Bộ Tài chính Mỹ vừa gia hạn thêm giấy phép đặc biệt cho phép một số quốc gia tiếp cận dầu và sản phẩm dầu mỏ của Nga vận chuyển bằng đường biển trong phạm vi nhất định.
Mỹ đảo chiều với dầu Nga
Đây cũng là lần thứ hai, Bộ Tài chính Mỹ để giấy phép miễn trừ hết hạn rồi mới khôi phục bằng một đợt gia hạn mới. Động thái được đưa ra trong bối cảnh nhiều nền kinh tế dễ tổn thương về năng lượng đang chịu sức ép từ xung đột liên quan Iran và tình trạng gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz.
Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, cơ chế mới được kích hoạt ngay sau khi giấy phép trước đó hết hiệu lực cuối tuần qua. Việc gia hạn cho phép xử lý lượng dầu Nga đang tồn đọng trên các tàu chở dầu mà không bị xem là vi phạm các lệnh trừng phạt của Washington đối với ngành dầu khí Nga.
Biện pháp nới lỏng tạm thời đối với dầu Nga vướng phải những ý kiến trái chiều. (Ảnh: Yamil LAGE / AFP/File)
Theo nguồn tin của Reuters, đề xuất gia hạn xuất phát từ nhu cầu của các quốc gia nghèo và phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, khi nguồn dầu từ khu vực Vùng Vịnh bị thu hẹp bởi xung đột Mỹ - Israel với Iran cùng việc eo biển Hormuz đóng cửa.
Washington cho rằng việc kéo dài giấy phép sẽ giúp ổn định thị trường dầu vật chất, đồng thời tạo thêm không gian linh hoạt để các nước gặp khó khăn tiếp cận nguồn cung. Chính quyền Mỹ cũng để ngỏ khả năng cấp các giấy phép riêng lẻ cho từng trường hợp cụ thể nếu cần thiết.
Đáng chú ý, quyết định mới đi ngược với tuyên bố trước đó của ông Bessent khi ông từng cho biết Mỹ không có kế hoạch tiếp tục gia hạn cơ chế này. Tuy nhiên, phía Mỹ hiện cho rằng biện pháp tạm thời có thể giúp điều phối nguồn cung sẵn có tới những thị trường cần thiết hơn, đồng thời tạo điều kiện để các nước nhập khẩu cạnh tranh với Trung Quốc trong việc tiếp cận lượng dầu từng nằm trong diện bị hạn chế.
Quyết định trên lập tức vấp phải phản ứng từ giới chính trị Mỹ. Hai Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Jeanne Shaheen và Elizabeth Warren cho rằng việc nới lỏng tạm thời đối với dầu Nga chẳng khác nào mang lại thêm nguồn tài chính cho Moscow trong bối cảnh chiến sự Ukraine vẫn kéo dài.
Theo hai nghị sĩ, doanh thu bổ sung từ dầu mỏ có thể tiếp tục hỗ trợ Nga duy trì hoạt động quân sự, trong khi hiệu quả thực tế đối với mục tiêu kiềm chế giá nhiên liệu hay bình ổn thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chưa rõ ràng.
Năm ngoái, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những tập đoàn năng lượng lớn của Nga như Rosneft và Lukoil nhằm hạn chế nguồn thu dầu mỏ - lĩnh vực đóng vai trò then chốt với ngân sách Moscow.
Giá dầu tiếp tục chịu áp lực
Tuy nhiên, khi các diễn biến quân sự liên quan Iran đẩy giá dầu thế giới leo thang, Bộ Tài chính Mỹ đã phải ban hành giấy phép tạm thời từ tháng 3 để giảm nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Cơ chế này chỉ áp dụng với lượng dầu Nga đã được chất lên tàu từ trước, không mở cửa cho nguồn dầu khai thác mới.
Các chuyên gia năng lượng nhận định tác động của chính sách trên chủ yếu mang tính hỗ trợ cục bộ đối với một số nước phụ thuộc nguồn cung từ Trung Đông, thay vì tạo thay đổi đáng kể cho thị trường tiêu dùng Mỹ.
Stephanie Connor, cựu quan chức phụ trách chính sách tại Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC), nhận định còn quá sớm để khẳng định các giấy phép ngắn hạn có thể kéo giảm giá xăng tại Mỹ. Theo bà, các biện pháp hạn chế từ châu Âu và Anh đối với dầu Nga vẫn đang được duy trì, khiến hiệu quả tổng thể của chính sách bị giới hạn.
Điều kiện của đợt miễn trừ mới cũng khá chặt chẽ: chỉ cho phép giao dịch đối với dầu và sản phẩm dầu mỏ Nga được bốc xếp lên tàu trước ngày 17/4, qua đó giới hạn khối lượng được lưu thông.
Ông Charles Lichfield, Phó Giám đốc Trung tâm Địa kinh tế thuộc Atlantic Council, đánh giá việc gia hạn có thể giúp doanh thu năng lượng của Nga gia tăng trong bối cảnh giá dầu đang ở mức cao, đồng thời làm giảm phần nào tác động từ các cuộc tấn công gần đây của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng dầu khí Nga.
Trên thị trường quốc tế, giá dầu Brent trong phiên 19/5 tăng khoảng 2,6%, vượt mốc 112 USD/thùng do lo ngại nguồn cung tiếp tục bị siết chặt khi eo biển Hormuz chưa mở lại.
Phát biểu bên lề cuộc họp Bộ trưởng Tài chính G7 tại Paris, ông Scott Bessent kêu gọi các nền kinh tế phát triển và đồng minh tăng cường thực thi lệnh trừng phạt đối với Iran nhằm siết chặt các dòng tài chính phục vụ hoạt động quân sự của Tehran.
Vũ Hương (theo Reuters)