Mỹ ứng dụng AI để bảo vệ cá voi khỏi va chạm với tàu biển

4 giờ trướcBài gốc

San Francisco dùng AI bảo vệ cá voi

Xác cá voi tại vịnh Osaka, Nhật Bản. Ảnh minh họa: Kyodo/TTXVN

Biến đổi khí hậu đang khiến ngày càng nhiều cá voi xám tiến sâu vào vịnh San Francisco để kiếm ăn, nhưng điều đó cũng đẩy chúng vào vùng nguy hiểm với mật độ tàu thuyền dày đặc. Trước tình trạng số cá voi chết vì va chạm tăng mạnh, giới chức thành phố Mỹ đã triển khai hệ thống AI nhằm phát hiện và cảnh báo tàu bè theo thời gian thực.

Giữa làn nước đầy sóng của vịnh San Francisco, những chuyến phà, tàu hàng và tàu chở dầu vẫn liên tục di chuyển. Trong điều kiện thời tiết nhiều sương mù và tầm nhìn hạn chế, việc phát hiện một con cá voi nổi lên mặt nước gần như là điều không dễ dàng đối với các thủy thủ.

Theo tờ The Guardian, thành phố tuần này đã chính thức đưa vào hoạt động hệ thống AI mang tên WhaleSpotter nhằm theo dõi hoạt động của cá voi suốt ngày đêm. Công nghệ này sử dụng camera nhiệt và cảm biến để phát hiện vòi nước cùng tín hiệu nhiệt của cá voi trong phạm vi khoảng 3,7 km, sau đó phát cảnh báo cho tàu thuyền giảm tốc hoặc đổi hướng.

Thomas Hall, giám đốc vận hành hệ thống phà vịnh San Francisco, cho biết công nghệ mới giúp các tàu có đủ thời gian điều chỉnh lộ trình trước khi tiếp cận quá gần đàn cá voi. Dữ liệu thu thập theo thời gian cũng cho phép nhà chức trách xác định những khu vực cá voi thường xuất hiện để điều chỉnh tuyến vận tải vào mùa di cư.

Cá voi chết tăng mạnh vì biến đổi khí hậu

Sáng kiến này xuất hiện trong bối cảnh số cá voi xám chết tại khu vực vịnh tăng lên mức báo động. Trung tâm Động vật có vú biển cho biết năm ngoái có 21 xác cá voi xám được phát hiện quanh khu vực vịnh San Francisco, mức cao nhất trong 25 năm qua. Ít nhất 40% trong số này chết do va chạm với tàu thuyền. Chỉ riêng từ đầu năm nay, đã có thêm ít nhất 10 cá thể chết.

Các nhà khoa học nhận định con số thực tế có thể còn cao hơn nhiều vì nhiều xác cá voi chìm xuống biển hoặc bị cuốn trôi trước khi được phát hiện.

Cá voi xám từ lâu vốn nổi tiếng với hành trình di cư dài khoảng 19.300 km giữa vùng sinh sản ở Mexico và khu vực kiếm ăn tại Bắc Cực. Tuy nhiên, thay vì chỉ bơi dọc ngoài khơi California như trước, ngày càng nhiều cá thể hiện nay tiến sâu vào vịnh San Francisco và lưu lại trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần.

Giới nghiên cứu cho rằng biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính. Nhiệt độ tăng và tình trạng băng biển thay đổi ở Bắc Cực đang làm xáo trộn hệ sinh thái thức ăn của cá voi xám. Nhiều cá thể không tích lũy đủ năng lượng trước hành trình di cư nên buộc phải tìm kiếm thức ăn gần bờ hơn.

Rachel Rhodes, nhà khoa học thuộc Phòng thí nghiệm Khoa học Đại dương Benioff và là người dẫn đầu dự án, cho biết cá voi hiện tập trung nhiều ở khu vực giữa đảo Angel, Alcatraz và Treasure, nơi giao cắt trực tiếp với các tuyến phà và luồng hàng hải đông đúc.

“Đó gần như là nơi tồi tệ nhất vì lưu lượng tàu thuyền quá lớn”, bà nói, cho biết số vụ va chạm nhiều đến mức các đội cứu hộ từng không còn chỗ để đưa xác cá voi vào bờ.

Thành công bảo tồn đứng trước nguy cơ đảo ngược

Quần thể cá voi xám Bắc Thái Bình Dương từng được xem là câu chuyện thành công của ngành bảo tồn sau khi phục hồi mạnh từ nạn săn bắt thương mại và được loại khỏi danh sách nguy cấp của Mỹ vào năm 1994. Tuy nhiên, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cho biết số lượng loài này đã giảm một nửa trong 10 năm qua, hiện chỉ còn khoảng 13.000 cá thể.

Douglas McCauley, giám đốc phòng thí nghiệm Benioff, cho biết ngay trong những giờ đầu thử nghiệm, hệ thống đã ghi nhận lượng lớn tín hiệu cá voi xuất hiện trong khu vực.

“Việc nhận ra có quá nhiều hoạt động của cá voi trong vùng này thực sự khiến tôi lo lắng”, ông nói. “Nhưng chúng tôi sẽ sử dụng dữ liệu đó một cách thông minh để con người và cá voi có thể cùng chia sẻ không gian”.

Không giống các quan sát viên thông thường, camera nhiệt của WhaleSpotter có thể hoạt động liên tục vào ban đêm cũng như trong điều kiện sương mù dày đặc vốn phổ biến tại vịnh San Francisco.

Một camera hiện đã được lắp đặt trên đảo Angel, trong khi thiết bị thứ hai sắp được gắn trên một chuyến phà chạy tuyến San Francisco - Vallejo để tạo thành nền tảng thu thập dữ liệu di động. Các nhà khoa học kỳ vọng tương lai có thể mở rộng hệ thống tới cầu Golden Gate và đảo Alcatraz để bao phủ toàn bộ vịnh.

Ngư cụ cũng trở thành “bẫy chết” với cá voi

Không chỉ tàu thuyền, ngành đánh bắt cua ngoài khơi California cũng đang trở thành mối đe dọa lớn với cá voi, đặc biệt là cá voi lưng gù.

Đợt nắng nóng biển kéo dài ngoài khơi California khiến vùng nước lạnh giàu dinh dưỡng bị thu hẹp, buộc các loài nhuyễn thể, cá cơm và cá mòi di chuyển gần bờ hơn. Cá voi lưng gù cũng bám theo nguồn thức ăn này, tiến vào khu vực hoạt động của nghề đánh bắt cua Dungeness.

Ngành đánh bắt này sử dụng hàng chục nghìn dây thừng nối bẫy dưới đáy biển với phao nổi trên mặt nước, tạo thành mạng lưới nguy hiểm đối với cá voi đang di cư.

Kathi George, giám đốc bảo tồn sinh học động vật biển thuộc Trung tâm Động vật có vú biển, cho biết cá voi lưng gù đặc biệt dễ mắc vào ngư cụ vì tập tính tò mò. Khi một sợi dây quấn vào cơ thể, chúng thường vùng vẫy, lộn nhào và càng tự siết chặt hơn.

Những con cá voi mắc dây có thể phải kéo theo các thiết bị nặng trong nhiều tháng, không thể lặn sâu hay kiếm ăn bình thường, cuối cùng chết vì kiệt sức, nhiễm trùng hoặc chết đuối.

NOAA ghi nhận có 36 trường hợp cá voi mắc ngư cụ ngoài khơi bờ tây nước Mỹ trong năm 2024, mức cao nhất kể từ năm 2018, dù giới khoa học cho rằng phần lớn vụ việc không bao giờ được phát hiện.

Để giảm rủi ro, California mùa xuân năm nay lần đầu cho phép sử dụng thương mại hệ thống đánh bắt cua “không dây”. Công nghệ này lưu trữ dây và phao dưới đáy biển, chỉ kích hoạt nổi lên khi ngư dân quay lại và phát tín hiệu âm thanh.

Các nhà bảo tồn kỳ vọng giải pháp mới sẽ giúp duy trì ngành khai thác cua mà vẫn giảm đáng kể nguy cơ với cá voi trong bối cảnh biến đổi khí hậu tiếp tục làm thay đổi các tuyến di cư tự nhiên của chúng.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/my-ung-dung-ai-de-bao-ve-ca-voi-khoi-va-cham-voi-tau-bien-20260521122053306.htm