Ngành ôtô Nhật bên bờ sinh tồn trước làn sóng xe điện

2 giờ trướcBài gốc

Trong cuộc họp báo tháng trước, ông Mibe Toshihiro, Tổng giám đốc Honda, cho biết hãng có thể ghi nhận khoản lỗ ròng đầu tiên kể từ năm 1957 trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3 tới. Ông nhận trách nhiệm và tự giảm 30% lương, cùng cấp phó.

Bên trong nhà máy sản xuất của Toyota tại bang Indiana, Mỹ. Nguồn: Toyota

Không chỉ riêng Honda, khó khăn đang lan rộng trong toàn ngành. Tại một sự kiện ngay sau đó, ông Mibe cảnh báo: “Ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản đang đứng bên bờ sinh tồn.”

Cảnh báo này phản ánh rõ thực trạng hiện tại của các hãng sản xuất xe ô tô Nhật Bản. Nissan, từng là hãng xe lớn thứ sáu thế giới, đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu với kế hoạch đóng cửa 7 nhà máy trước năm 2028. Thuế nhập khẩu 25% vào Mỹ làm xói mòn lợi nhuận, nhưng sức ép lớn hơn đến từ sự trỗi dậy của các đối thủ Trung Quốc.

Thị phần toàn cầu của các hãng Nhật đã giảm từ 31% năm 2019 xuống 26% năm ngoái. Tại Trung Quốc, doanh số sụt khoảng một phần ba, trong khi ở Đông Nam Á, thị phần rơi từ 68% xuống còn 57% chỉ sau hai năm, dù đây từng là thị trường chủ lực.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở quá trình điện hóa. Các hãng xe Nhật vẫn tỏ ra thận trọng với xe điện (EV), khiến loại hình này chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong doanh số, trong khi xe xăng tiếp tục áp đảo. Riêng Nissan, xe động cơ đốt trong chiếm tới 80%.

Lựa chọn phổ biến là xe hybrid truyền thống, vốn dễ tích hợp vào dây chuyền sản xuất hiện có. Song song đó, một số hãng vẫn theo đuổi các công nghệ thay thế như xe chạy hydro.

Trong khi các hãng Nhật ghi nhận tốc độ tăng trưởng chậm lại, thị trường xe điện lại tăng tốc nhanh. Năm ngoái, EV và hybrid sạc điện chiếm 26% doanh số toàn cầu, tăng mạnh từ mức 3% năm 2019. Tại châu Á, cứ ba xe bán ra có một xe điện; riêng Singapore, EV chiếm 45% đăng ký mới, còn tại Thái Lan là 20% và tiếp tục tăng.

Áp lực buộc các hãng Nhật phải thay đổi, nhưng việc bắt kịp không đơn giản. Năm 2024, Honda ra mắt mẫu EV sản xuất hàng loạt đầu tiên, hợp tác với General Motors. Tuy nhiên, xe điện – vốn phụ thuộc nhiều vào phần mềm – lại không phải thế mạnh truyền thống của ngành công nghiệp Nhật Bản.

Ông Mibe cho biết Honda sẽ tăng đầu tư vào các tính năng phần mềm, bao gồm hệ thống hỗ trợ lái tiên tiến. Nissan cũng tìm kiếm lợi thế công nghệ thông qua hợp tác với startup Wayve của Anh, trong khi Honda đã dừng dự án EV với Sony sau những bất đồng trong quá trình triển khai.

Theo ông Shibusawa Ken, chuyên gia tại Công ty quản lý tài sản Commons, sự kết hợp giữa hai “ông lớn” như Honda và Sony vốn đã tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trong bối cảnh đó, chi phí gia tăng càng làm bài toán khó hơn. Theo Bernstein, chi phí cố định trên mỗi xe – bao gồm nghiên cứu và phát triển (R&D) và khấu hao – đã tăng 78% so với một thập kỷ trước. Cùng với đó, lương tăng và các quy định lao động cứng nhắc tại Nhật khiến việc kiểm soát chi phí ngày càng khó khăn.

Dù vậy, bức tranh không hoàn toàn u ám. Toyota là ngoại lệ hiếm hoi khi vẫn duy trì vị thế vững chắc. Với 40% thị phần hybrid toàn cầu, hãng hưởng lợi trong bối cảnh Mỹ cắt giảm trợ cấp xe điện. Đồng thời, Toyota cũng âm thầm mở rộng danh mục EV, đặc biệt tại Trung Quốc thông qua hợp tác với BYD và Huawei.

Nhờ chiến lược này, hãng giữ ổn định khoảng 6% thị phần tại Trung Quốc, trong khi BYD dẫn đầu với 13%. Toyota dự kiến tiếp tục mở rộng dòng xe điện trên toàn cầu vào năm 2027.

Tuy nhiên, một ngoại lệ không đủ để cứu cả ngành. Áp lực tái cấu trúc đang gia tăng, trong đó phương án sáp nhập từng được đặt lên bàn. Cuối năm 2024, Honda và Nissan đã đàm phán hợp nhất nhằm tạo ra hãng xe lớn thứ ba thế giới, nhưng kế hoạch nhanh chóng đổ vỡ.

Triển vọng sáp nhập vẫn còn nhiều nghi ngại, do sự chồng chéo về sản phẩm và khó khăn trong tích hợp hệ thống sản xuất. Chuyên gia về ngành ô tô Mike Smitka nhận định: “Trong nhiều trường hợp, tổng thể sau sáp nhập lại kém hiệu quả hơn từng phần riêng lẻ.”

Toyota có lợi thế tài chính để dẫn dắt các thương vụ lớn, nhưng dường như lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn. Hãng hiện nắm giữ 21% Subaru và 5% cổ phần tại Mazda, Suzuki, ưu tiên củng cố ảnh hưởng thay vì thâu tóm toàn diện.

Trong bối cảnh đó, các hãng xe Nhật đang chuyển sang hợp tác linh hoạt hơn. Ông Ivan Espinosa, lãnh đạo Nissan, cho biết ngành đang hướng tới chuẩn hóa việc mua sắm các linh kiện như dây điện hay thép nhằm tăng sức mạnh đàm phán với nhà cung cấp.

“Những cuộc đối thoại như vậy trước đây khó xảy ra, nhưng nay đang diễn ra,” ông nói.

Ngành ô tô Nhật vẫn còn cơ hội, nhưng dư địa đang thu hẹp nhanh. Để tồn tại trong kỷ nguyên xe điện, họ sẽ phải thay đổi nhanh hơn, và quyết liệt hơn.

Ngọc Lâm

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/nganh-oto-nhat-ben-bo-sinh-ton-truoc-lan-song-xe-dien-744182.html