Nằm ở độ cao từ 1.500 m đến hơn 2.000 m so với mực nước biển nên những khu rừng già của Dền Sáng và Y Tý (thuộc Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát) quanh năm ẩn hiện trong sương mờ. Trong rừng có hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài cây cổ thụ.
Khi mùa xuân đến, trong những khu rừng nguyên sinh có nhiều loài hoa đua nhau khoe sắc. Nổi bật nhất là những cây trà hoa đỏ rực rỡ như ngọn đuốc giữa màu xanh của đại ngàn.
Trà hoa đỏ là loài cây hiếm gặp, thường chỉ mọc ở độ cao từ 1.500 m so với mực nước biển trở lên.
Anh Vàng A Tình, dân tộc Mông, xã Y Tý cho biết, trong rừng già có những cây trà hoa đỏ cổ thụ, đường kính thân từ 20 - 30 cm. Điều đáng nói là không chỉ có một vài cây trà mọc phân tán mà trên một đỉnh núi có tới hàng chục cây trà hoa đỏ cổ thụ rêu phong, tạo thành một quần thể hiếm gặp. Mỗi cây trà có tuổi đời hàng chục năm đến cả trăm năm.
Theo truyền thuyết của đồng bào Mông nơi đây, từ thuở xa xưa có hai con rồng bay đến vùng đất này rồi gặp nhau, đánh nhau dữ dội. Nơi máu của hai con rồng chảy xuống mọc lên một loài cây, mỗi mùa xuân về lại ra hoa đỏ thắm, người dân nơi đây gọi là hồng trà.
Hoa hồng trà chỉ nở vào mùa xuân khoảng tháng giêng âm lịch, bông hoa to như cái chén, có 6 cánh màu đỏ thắm, nhụy hoa màu vàng, hương thơm nhẹ. Mỗi bông hồng trà có thể nở một tuần mới rụng.
Mùa hoa hồng trà thường kéo dài từ tháng 2 đến tháng 3 hằng năm. Năm nay, hoa hồng trà nở vào đúng dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ. Giữa màu xanh của đại ngàn, những chùm hoa hồng trà đỏ rực như ngọn lửa mang vẻ đẹp hoang dại mà kiêu sa. Hồng trà được ví như nữ hoàng của các loài hoa nơi rừng già Dền Sáng, Y Tý.
Vào mùa xuân, những quả hồng trà từ năm trước cũng đã già và tách ra để hạt rơi xuống đất mọc thành cây non. Tuy nhiên, tỷ lệ nảy mầm và tái sinh của hồng trà không cao như một số loại trà khác.
Sau giấc ngủ đông dài, những gốc trà, cành trà cũng đâm chồi nảy lộc tràn đầy sức sống. Những mầm non mơn mởn màu phớt hồng đua nhau vươn lên đón ánh nắng mặt trời.
Hồng trà là loài cây mọc dại trong rừng nhưng gắn bó với đời sống người dân nơi vùng cao Dền Sáng, Y Tý. Hoa của loại cây này tượng trưng cho sự may mắn, hạnh phúc, nên các bạn trẻ thường hái những bông hồng trà đỏ rực tặng nhau khi mùa xuân đến. Lá trà, búp trà để đun nước uống hoặc dùng để tắm cũng rất tốt.
Quần thể hồng trà cổ thụ trong rừng già Dền Sáng, Y Tý được người dân nơi đây coi như “kho báu xanh” mà thiên nhiên ban tặng, nên được cộng đồng bảo vệ, để mỗi mùa xuân đến, từng cây trà nở hoa khoe sắc rực rỡ làm cho bức tranh thiên nhiên thêm tươi đẹp.
Trần Tuấn Ngọc