Mở đường thể chế cho tầm nhìn Thủ đô 100 nămBài 2: Định hình tư duy phát triển dài hạn

5 giờ trướcBài gốc

Không chỉ nhằm tổ chức lại không gian đô thị, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn thế kỷ còn hướng tới đổi mới căn bản phương thức quản trị, tạo nền tảng để Hà Nội phát triển bền vững, hiện đại, hài hòa giữa bảo tồn và đổi mới trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và hội nhập quốc tế sâu rộng.

Hà Nội là đô thị có bề dày lịch sử, văn hóa nên việc quy hoạch phải bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Ảnh: Nguyễn Quang

Tầm nhìn dài hạn, tư duy đa chiều

Hà Nội đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới với quy mô và tính chất ngày càng phức tạp. Tốc độ đô thị hóa nhanh, áp lực dân số lớn, yêu cầu nâng cao chất lượng sống của người dân, cùng tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu và cạnh tranh quốc tế, đòi hỏi thành phố phải có cách tiếp cận quy hoạch mới, vượt ra khỏi tư duy ngắn hạn và cục bộ.

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội Nguyễn Trọng Kỳ Anh, thực tiễn hơn 14 năm triển khai Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 cho thấy, quy hoạch đã đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng phát triển, song cũng bộc lộ nhiều khó khăn, hạn chế mang tính cấu trúc.

Tuy nhiên, Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 được xây dựng trong bối cảnh điều kiện kinh tế - xã hội, thể chế và công nghệ còn nhiều khác biệt so với hiện nay. Các chỉ tiêu dân số, sử dụng đất, hạ tầng chủ yếu được xác định theo phương pháp dự báo tuyến tính, ít kịch bản, dẫn đến chưa dự báo đầy đủ dòng di cư thực tế và dân số, chưa lượng hóa rõ ngưỡng chịu tải hạ tầng và khó thích ứng khi bối cảnh phát triển thay đổi nhanh. Điều chỉnh Quy hoạch chung Thủ đô Hà Nội đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 đã khắc phục một phần, song vẫn chịu áp lực từ hệ thống dữ liệu và phương pháp tiếp cận truyền thống.

Chính từ những bất cập đó, việc nghiên cứu lập Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được xác định không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là yêu cầu chuyển đổi căn bản tư duy quy hoạch - từ ngắn hạn sang dài hạn, từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch động, từ quản lý không gian sang quản trị phát triển.

Trong các phát biểu chỉ đạo, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh, quy hoạch Thủ đô phải được đặt trong tổng thể phát triển của Vùng Thủ đô, gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển quốc gia và xu thế toàn cầu. Hà Nội không thể phát triển đơn lẻ, mà phải đóng vai trò trung tâm kết nối, lan tỏa động lực tăng trưởng cho cả vùng và cả nước.

Trên tinh thần đó, quy hoạch mới hướng tới mô hình đa cực - đa trung tâm - đa tầng - đa lớp, coi Thủ đô là một hệ thống không gian mở, có khả năng thích ứng cao. Các trung tâm phát triển không tập trung dồn nén vào một lõi duy nhất, mà được tổ chức thành mạng lưới các cực động lực, mỗi cực có chức năng rõ ràng, được kết nối bằng hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho rằng, điểm cốt lõi của tư duy quy hoạch 100 năm là chuyển từ “quy hoạch để xây dựng” sang “hạ tầng dẫn dắt quy hoạch”. Hạ tầng giao thông, năng lượng, cấp - thoát nước, xử lý chất thải, hạ tầng số được coi là một chỉnh thể thống nhất, đóng vai trò nền tảng để định hướng phân bố dân cư, công nghiệp, dịch vụ và các hoạt động đô thị khác. Mọi chiến lược phát triển đều phải xoay quanh năng lực chịu tải của hệ thống hạ tầng.

Dưới góc độ chuyên môn, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Nguyễn Trọng Kỳ Anh phân tích, một trong những hạn chế lớn của quy hoạch thành phố Hà Nội trước đây là hạ tầng chưa thực sự trở thành “giới hạn cứng” trong tổ chức không gian. Nhiều khu vực đô thị phát triển nhanh hơn khả năng đầu tư hạ tầng, đặc biệt là giao thông, thoát nước và xử lý chất thải, dẫn đến quá tải cục bộ, làm giảm hiệu quả và tính bền vững của đô thị. Quy hoạch 100 năm, vì vậy, phải được xây dựng trên cơ sở đo lường năng lực hạ tầng theo thời gian thực và dự báo dài hạn.

Giữ hài hòa quy hoạch cũ trong không gian hiện đại

Một yêu cầu xuyên suốt trong định hướng phát triển Thủ đô là bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Hà Nội là đô thị có bề dày lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc biệt; mọi can thiệp quy hoạch đều phải được cân nhắc kỹ lưỡng để không làm tổn hại đến các giá trị đã được hun đúc qua nhiều thế kỷ.

Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc khẳng định, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm không phải là sự “phủ định” các quy hoạch trước đây, mà là quá trình kế thừa có chọn lọc, điều chỉnh những nội dung không còn phù hợp, đồng thời bổ sung các tư duy và công cụ mới. Đây là cách tiếp cận thận trọng nhưng cần thiết để Hà Nội vừa phát triển hiện đại, vừa giữ được bản sắc riêng.

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, một trong những điểm nghẽn hiện nay là cách tổ chức không gian đô thị vẫn thiên về quản lý mặt bằng, mật độ, tầng cao, hệ số sử dụng đất, trong khi không gian ngầm và không gian tầm thấp chưa được coi là nguồn lực phát triển quan trọng. Việc cải tạo, tái thiết đô thị, đặc biệt là cải tạo chung cư cũ, còn thiếu đột phá về mô hình và cơ chế.

Trong bối cảnh quỹ đất bề mặt ngày càng hạn chế, cấu trúc di sản dày đặc, Hà Nội buộc phải chuyển sang mô hình đô thị đa tầng - đa lớp, khai thác không gian theo chiều đứng và chiều sâu để tái cấu trúc đô thị mà không phá vỡ cấu trúc lịch sử. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển của các đô thị lớn trên thế giới.

Một điểm nhấn quan trọng khác của Quy hoạch 100 năm là ứng dụng công nghệ số trong lập và quản lý quy hoạch. Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn, Hà Nội đang từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị tích hợp, ứng dụng sa bàn số, sa bàn 4D để mô phỏng, đánh giá và công khai các phương án quy hoạch. Quy hoạch vì thế không còn là những “bản vẽ tĩnh”, mà trở thành một hệ thống quản lý sống, có khả năng cập nhật, giám sát và điều chỉnh linh hoạt.

Việc công khai, minh bạch quy hoạch thông qua nền tảng số giúp người dân dễ tiếp cận, dễ giám sát, hạn chế điều chỉnh tùy tiện và tạo sự đồng thuận xã hội. Người dân được xác định là chủ thể đồng hành và giám sát quy hoạch, chứ không chỉ là đối tượng thụ hưởng, qua đó nâng cao hiệu quả thực thi trong thực tiễn.

Ở tầm vùng, các chuyên gia đều cho rằng, Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm chỉ có thể phát huy hiệu quả khi gắn chặt với quy hoạch Vùng Thủ đô. Hà Nội cần được trao đủ thẩm quyền và nguồn lực để đóng vai trò trung tâm điều phối, đầu tư các công trình hạ tầng chiến lược vượt địa giới hành chính, chia sẻ chức năng phát triển với các địa phương lân cận, hướng tới mục tiêu “Hà Nội vì cả vùng”.

Nhấn mạnh ý nghĩa chiến lược của Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc khẳng định, đây không chỉ là công cụ tổ chức không gian phát triển, mà là cam kết chính trị mạnh mẽ của thành phố đối với tương lai Thủ đô. Quy hoạch phải đi trước một bước, đủ tầm nhìn, đủ bản lĩnh và đủ khoa học để dẫn dắt phát triển, khắc phục triệt để tư duy nhiệm kỳ, chấm dứt tình trạng điều chỉnh manh mún, cục bộ làm suy giảm hiệu lực quy hoạch. Mỗi quyết định hôm nay phải được đặt trong trách nhiệm dài hạn với các thế hệ mai sau, để Hà Nội phát triển bền vững, hiện đại, giữ vững bản sắc và xứng đáng là trung tâm chính trị, hành chính, văn hóa của cả nước.

Với quyết tâm chính trị cao, tư duy phát triển dài hạn và sự kết hợp chặt chẽ giữa định hướng lãnh đạo và nền tảng chuyên môn, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm được kỳ vọng sẽ trở thành khung chiến lược đủ rộng để kế thừa quá khứ, đủ linh hoạt để thích ứng tương lai và đủ mạnh để dẫn dắt Hà Nội phát triển bền vững, hiện đại, xứng đáng với vị thế Thủ đô của cả nước.

(Còn nữa)

Bảo Hân

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/mo-duong-the-che-cho-tam-nhin-thu-do-100-nam-bai-2-dinh-hinh-tu-duy-phat-trien-dai-han-731194.html