Ngắm sách báo xưa, quý như châu báu

7 giờ trướcBài gốc

Từ điển Việt - Bồ - La của giáo sĩ Alexandre de Rhodes trưng bày nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026. Ảnh phải: Nơi an nghỉ của giáo sĩ Alexandre de Rhodes tại thành phố Isfahan (Iran).

Từ điển Việt - Bồ - La 375 năm trước

Từ điển Việt - Bồ - La được xem là cuốn từ điển tiếng Việt đầu tiên đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chữ Quốc ngữ hiện đại, chứa 3 ngôn ngữ: Việt, Bồ Đào Nha và Latinh, bao gồm khoảng 7 ngàn từ tiếng Việt được giải thích bằng tiếng Bồ Đào Nha và Latinh do tác giả Alexandre de Rhodes biên soạn.

Việc tận mắt thấy bản in Từ điển Việt - Bồ - La từ 375 năm trước ố vàng, sờn góc, gáy tưa nhẹ…, mang giá trị cảm xúc và trải nghiệm quý giá cho người đọc - nhất là những ai yêu chữ nghĩa, sách báo, những nhà nghiên cứu, sưu tầm hoặc thế hệ trẻ tìm tòi văn hóa, lịch sử ông cha và những người có công với quá trình hình thành và phát triển nền móng chữ Quốc ngữ đến tiếng Việt hiện đại ngày nay.

Giáo sĩ Alexandre de Rhodes thông thạo 12 thứ tiếng, đến Việt Nam 5 lần kể từ năm 1624. Ngài ở cả Đàng Trong và Đàng Ngoài trong khoảng 12 năm, là người có cống hiến rất lớn trong công cuộc sáng chế và phổ biến chữ Quốc ngữ tại Việt Nam. Từ điển Việt - Bồ - La của cha Đắc Lộ còn bao gồm phần Catalechismus (Phép giảng tám ngày) kèm hướng dẫn sơ lược về ngữ pháp tiếng Việt và cách thức phát âm đương thời.

Giờ đây tận mắt nhìn ngắm trang đầu, người xem tinh ý có thể phát hiện ra những chi tiết thú vị. Ví dụ chữ Annamiticum viết sai vì có tới 3 chữ “n”. Trong lời tựa cuốn từ điển, giáo sĩ de Rhodes đã tri ân công lao và đóng góp của các giáo sĩ khác, như cuốn Diccionário português-anamita (Từ điển Bồ - Việt) của giáo sĩ Antonio Barbosa đã thất truyền.

Các sách quý khác

Tác phẩm Le Port de Saigon (Thương cảng Sài Gòn/Cảng Sài Gòn) do Nhà xuất bản Revue Horizons ấn hành năm 1958, khổ 14x22cm là tài liệu quý về vị trí, hoạt động kinh tế và chương trình phát triển của các cảng ở Sài Gòn xưa. Thương cảng Sài Gòn được Pháp chú trọng xây dựng từ năm 1862, chính thức thông thương quốc tế năm 1863, nằm trên sông Sài Gòn và sông Đồng Nai. Cho đến nay, Cảng Sài Gòn vẫn là hệ thống cảng biển tổng hợp cấp quốc gia lớn nhất Việt Nam, đóng vai trò là cửa ngõ xuất nhập khẩu hàng hóa then chốt của khu vực phía Nam.

Tác phẩm Le Port de Saigon năm 1958.

Hồi ký của tác giả người Pháp M.Delteil Un an de séjour en Cochinchine (Một năm lưu trú ở Nam Kỳ hoặc Một năm ở lại Nam Kỳ) do Nhà xuất bản Challamel (Paris, Pháp) ấn hành năm 1887, được chú ý bởi đây là cuốn sách nói về phong tục tập quán, thiên nhiên, khí hậu, thổ nhưỡng và các hoạt động thương mại của các tỉnh Nam Kỳ lúc bấy giờ, mang giá trị tư liệu lịch sử quý.

Ngắm các tờ báo “thời ông bà ta”

Cũng nhân Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2026, ở Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh còn trưng bày cho công chúng thưởng lãm bản giấy in gốc nhiều tờ báo xưa gây ấn tượng như tờ báo chữ Quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam Gia Định Báo. Tờ Gia Định Báo trưng bày đề ngày xuất bản là thứ Ba 15-6-1880 (cách đây 146 năm). Bấy giờ tờ báo được gọi là “nhựt trình”, mỗi một tháng in ra 4 lần.

Du khách thích thú xem sách báo xưa của Việt Nam.

Nguyệt san Nam Phong Văn-học Khoa-học Tạp-chí (1917-1934). Tạp chí tiếng Việt đầu tiên xuất bản tại Hà Nội Đông Dương Tạp chí (giai đoạn 1913-1919), có tờ trưng bày chính là số báo đầu tiên ra ngày 15-5
-1913. Ấn bản Phụ Nữ Tân văn xuất bản giai đoạn 1929-1935 với bản trưng bày cho công chúng dịp này là số báo ra ngày 2-5-1929.

Ấn bản Trung Bắc chủ nhật xuất bản từ năm 1940-1945 với số báo ra ngày 10-3-1940 có ảnh các phụ nữ trong tà áo dài, cột tóc, đeo khăn chỉn chu truyền thống. Trong khi đó, ấn bản An Nam Tạp chí (1926-1933) trưng bày số ra ngày 23-1-1932 có các phóng sự, bài dịch thuật, thơ văn, thời sự trong và ngoài nước…

Phụ nữ Tân văn (1929) và Trung Bắc chủ nhật (1940) được triển lãm bản báo in gốc.

Các ấn phẩm trưng bày kèm QR code để người xem tiện tra cứu thêm thông tin tư liệu từ Thư viện Khoa học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh. Đây là những tờ báo tiếng Việt quan trọng nhất giai đoạn đầu thế kỷ XX, có nhiều đóng góp, ảnh hưởng đến tư tưởng và văn hóa - xã hội Việt Nam bấy giờ, góp phần gây dựng nền quốc học bằng chữ Quốc ngữ ở thuở ban đầu và khích lệ người Việt có truyền thống hiếu học thêm yêu và trau dồi ngôn ngữ nước nhà.

Trung Nghĩa

Nguồn Đồng Nai : https://baodongnai.com.vn/dong-nai-cuoi-tuan/202604/ngam-sach-bao-xua-quy-nhu-chau-bau-bf51168/