phổ thông, đồng thời xây dựng lộ trình miễn học phí và giáo trình môn Giáo dục quốc phòng và an ninh tại các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Theo dự thảo, Nhà nước sẽ đầu tư mua sắm SGK, bao gồm cả sách chữ nổi Braille, để trang bị cho thư viện trường học. Học sinh và giáo viên sẽ mượn sử dụng theo năm học hoặc học kỳ, sau đó hoàn trả để tiếp tục tái sử dụng.

Bà Vũ Thị Ngọc Bích, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thị trấn Thắng, Hiệp Hòa, Bắc Ninh, nhận định đây là chính sách nhân văn, không chỉ đem lại lợi ích kinh tế mà còn mang lại ý nghĩa giáo dục cho người học: "Học sinh được tiếp cận đầy đủ bộ sách thống nhất, đồng bộ. Đối với phụ huynh, chính sách này đi vào thực tế sẽ giảm đáng kể chi phí đầu năm học, đồng thời hạn chế tình trạng lãng phí khi mỗi năm đều phải mua mới".

"Khi sách không còn là "của riêng", học sinh buộc phải thay đổi cách ứng xử. Các em sẽ học được cách giữ gìn, trân trọng, không viết vẽ, không làm hỏng lên SGK. Đây là một bài học thực tế về ý thức cộng đồng, về trách nhiệm với tài sản chung, điều vốn khó hình thành nếu mọi thứ đều thuộc sở hữu cá nhân", bà Bích Ngọc nhấn mạnh.

Khi học sinh được tiếp cận SGK, khoảng cách về điều kiện học tập giữa các vùng miền sẽ được thu hẹp. Đặc biệt, việc đưa sách chữ nổi Braille vào hệ thống cho thấy sự quan tâm đến học sinh khuyết tật, một điểm rất đáng ghi nhận về tính nhân văn.

Ngoài ý nghĩa an sinh giáo dục, việc Nhà nước chủ động đầu tư và quản lý sách giáo khoa còn có thể góp phần ổn định thị trường, hạn chế biến động giá hoặc những tác động ngoài chuyên môn. Nếu triển khai hiệu quả, sách giáo khoa không chỉ là công cụ học tập mà còn từng bước trở thành tài sản công có giá trị sử dụng lâu dài, nữ Hiệu trưởng bày tỏ.

Đáng chú ý, từ năm học 2026 - 2027, cả nước sẽ thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa. "Đây được xem là điều kiện thuận lợi để các trường tổ chức quản lý, lưu trữ, mượn - trả và tái sử dụng sách một cách đồng bộ hơn", bà Bích nhấn mạnh.

Bà Vũ Thị Ngọc Bích, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thị trấn Thắng, Hiệp Hòa, Bắc Ninh. Ảnh: NTCC

Trường học đối mặt loạt thách thức mới

Thực tế, mô hình SGK dùng chung đã được một số trường triển khai ở quy mô nhỏ trong nhiều năm qua. Bà Ngọc Bích, cho biết nhà trường hiện duy trì khoảng 100 bộ sách dùng chung dành cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn.

"Cuối mỗi năm học, nhà trường vận động học sinh quyên góp sách cũ để bổ sung vào 'kho chung'. Nhờ đó, trường đã có những kinh nghiệm ban đầu trong việc phân loại, lưu trữ cũng như tổ chức mượn - trả sách", bà Bích chia sẻ.

Tuy nhiên, theo bà Bích, từ mô hình tự phát ở quy mô nhỏ đến việc triển khai đồng loạt trên toàn quốc là một khoảng cách rất lớn.

Dự thảo quy định các trường phải hoàn tất việc chuẩn bị sách trước ngày 15/6 hằng năm. Theo bà Bích, đây là mốc thời gian khá gấp nếu xét đến khối lượng công việc mà nhà trường phải thực hiện.

"Nếu được giao quyền chủ động mua sắm, trường sẽ phải lập dự toán, lựa chọn nhà cung cấp, tổ chức đấu thầu nếu cần, rồi kiểm đếm, nhập kho. Trong trường hợp sách được cấp phát từ cấp trên, các trường vẫn phải làm hàng loạt công đoạn như phân loại theo khối lớp, dán nhãn, mã hóa, sắp xếp…", bà Bích nói.

Theo bà, những đầu việc này vốn không xa lạ với thư viện. Nhưng khi số lượng sách tăng lên đủ cho toàn bộ học sinh trong trường, áp lực sẽ dồn lên hệ thống vốn đã rất mỏng về nhân lực.

"Nhiều trường hiện chỉ có một nhân viên thư viện, thậm chí là kiêm nhiệm, nên rất khó 'gánh' hết khối lượng công việc trong thời gian ngắn", bà Bích nhận định.

Về giải pháp trước mắt, bà Bích cho rằng có thể huy động thêm giáo viên cùng tham gia, nhất là trong dịp hè. Việc phân công làm thêm vào buổi chiều hoặc trong các tuần nghỉ có thể giúp giảm phần nào áp lực ban đầu.

Tuy vậy, bà nhấn mạnh đây chỉ là giải pháp tình thế. Về lâu dài, nếu không có cơ chế bổ sung nhân sự hoặc hỗ trợ chuyên trách, mô hình này sẽ khó vận hành bền vững.

Ở góc độ chuyên môn, bà Luyện Thị Hằng, nhân viên văn thư tại một trường tiểu học và THCS ở Thanh Hóa, cho rằng một trong những vấn đề lớn nhất là không gian lưu trữ.

"Theo thiết kế hiện nay, thư viện của nhiều trường phổ thông chủ yếu phục vụ đọc sách, chứ không phải kho lưu trữ số lượng lớn SGK. Với diện tích khoảng 50 - 80 m², việc tiếp nhận hàng nghìn cuốn sách cho tất cả khối lớp có thể nhanh chóng khiến không gian quá tải, nhất là vào đầu năm học khi sách chưa được phân phát", bà Hằng nói.

Theo bà Hằng, nếu không có phương án bố trí hợp lý, hoạt động đọc sách thường xuyên của học sinh tại thư viện có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Bà cho rằng cần tính đến phương án mở rộng hoặc cải tạo thư viện, thậm chí xây dựng thêm phòng lưu trữ riêng. Cùng với đó là các điều kiện bảo quản như chống ẩm, chống mối mọt, đảm bảo thông thoáng vì đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tuổi thọ sách.

"Nếu không giải quyết tốt bài toán này, phần chi phí tiết kiệm được từ việc tái sử dụng sách có thể bị 'bào mòn' bởi tỷ lệ hư hỏng, thất thoát", bà Hằng phân tích.

Không chỉ cơ sở vật chất, theo bà Hằng, một yếu tố mang tính quyết định khác là ý thức của học sinh.

Với gần 20 năm làm việc trong trường học, bà cho rằng ngay cả khi có đủ nhân lực và điều kiện bảo quản, chính sách vẫn khó thành công nếu học sinh chưa có ý thức giữ gìn sách.

"Khi không phải bỏ tiền mua sách, một bộ phận học sinh có thể nảy sinh tâm lý "không phải của mình", từ đó sử dụng thiếu cẩn trọng, viết vẽ, làm rách hoặc làm mất sách", bà nói.

Từ năm học 2026 - 2027, cả nước sẽ thống nhất sử dụng một bộ sách giáo khoa.

Dự thảo nghị định hiện đã đưa ra cơ chế bồi hoàn khá rõ: Học sinh phải trả 100% giá trị nếu làm hỏng hoặc mất sách trong năm đầu; 50% nếu sách đã sử dụng trên một năm. Theo nhiều ý kiến, đây là quy định hợp lý, vừa có tính răn đe, vừa không quá nặng nề.

Tuy nhiên, bà Hằng cho rằng chế tài chỉ nên được xem là "hàng rào cuối cùng". Quan trọng hơn vẫn là giáo dục ý thức cho học sinh ngay từ đầu, thông qua sinh hoạt lớp, họp phụ huynh hoặc các hoạt động trải nghiệm.

"Khi học sinh hiểu rằng việc giữ gìn sách không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hỗ trợ bạn bè, các em sẽ hình thành hành vi tích cực một cách tự nhiên hơn", bà Hằng nói.

Để làm được điều đó, giáo viên chủ nhiệm sẽ giữ vai trò then chốt trong việc theo dõi, nhắc nhở học sinh trên lớp. Trong khi đó, phụ huynh cũng cần đồng hành, nhắc con em sử dụng và bảo quản sách tại nhà.

Đồng quan điểm, bà Vũ Thị Ngọc Bích cho rằng để chính sách đi vào cuộc sống hiệu quả, các trường cần chuẩn bị sớm trên 2 trụ cột là cơ sở vật chất và con người.

Về cơ sở vật chất, theo bà, không gian thư viện, hệ thống giá kệ, điều kiện bảo quản và quy trình quản lý phải được xây dựng bài bản. Đây là nền tảng để sách có thể được sử dụng lâu dài, hạn chế tối đa hư hỏng và thất thoát.

Về con người, các trường cần có kế hoạch phân công nhiệm vụ rõ ràng, đào tạo nhân sự phụ trách thư viện, đồng thời huy động sự tham gia của cán bộ, giáo viên, nhân viên trong giai đoạn đầu triển khai.

Theo bà Bích, về lâu dài, cần xem xét bổ sung biên chế hoặc có cơ chế hỗ trợ phù hợp để chuyên nghiệp hóa công tác thư viện trường học.

Song song đó, công tác truyền thông cũng rất quan trọng để tạo sự đồng thuận xã hội. Khi phụ huynh hiểu rõ lợi ích và trách nhiệm đi kèm, họ sẽ trở thành "cánh tay nối dài" của nhà trường trong việc giáo dục và giám sát học sinh sử dụng sách có ý thức.

Hà Phương

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/mien-phi-sach-giao-khoa-truong-hoc-doi-mat-voi-nhieu-noi-lo-238260409123315841.htm