Mỹ - Iran đình chiến mềm trước mối lo 'già néo đứt dây'?

3 giờ trướcBài gốc

Các nguồn tin tại Islamabad cho biết một thỏa thuận “lâm thời” với những điều khoản cơ bản nhất có thể được đạt được ngay trong cuối tuần này, đồng thời hiện Tehran đang xem xét đề xuất mới từ Washington.

Dẫu vậy, cả Tổng thống Mỹ Donald Trump lẫn phía Pakistan trước đó nhiều lần phát tín hiệu rằng một bước đột phá đang cận kề, song hàng loạt vòng đàm phán nhằm hướng tới chấm dứt xung đột lâu dài vẫn hầu như chưa đạt tiến triển đáng kể.

Tín hiệu tích cực từ Islamabad

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 7/5 cho biết ông đã có cuộc gặp với lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei, người chưa xuất hiện công khai kể từ khi được bổ nhiệm hồi đầu tháng 3. Giới phân tích nhận định cuộc gặp này nhằm thống nhất lập trường giữa các phe phái và cơ quan quyền lực tại Iran trước các cuộc thương lượng quan trọng.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng ngày cũng điện đàm với Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar. Hãng thông tấn IRNA không tiết lộ nội dung chi tiết, chỉ cho biết hai bên đã trao đổi về “những diễn biến mới nhất và xu hướng hiện nay trong khu vực”, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục thúc đẩy đối thoại và ngoại giao.

Các quan chức Pakistan kỳ vọng một thỏa thuận khung có thể sẵn sàng để ông Trump ký kết ngay tại Islamabad vào tuần tới, trong trường hợp nhà lãnh đạo Mỹ ghé thăm Pakistan trước hoặc sau chuyến công du Trung Quốc, theo Guardian.

“Chúng tôi vẫn lạc quan”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Tahir Andrabi nhấn mạnh. “Một thỏa thuận có thể đến sớm hơn dự kiến”.

Đề xuất mới nhất của Mỹ được cho là gồm hai giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz. Tehran đồng thời muốn các tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài được giải ngân, bao gồm khoảng 6 tỷ USD đang giữ tại Qatar.

Vận chuyển hàng hóa ở eo biển Hormuz gần Bandar Abbas (Iran) vào ngày 4/5. Ảnh: Reuters.

Giai đoạn hai sẽ hướng tới đàm phán sâu hơn về chương trình hạt nhân Iran trong vòng 30 ngày tiếp theo.

Trong vòng đàm phán tại Islamabad tháng trước, Iran từng đề xuất đình chỉ hoạt động làm giàu uranium trong khoảng 3-5 năm, trong khi Mỹ yêu cầu thời hạn từ 20-25 năm. Theo các nhà ngoại giao, bên trung gian tin rằng hai phía có thể thỏa hiệp ở mốc khoảng 10 năm. Tehran cũng phản đối yêu cầu chuyển giao kho uranium làm giàu ở mức 60% cho Mỹ.

“Mọi thứ đang dịch chuyển, nhưng chúng tôi vẫn chưa đi tới đích”, một nhà ngoại giao khu vực nhận định. “Có vẻ như người Mỹ thực sự muốn khép lại cuộc chiến này”.

Hy vọng rồi thất vọng

Những ngày gần đây chứng kiến cục diện liên tục đảo chiều giữa hy vọng và thất vọng, khi Mỹ và Iran liên tục thử thách giới hạn chịu đựng cũng như quyết tâm của đối phương thông qua các tuyên bố cứng rắn, các động thái phô trương sức mạnh và những đợt bạo lực lẻ tẻ nhằm giành ưu thế trên bàn đàm phán.

Dù nhiều nhà quan sát vẫn hoài nghi và Tehran tiếp tục thể hiện thái độ cứng rắn, triển vọng về một thỏa thuận dù chỉ mang tính tạm thời nhưng có thể dẫn tới việc mở lại eo biển Hormuz đã đủ để đẩy chứng khoán toàn cầu lên sát mức cao kỷ lục trong phiên giao dịch ngày 7/5, trong khi giá dầu lao dốc mạnh.

“Một số đề xuất giờ đây đã được cả hai bên tiếp nhận tích cực hơn, khoảng cách giữa các lập trường cũng đang thu hẹp dần”, một nhà ngoại giao tại Islamabad am hiểu tiến trình đàm phán cho biết. “Điều đó là bình thường. Ban đầu ai cũng đưa ra yêu sách tối đa rồi mới dần mềm hóa”.

Hôm 5/5, Iran đã phóng tên lửa và UAV nhằm vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) sau khi ông Trump triển khai chiến dịch ngắn nhằm hỗ trợ các tàu hàng mắc kẹt vì việc Tehran phong tỏa eo biển Hormuz.

Đến ngày 7/5, quân đội Mỹ tiếp tục nổ súng vào một tàu chở dầu treo cờ Iran chỉ vài giờ sau khi ông Trump ra tối hậu thư mới, yêu cầu Tehran chấp nhận thỏa thuận chấm dứt chiến sự nếu không muốn đối mặt với một đợt không kích “mạnh hơn và dữ dội hơn nhiều”.

Mỹ không kích Iran giữa lúc eo biển Hormuz rực lửa Một vụ nổ đã diễn ra ở thành phố cảng Bandar Abbas, tỉnh Hormozgan, miền nam Iran ngày 7/5 sau khi quân đội Mỹ mở các đợt không kích nhằm vào nhiều cơ sở quân sự của Iran bị cáo buộc đứng sau loạt cuộc tấn công bằng tên lửa, UAV và xuồng cao tốc nhằm vào tàu chiến Mỹ di chuyển qua eo biển Hormuz.

Trước đó, trong cuộc phỏng vấn với PBS hôm 6/5, ông Trump bày tỏ lạc quan về khả năng đạt được thỏa thuận với Iran trước chuyến công du Trung Quốc dự kiến vào tuần tới.

“Tôi nghĩ cơ hội để cuộc chiến kết thúc là rất lớn. Nếu không chấm dứt được, chúng tôi sẽ phải quay lại và ném bom họ dữ dội hơn nữa”, ông Trump tuyên bố.

Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời khẳng định trong bất kỳ thỏa thuận nào, Tehran cũng phải “xuất khẩu” lượng uranium làm giàu cấp độ cao sang Mỹ - yêu cầu mà nhiều chuyên gia nhận định Iran khó có thể chấp nhận.

Già néo đứt dây

Khoảng cách quan điểm giữa Washington và Tehran hiện vẫn rất lớn, khiến khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện gần như bất khả thi trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các quan chức cho rằng một cơ chế tạm thời nhằm ngăn xung đột tái bùng phát và bảo đảm an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz hoàn toàn có thể đạt được thông qua một văn bản ghi nhớ dài một trang.

“Ưu tiên trước mắt là hai bên tuyên bố chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn, còn các vấn đề khác có thể tiếp tục thương lượng khi đối thoại trực tiếp được nối lại”, một quan chức cấp cao Pakistan tham gia tiến trình trung gian nói với Reuters.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan cũng cho biết Islamabad “kỳ vọng một thỏa thuận sẽ sớm đạt được”.

Kiểm soát eo biển Hormuz cùng nguy cơ tái khởi động các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dầu khí tại vùng Vịnh hiện là hai “lá bài” quan trọng nhất của Iran trên bàn đàm phán. Trong khi đó, Mỹ đã áp đặt phong tỏa nhằm chặn mọi hoạt động vận tải biển liên quan tới Iran rời Vịnh Ba Tư để gia tăng sức ép lên Tehran.

Mảnh vỡ được cho là của một máy bay không người lái của Mỹ bị trôi dạt vào bờ biển đảo Hormuz của Iran, sau các cuộc tấn công của Mỹ vào một tàu chở dầu mang cờ Iran vào ngày 6/5. Ảnh: WANA.

Nhiều quan chức cấp cao Iran trong những ngày qua tiếp tục bác bỏ các nhượng bộ. Một số phe phái tại Tehran được cho là muốn kéo dài đàm phán tới sát cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ vào tháng 11, thời điểm chính quyền Trump sẽ chịu áp lực lớn hơn trong việc kết thúc chiến tranh và Iran có thể giành được điều kiện thuận lợi hơn.

Song, giới ngoại giao khu vực cảnh báo Iran có nguy cơ “đi quá giới hạn”, bởi thời điểm hiện tại có thể là cơ hội tốt nhất để khép lại xung đột và tuyên bố chiến thắng - điều sẽ khó khăn hơn nhiều nếu giao tranh tái bùng phát.

Các nhà ngoại giao cũng cho rằng Washington hoàn toàn có thể đơn phương kết thúc cuộc chiến và rút lui, để mặc Iran tiếp tục chìm trong vòng siết chặt của các lệnh trừng phạt kinh tế.

Iran hiện phải đối mặt với hàng loạt thách thức kinh tế nghiêm trọng, đặc biệt nếu nước này cạn dần năng lực lưu trữ dầu mỏ. Tuy nhiên, Washington Post ngày 7/5 dẫn một báo cáo mật của CIA cho biết chiến dịch phong tỏa của Mỹ có thể cần hơn 3-4 tháng mới đủ sức gây ra cú sốc kinh tế nghiêm trọng đối với Tehran.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/my-iran-dinh-chien-mem-truoc-moi-lo-gia-neo-dut-day-post1649713.html