Mối đe dọa từ Iran: Nhắm vào cáp biển Hormuz để kiểm soát dòng chảy dữ liệu toàn cầu

4 giờ trướcBài gốc

Hình ảnh minh họa thợ lặn đang sửa chữa cáp ngầm dưới biển. Ảnh: CPG

Trong nhiều thập kỷ, eo biển Hormuz luôn được xem là một trong những “điểm nghẽn” chiến lược nhất thế giới. Khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu phải đi qua tuyến hàng hải hẹp nằm giữa Iran và Oman này trước khi tới các thị trường châu Á, châu Âu và Mỹ. Chỉ cần xuất hiện nguy cơ xung đột hoặc phong tỏa, giá năng lượng quốc tế có thể lập tức biến động mạnh.

Nhưng giữa lúc căng thẳng khu vực tiếp tục leo thang, Hormuz giờ đây dường như không còn chỉ là câu chuyện của dầu mỏ.

Ẩn dưới đáy biển khu vực này là mạng lưới cáp quang ngầm giữ vai trò sống còn đối với Internet toàn cầu - hạ tầng mà Iran được cho là đang muốn biến thành một công cụ ảnh hưởng địa chính trị mới.

Tín hiệu từ truyền thông thân quân đội Iran

Truyền thông có liên hệ với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thời gian gần đây liên tục nhắc tới hệ thống cáp biển đi qua Hormuz như một tài sản chiến lược mà Tehran chưa khai thác tương xứng. Theo các phân tích được đăng tải, Iran cho rằng nhiều năm qua, các tuyến cáp dữ liệu quốc tế đã tận dụng vị trí địa lý đặc biệt của Hormuz nhưng gần như không mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho nước này.

Đáng chú ý, những thông điệp đó không xuất hiện từ các cơ quan báo chí thông thường. Tasnim và Fars - các hãng tin thường được xem là có quan hệ gần gũi với IRGC - gần đây liên tục đề cập khả năng Iran áp dụng cơ chế quản lý hoặc thu phí đối với các tuyến cáp dưới biển hoạt động quanh eo Hormuz.

Với nhiều nhà quan sát, việc các cơ quan truyền thông thân IRGC đồng loạt nhắc tới chủ đề này cho thấy đây khó có thể chỉ là ý tưởng mang tính học thuật hay bình luận đơn lẻ.

Ý tưởng về "trạm thu phí kỹ thuật số"

Trong nhiều năm, cộng đồng quốc tế chủ yếu nhìn Hormuz như một tuyến lưu thông toàn cầu hơn là không gian chịu ảnh hưởng riêng của Iran. Tuy nhiên, cách tiếp cận hiện nay từ Tehran cho thấy nước này dường như muốn định nghĩa lại vai trò của mình tại khu vực, không chỉ với vận tải năng lượng, mà cả hạ tầng dữ liệu quốc tế.

Theo các đề xuất được truyền thông Iran nhắc tới, Tehran có thể tìm cách áp dụng cơ chế cấp phép và thu phí thường niên đối với các liên minh quốc tế sở hữu hoặc vận hành cáp biển. Một số phân tích cũng đề cập khả năng yêu cầu các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Meta, Microsoft hay Amazon phải hoạt động theo luật Iran nếu tiếp tục sử dụng hạ tầng dữ liệu đi qua khu vực này.

Ngoài ra, Tehran còn muốn trao quyền kiểm soát và bảo trì hệ thống cáp biển cho các doanh nghiệp Iran - động thái có thể giúp nước này gia tăng ảnh hưởng lên một trong những mạng lưới quan trọng nhất của nền kinh tế số toàn cầu.

Theo cách hình dung của giới phân tích, điều Iran muốn xây dựng phần nào giống một “trạm thu phí kỹ thuật số”, nơi các tuyến cáp quang đi qua hoặc hoạt động gần lãnh hải nước này sẽ phải trả phí để duy trì vận hành ổn định. Mô hình đó được cho là có nét tương đồng với Kênh đào Suez - nơi Ai Cập thu về nguồn doanh thu khổng lồ mỗi năm nhờ cho phép các tàu thuyền vận tải quá cảnh.

Tuy nhiên, giới chuyên gia luật quốc tế cho rằng khả năng Iran áp dụng cơ chế này trên thực tế sẽ không hoàn toàn đơn giản. Chia sẻ với đài CNN, bà Irini Papanicolopulu - Giáo sư Luật quốc tế tại Đại học SOAS London nhận định:

"Dĩ nhiên, đối với các tuyến cáp hiện hữu, Iran phải tuân thủ các thỏa thuận đã được ký kết khi tuyến cáp đó được lắp đặt."

"Nhưng đối với các tuyến cáp mới, bất kỳ quốc gia nào, bao gồm cả Iran, đều có quyền quyết định liệu có cho phép triển khai hạ tầng trong vùng lãnh hải của mình hay không, cũng như đưa ra các điều kiện đi kèm."

Hành lang dữ liệu 10.000 tỷ USD

Dù nằm sâu dưới đáy biển và ít được chú ý hơn tàu chở dầu hay các tuyến vận tải hàng hải, các sợi cáp quang ngầm thực chất đang gánh phần lớn lưu lượng dữ liệu quốc tế mỗi ngày. Từ giao dịch ngân hàng, điện toán đám mây, hệ thống thanh toán SWIFT cho tới dữ liệu của Netflix, WhatsApp, Instagram hay các dịch vụ doanh nghiệp toàn cầu đều phụ thuộc lớn vào mạng lưới cáp xuyên lục địa này.

Một số ước tính được truyền thông Iran đưa ra cho rằng lượng giao dịch dữ liệu chạy qua các tuyến cáp dưới eo Hormuz mỗi ngày có thể lên tới khoảng 10.000 tỷ USD. Dù con số này chưa được xác minh độc lập hoàn toàn, nó phản ánh cách Tehran đang nhìn nhận giá trị chiến lược của khu vực: không chỉ là tuyến vận chuyển dầu mỏ, mà còn là “hành lang dữ liệu” của nền kinh tế toàn cầu.

Mối đe dọa về sự gián đoạn toàn cầu

Một số phân tích từ truyền thông thân IRGC đề cập khả năng gây gián đoạn các tuyến cáp biển trong trường hợp căng thẳng leo thang. Theo các kịch bản được nhắc tới, chỉ vài ngày hệ thống bị ảnh hưởng cũng có thể gây thiệt hại hàng chục hoặc hàng trăm triệu USD cho hoạt động kinh tế và công nghệ quốc tế.

Trên thực tế, hạ tầng cáp biển vốn được xem là một trong những mắt xích dễ tổn thương nhất của Internet toàn cầu. Chúng trải dài hàng nghìn km dưới đáy đại dương, rất khó giám sát tuyệt đối và có thể bị tác động bởi neo tàu, thiết bị lặn, drone dưới nước hoặc các hoạt động phá hoại có chủ đích.

Năm 2024, 3 tuyến cáp ngầm tại Biển Đỏ từng bị hư hại trong một sự cố liên quan tới lực lượng Houthi ở Yemen - nhóm được cho là có quan hệ gần gũi với Tehran. Vụ việc khiến lưu lượng internet tại khu vực sụt giảm đáng kể và làm nổi bật mức độ phụ thuộc của thế giới vào các tuyến cáp dưới biển.

Tác động của một sự cố tại Hormuz, nếu xảy ra, cũng sẽ không chỉ dừng ở các tập đoàn công nghệ Mỹ. Ngân hàng, doanh nghiệp logistics, nền tảng số, hệ thống tài chính và hoạt động thương mại tại Trung Đông, châu Âu lẫn châu Á đều có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi sự gián đoạn dữ liệu xuyên biên giới.

Rào cản thực tế và thông điệp răn đe

Dẫu vậy, nhiều chuyên gia cho rằng khả năng Iran thực sự triển khai cơ chế áp phí hoặc kiểm soát trực tiếp các tuyến cáp quốc tế vẫn còn khá phức tạp.

Luật hàng hải quốc tế hiện bảo vệ quyền tự do lưu thông qua các eo biển chiến lược cũng như hoạt động của các tuyến cáp viễn thông xuyên biên giới. Điều đó khiến việc đơn phương áp đặt các khoản phí hoặc điều kiện kiểm soát trở nên khó khả thi về mặt pháp lý.

Ngoài ra, Tehran cũng đang chịu nhiều lệnh trừng phạt tài chính từ phương Tây. Ngay cả khi Iran muốn xây dựng cơ chế thu phí, việc các tập đoàn quốc tế thực hiện thanh toán hợp pháp cho nước này cũng sẽ là trở ngại lớn.

Tuy nhiên, với nhiều nhà quan sát, giá trị quan trọng nhất của những tín hiệu gần đây có lẽ không nằm ở khả năng Iran thực sự thu được bao nhiêu tiền từ các tuyến cáp biển.

Điều Tehran muốn thể hiện dường như lớn hơn thế: trong thời đại dữ liệu trở thành tài sản chiến lược không kém dầu mỏ, quyền lực địa chính trị cũng đang dần mở rộng xuống những tuyến cáp nằm sâu dưới đáy đại dương.

Theo IE

Thu Quyên

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/moi-de-doa-tu-iran-nham-vao-cap-bien-hormuz-de-kiem-soat-dong-chay-du-lieu-toan-cau-post197790.html