Người dân có thể gặp các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng, ho, khò khè hoặc cảm giác mệt mỏi hơn thường ngày. Trao đổi với phóng viên Báo Người Lao Động TS-BS Lê Thị Thu Hương, Trưởng Khoa Nội Hô hấp, Phó trưởng Ban điều hành Đơn vị tiêm chủng-Bệnh viện Nhân Dân Gia Định TPHCM, đưa ra lời khuyên chuyên môn rõ hơn đến với cộng đồng.
TS-BS Lê Thị Thu Hương, Trưởng Khoa Nội Hô hấp-Bệnh viện Nhân Dân Gia Định TPHCM
- Phóng viên: Thời tiết chuyển đột ngột chuyển từ nắng sang mưa ảnh hưởng thế nào đối với sức khỏe người dân, thưa bác sĩ?
. TS-BS Lê Thị Thu Hương: Những ngày nắng gắt, nhiều người có thói quen bật máy lạnh ở nhiệt độ quá thấp hoặc di chuyển đột ngột từ ngoài trời nóng vào phòng lạnh. Sự chênh lệch nóng - lạnh quá nhanh có thể làm niêm mạc mũi họng và phế quản bị kích thích, nhất là ở người có viêm mũi dị ứng, hen phế quản hay các bệnh hô hấp mạn tính khác.
Thời tiết không phải là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh nhưng thời tiết thay đổi thường là yếu tố thuận lợi hoặc yếu tố kích phát, làm cơ thể dễ mệt hơn, đường thở nhạy cảm hơn và một số bệnh hô hấp sẵn có dễ bùng phát hơn. Trong giai đoạn này, các virus hô hấp thông thường cũng có thể lây lan nhiều hơn nếu người dân sinh hoạt trong không gian kín, đông người và chưa chú ý vệ sinh tay, khẩu trang khi cần thiết.
- Thường thì những đối tượng nào bị ảnh hưởng nhiều nhất do sự chuyển đổi thời tiết kiểu này?
. Những nhóm cần được chú ý nhiều hơn là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, giãn phế quản, bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn, người suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch...
Trẻ nhỏ có sức đề kháng và khả năng thích nghi với thay đổi môi trường chưa hoàn thiện nên dễ bị viêm mũi họng, ho, sốt hoặc nhiễm virus hô hấp. Người cao tuổi và người có bệnh nền khi mắc bệnh hô hấp có thể mệt nhiều hơn, bệnh kéo dài hay nặng hơn hoặc làm bệnh nền sẵn có mất ổn định.
Riêng với người bệnh hen phế quản hoặc các bệnh phổi mạn tính, các yếu tố như nhiễm virus, không khí lạnh, thay đổi nhiệt độ đột ngột, độ ẩm cao, khói bụi, khói thuốc lá hoặc ô nhiễm không khí có thể làm tăng ho, khò khè, khó thở cấp tính. Vì vậy, nhóm này không nên chủ quan khi triệu chứng hô hấp thay đổi khác với ngày thường.
- Bác sĩ có lời khuyên gì để người dân phòng những bất trắc sức khỏe xảy đến khi thời tiết thay đổi?
. Điều quan trọng nhất là giúp cơ thể thích nghi từ từ với thay đổi nhiệt độ. Khi vừa đi ngoài nắng về, người dân nên lau khô mồ hôi, nghỉ ngơi một thời gian rồi mới vào phòng lạnh hoặc tắm. Không nên tắm nước lạnh ngay khi cơ thể còn đang nóng, không nên để máy lạnh quá thấp và tránh để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt, cổ, ngực, nhất là khi ngủ.
Người dân nên uống đủ nước, ngủ đủ giấc, ăn uống cân bằng, hạn chế ra ngoài khi trời quá nắng hoặc mưa lớn nếu không cần thiết. Nhà cửa hay nơi làm việc nên thông thoáng, giảm bụi, khói thuốc và mùi hóa chất nồng. Khi đến nơi đông người, nơi nhiều khói bụi hoặc khi đang có triệu chứng ho, sốt, sổ mũi, đau họng nên đeo khẩu trang, che miệng khi ho hoặc hắt hơi và rửa tay thường xuyên.
Một điểm cần nhấn mạnh là không nên tự mua thuốc, đặc biệt là kháng sinh hay corticoid để điều trị ho, sốt hoặc cảm cúm. Phần lớn các nhiễm trùng hô hấp trên do virus không cần dùng kháng sinh. Dùng kháng sinh không đúng có thể gây tác dụng phụ, làm che lấp triệu chứng, chậm trễ việc đi khám và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.
Một số biện pháp dân gian như xông hơi, uống nước lá hoặc cố gắng "ra mồ hôi cho khỏi bệnh" nếu lạm dụng hoặc làm không đúng cách có thể khiến cơ thể mất nước, mệt hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính. Nếu triệu chứng nhẹ, người dân có thể nghỉ ngơi, uống đủ nước, theo dõi sát nhưng nếu triệu chứng nặng lên hay ở người có bệnh nền sẵn thì cần đi khám sớm.
Người có bệnh nền như bệnh phổi mặn tính, tim mạch, đái tháo đường cần dùng thuốc duy trì đúng hướng dẫn và tái khám định kỳ. Người bệnh hen hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính không nên tự ý ngưng thuốc kiểm soát khi thấy đỡ và cũng không nên tự tăng liều thuốc cắt cơn kéo dài mà không có ý kiến của bác sĩ.
Tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh quan trọng, nhất là với người lớn tuổi và người có bệnh nền. Các vắc-xin ngừa bệnh như cúm, phế cầu, ho gà, RSV (virus hợp bào hô hấp) và các vắc-xin khác cần được tư vấn theo độ tuổi, bệnh nền và khuyến cáo chuyên môn thay vì chờ đến khi có dịch hoặc khi đã mắc bệnh mới quan tâm.
Khi nào cần đi khám?
Người dân nên đi khám sớm nếu có ho kéo dài, sốt cao, khó thở, khò khè tăng, đau ngực, đàm đặc đục, đổi màu vàng hoặc xanh, đàm có máu, mệt nhiều, ăn uống kém hoặc bệnh nền trở nặng hơn thường ngày.
Cần đến cơ sở y tế ngay hoặc gọi cấp cứu nếu có khó thở nhiều, tím môi hoặc đầu chi, lơ mơ, đau ngực dữ dội, SpO₂ thấp nếu có máy đo hoặc sốt cao. Với người cao tuổi, dấu hiệu bệnh đôi khi không điển hình, có thể chỉ là lừ đừ, bỏ ăn, mệt nhiều hoặc thay đổi ý thức, gia đình nên theo dõi sát để tránh đưa người bệnh đến bệnh viện quá muộn.
Thông điệp gửi người dân
Khi thời tiết thay đổi thất thường, người dân không cần quá lo lắng nhưng cũng không nên chủ quan. Hãy giúp cơ thể thích nghi từ từ, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, bảo vệ đường hô hấp, kiểm soát tốt bệnh nền và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.
Hồng Đào thực hiện- Đồ họa: Ngọc Trinh