Mùa theo máy 'lồng' đi bắt cá đồng

10 giờ trướcBài gốc

Xưa theo trâu, nay theo máy

Những ngày này, trên các cánh đồng ở các xã Ninh Châu, Trường Ninh, Cam Hồng, Lệ Thủy, Lệ Ninh, Tân Mỹ…, tiếng máy cày rộn vang khắp các cánh đồng. Trong khi chiếc máy cày đang “lồng” đất cho thửa ruộng của gia đình thì ông Nguyễn Hữu Cường (68 tuổi), ở xã Lệ Ninh, tay cầm nơm, hong đeo oi tất tả chạy theo luồng máy để bắt cá đồng.

Khi chiếc máy “lồng” chạy qua, nước bị đẩy ra hai bên, để lộ ra lớp bùn sủi bọt, nơi các loài cá, cua, tôm… nằm giãy đành đạch. Lúc này, ông Cường chỉ việc nhanh tay bắt lấy bỏ vào oi. Với loài cá to, đặc biệt là cá lóc (cá tràu) có sức khỏe, ông phải dùng nơm úp lấy trước khi bắt.

Theo ông Cường, việc bắt cá đồng theo hình thức này đã có từ thời xa xưa. Trước đây, khi chưa có máy, việc cày bừa của nông dân nơi đây đều phụ thuộc vào trâu, bò. Ở những thửa ruộng sâu, họ phải kết trâu thành đôi mới đủ sức để kéo cày, bừa. Lúc này, nước ở các thửa ruộng cũng được tát cạn bớt, cùng với sự xáo trộn mạnh của cày bừa, đàn cá đồng không còn nơi trú ngụ, phải “trồi” lên khỏi bùn non. Đây cũng là thời điểm mà người nông dân dễ dàng bắt cá nhất.

Người dân xã Tân Mỹ thu hoạch cá đồng nuôi mùa nước nổi - Ảnh: P.P

“Trên cánh đồng “hai huyện” (Quảng Ninh và Lệ Thủy cũ) trước đây cá tôm nhiều lắm. Vào mùa cày bừa, các loài cá, đặc biệt là cá lóc đang vào độ lớn nên con nào cũng béo múp. Chỉ sau một buổi “chạy theo trâu”, lượng cá bắt được ăn không hết, bà con còn phơi khô, muối mắm để ăn dần trong năm. Ở huyện Lệ Thủy (cũ), mắm cá lóc đã trở thành món ăn đặc sản, đậm đà hương vị quê hương, ai ăn một lần cũng nhớ mãi”, ông Cường chia sẻ.

Cũng theo ông Cường, khoảng 20 năm trở lại đây, cùng với việc đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng, người nông dân thay vì dùng trâu để cày bừa, việc làm đất chuẩn bị cho gieo sạ vụ đông-xuân đều do máy đảm nhận. Vậy nhưng, việc bắt cá đồng mùa “lồng” ruộng vẫn tồn tại như một thói quen, không chỉ để cải thiện cuộc sống mà trở thành một nét văn hóa truyền thống của người nông dân ở vùng chiêm trũng này.

Nuôi cá mùa nước nổi

Những năm gần đây, do nhiều nguyên nhân, nguồn lợi thủy sản trên cánh đồng quanh phá Hạc Hải cạn kiệt dần. Việc “chạy” theo máy “lồng” để bắt cá đồng thì vẫn còn nhưng đã ít nhiều mai một do lượng cá, tôm bắt đánh bắt không được bao nhiêu. Bù lại, hiện nay, người nông dân ở quanh vùng đầm phá này đã nắm bắt được quy luật tự nhiên để nuôi cá đồng trong mùa nước nổi.

Hằng năm, vào khoảng tháng 7 âm lịch, trời bắt đầu mưa lớn, nước lũ tràn về đã tạo thành mùa nước nổi mênh mông trên phá Hạc Hải. Thời điểm này, các thửa ruộng quanh vùng cũng đầy ắp nước. Tận dụng cánh đồng lúa đang thời kỳ bỏ hoang, ngập nước, nông dân đã quy hoạch, đắp bờ đê, giăng lưới, mua giống thả nuôi cá đồng. Nhiều người còn mạnh dạn thuê lại ruộng để tăng diện tích thả cá.

Cá mùa nước nổi chỉ nuôi trong vòng 3 tháng, bởi đến tháng 11 âm lịch, họ phải thu hoạch, để trả lại đất cho kịp sản xuất vụ đông-xuân theo theo lịch thời vụ. Tuy vậy, nuôi cá mùa nước nổi, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào trên đồng ruộng nên cá lớn nhanh, chi phí thấp, người nuôi thu lãi cao.

Trên cánh đồng lúa của thôn Xuân Bắc-Hoa Thủy (xã Lệ Ninh) nằm cạnh phá Hạc Hải, vào mùa nước nổi, cả cánh đồng ngập trong biển nước mênh mông. Gần 10 năm qua, nông dân Nguyễn Công Lý đã đấu thầu hơn 2ha ruộng để trồng lúa. Những năm gần đây, ngoài trồng lúa, ông đã đắp cao bờ ruộng, khoanh lưới thả cá vào mùa nước nổi, tăng thêm nguồn thu cho gia đình.

“Trước đây, sản vật trên đồng nhiều vô kể, đến mùa làm đất chuẩn bị cho vụ đông-xuân, cánh đồng “hai huyện” như ngày hội, bởi khung cảnh và âm thanh sôi động của tiếng máy cày nổ, tiếng người điều khiển trâu, tiếng hò reo theo những luống cày, bừa để bắt cá tôm. Giờ đây, ruộng đồng không còn hào phóng như xưa, nhiều tác động của con người đã làm thay đổi môi trường sống, cá đồng cũng cạn kiệt dần nên mùa theo máy “lồng” đi bắt cá đồng cũng mai một dần…”, lão nông Nguyễn Hữu Cường trăn trở.

“Kết thúc vụ lúa hè-thu cũng là lúc trời mưa lớn, nước dâng cao. Đây chính là thời điểm chúng tôi bắt đầu bước vào vụ nuôi cá đồng ngắn ngày. Nuôi cá mùa nước nổi không phải tốn chi phí thức ăn nên thu nhập khá. Trung bình 2ha ruộng, mỗi vụ nuôi gia đình tôi lãi hơn 60 triệu đồng, sau khi đã trừ chi phí”, ông Lý chia sẻ.

Xã Tân Mỹ là địa phương có truyền thống hàng chục năm nuôi cá đồng mùa nước nổi. Cánh đồng các thôn Tân Hòa, Tân Hạ, Tân Ninh… rộng hơn 100ha canh tác lúa được 40 hộ dân đấu thầu nuôi cá. Những ngày này, nông dân ở đây đã tháo nước, tập trung thu hoạch cá, trả đất lại cho người dân canh tác vụ lúa đông-xuân.

Đang thu hoạch cá trên đồng ruộng, nông dân Lê Xuân Sơn hồ hởi chia sẻ: “Tôi cùng 4 anh em khác đấu thầu 10ha ruộng để thả cá. Đầu vụ chúng tôi mua giống các loại cá đồng như trắm cỏ, chép, diếc, lóc… thả vào đồng ruộng. Sau 3 tháng thả nuôi, chúng tôi thu hoạch. Cá nuôi tự nhiên nên thịt ngon, bán được giá cao. Trong đó, cá trắm cỏ giá 80 nghìn đồng/kg, cá diếc, cá lóc bán được giá cao hơn, từ 80-100 nghìn đồng/kg. Tổng vụ cá này, anh em chúng tôi bán được hơn 300 triệu đồng, trừ chi phí giống và tiền thuê đất, mỗi người lãi hơn 30 triệu đồng”.

Ông Trần Duy Hưng, Trưởng phòng Kinh tế xã Tân Mỹ, cho biết: Mô hình nuôi cá mùa nước nổi trên ruộng lúa đang phát triển tại địa phương, mang lại lợi nhuận cao, đồng thời tạo việc làm cho nông dân trong thời gian ruộng đồng bỏ hoang. Theo đó, mỗi ha nuôi cá, sau khoảng 3 tháng cho thu nhập trung bình khoảng 30 triệu đồng.

“Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, nuôi cá trên ruộng còn giúp xử lý tồn dư sau vụ mùa. Cá ăn sâu bọ, côn trùng, cỏ dại gây hại cho lúa, chất thải của cá giúp tăng độ màu mỡ cho đất, có lợi cho vụ lúa tiếp theo”, ông Hưng chia sẻ.

Phan Phương

Nguồn Quảng Trị : https://baoquangtri.vn/xa-hoi/202601/mua-theo-may-long-di-bat-ca-dong-4770c1e/