Ngành Y tế chủ động giám sát bệnh do vi rút Hanta, phòng bệnh từ sớm, từ xa

3 giờ trướcBài gốc

Từ chùm ca bệnh đến hồi chuông cảnh báo toàn cầu

Đầu tháng 5-2026, trước thông tin về chùm ca bệnh viêm đường hô hấp cấp tính nặng xuất hiện trên tàu du lịch MV Hondius, lịch trình từ Argentina qua Nam Đại Tây Dương, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, báo cáo cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ghi nhận 8 trường hợp, trong đó có 3 trường hợp tử vong (2 trường hợp chưa được xét nghiệm đã tử vong). 6 trường hợp được xét nghiệm xác định nhiễm vi rút Hanta (chủng vi rút Andes (ANDV)). WHO đánh giá mức độ nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn trên tàu là ở mức trung bình, trong khi mức độ nguy cơ đối với dân số toàn cầu là ở mức thấp. WHO cũng nhấn mạnh, hình thức lây truyền của vi rút Hanta khác với COVID-19. WHO tiếp tục theo dõi diễn biến dịch tễ và cập nhật đánh giá nguy cơ. Về nguồn lây, hiện vẫn đang tiếp tục điều tra.

Ảnh minh họa. Nguồn internet.

Các chuyên gia của WHO hướng đến giả thuyết hiện nay là ca bệnh đầu tiên có thể đã nhiễm vi rút trong quá trình tiếp xúc với môi trường hoặc chuột nhiễm vi rút thông qua hoạt động du lịch ngoài trời, trước khi lên tàu; sau đó việc lây truyền hạn chế từ người sang người có thể đã diễn ra trên tàu qua quá trình tiếp xúc gần và kéo dài. Do chưa có kết luận điều tra cuối cùng, người dân không nên suy diễn nguồn lây từ tàu, thực phẩm, nước uống hoặc các yếu tố khác khi chưa có thông tin chính thức.

Tại Việt Nam, bệnh do vi rút Hanta không phải là vấn đề hoàn toàn mới trong giám sát dịch tễ. Tuy nhiên, Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế khẳng định, qua rà soát thông tin khoa học hiện có, nước ta chưa ghi nhận ca bệnh do chủng vi rút này. Một số nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu ghi nhận bằng chứng liên quan đến một số chủng vi rút Hanta khác như vi rút Seoul hoặc các vi rút Hanta phát hiện trên động vật. Vì vậy, người dân không hoang mang, lo lắng, cần theo dõi thông tin chính thống, không suy diễn chùm ca bệnh trên tàu du lịch quốc tế thành nguy cơ dịch lan rộng trong cộng đồng tại Việt Nam. Cục Phòng bệnh đề nghị các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, giám sát tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; vệ sinh, khử khuẩn phương tiện; xử lý véc tơ, diệt chuột và chủ động các biện pháp phòng, chống bệnh phù hợp.

Để chủ động phòng ngừa dịch bệnh xâm nhập và lây lan trên địa bàn thành phố Hà Nội, Sở Y tế Hà Nội đã chỉ đạo toàn hệ thống y tế thành phố vào cuộc. Với đặc thù là trung tâm giao thương, mật độ dân cư cao và có sân bay quốc tế Nội Bài, Hà Nội xác định việc phòng chống vi rút Hanta là nhiệm vụ trọng tâm để bảo vệ an ninh y tế.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội đã siết chặt kiểm dịch tại sân bay Nội Bài. Mọi hành khách có triệu chứng sốt, đau cơ, khó thở, đặc biệt là những người có tiền sử đi qua các vùng dịch hoặc liên quan đến tàu MV Hondius đều được yêu cầu khai báo y tế và theo dõi sức khỏe trong vòng 42 ngày.

Với các bệnh viện trong và ngoài công lập đóng trên địa bàn thành phố, Sở Y tế Hà Nội yêu cầu rà soát và chuẩn bị các loại thuốc, hóa chất, sinh phẩm, vật tư tiêu hao phục vụ cho chẩn đoán, điều trị để sẵn sàng ứng phó trong tình huống có ca bệnh. Khi có ca bệnh hoặc nghi ngờ cần tổ chức tốt công tác tiếp nhận, chẩn đoán sớm, cách ly, điều trị tích cực để hạn chế đến mức thấp nhất các trường hợp biến chứng nặng, tử vong và thực hiện nghiêm các biện pháp phòng lây nhiễm cho bệnh nhân và người chăm sóc tại cơ sở khám chữa bệnh.

Ở cấp độ cộng đồng, các Trạm Y tế phường, xã được chỉ đạo tăng cường giám sát để phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ. Việc phòng bệnh từ sớm, từ xa được cụ thể hóa bằng các đợt tổng vệ sinh môi trường, diệt chuột tại những điểm nóng như chợ đầu mối, bến xe và kho bãi. Sở Y tế và y tế phường, xã sẽ thông tin đầy đủ, kịp thời về tình hình dịch bệnh, các dấu hiệu nhận biết và biện pháp phòng chống để người dân không bị hoang mang và chủ động triển khai thực hiện các biện pháp phòng, chống dịch.

Siết chặt kiểm dịch, sẵn sàng ứng phó

Một trong những thách thức lớn nhất của vi rút Hanta là triệu chứng ban đầu rất giống cúm thông thường. Thạc sĩ Nguyễn Quốc Thái, Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cảnh báo, bệnh nguy hiểm ở tốc độ khởi phát nhanh. Từ các triệu chứng giống cúm nhẹ ban đầu, người bệnh có thể nhanh chóng rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp, phù phổi và sốc tim. Bệnh nhân thường chỉ sốt, đau đầu nhưng có thể rơi vào suy hô hấp cấp (ARDS) hoặc suy thận chỉ sau vài giờ. Nếu không chẩn đoán đúng và can thiệp kịp thời, tỷ lệ tử vong là rất lớn.

Hà Nội siết chặt các hoạt động giám sát người nhập cảnh tại cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài. Ảnh: Sở Y tế Hà Nội

Khác với các bệnh do côn trùng truyền, vi rút Hanta chủ yếu lây qua đường hô hấp do hít phải bụi khí dung từ chất thải của chuột (phân, nước tiểu, nước bọt); tiếp xúc qua vết cắn của chuột hoặc khi vết thương hở chạm trực tiếp vào chất thải chứa vi rút. “Việc quét dọn khô (dùng chổi hoặc máy hút bụi) tại những nơi có nhiều chuột như kho bãi, gác xép sẽ làm vi rút phát tán mạnh vào không khí, làm tăng cao nguy cơ nhiễm bệnh”, Thạc sĩ Nguyễn Quốc Thái khuyến cáo.

Để đối phó, các bệnh viện tuyến đầu như Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương, Bệnh viện Bạch Mai sẵn sàng các phương án hồi sức tích cực. Hệ thống máy thở, lọc máu và kỹ thuật ECMO (tim phổi nhân tạo) luôn trong trạng thái sẵn sàng để cứu chữa các ca diễn tiến nặng. Năng lực xét nghiệm tại Viện Vệ sinh Dịch tễ trung ương cũng được nâng cấp để trả kết quả chẩn đoán vi rút Hanta nhanh nhất, phục vụ công tác khoanh vùng dịch.

Không giống như COVID-19 lây qua giọt bắn đường hô hấp là chủ yếu, vi rút Hanta lây qua chất thải của chuột. Do đó, kiểm soát chuột không chỉ là vấn đề vệ sinh mà là vấn đề sinh tử. Vi rút Hanta tồn tại trong nước tiểu, phân và nước bọt của chuột nhiễm bệnh. Khi các chất thải này khô đi, virus có thể phát tán vào không khí dưới dạng bụi khí dung. Người dân hít phải bụi này sẽ nhiễm bệnh. Đây là lý do vì sao việc dọn dẹp các khu vực ẩm thấp, kho bãi cần được thực hiện cực kỳ cẩn trọng.

Trước những diễn biến phức tạp của dịch bệnh, Bộ Y tế khuyến cáo, người dân không hoang mang nhưng không chủ quan. Vi rút Hanta có độc lực cao nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu mỗi cá nhân tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh kiểm soát môi trường sống; vệ sinh an toàn (quy tắc "Không quét khô"). Khi dọn dẹp kho gác, những nơi có dấu vết của chuột, người dân tuyệt đối không dùng chổi quét khô hoặc máy hút bụi; xịt ẩm bề mặt bằng dung dịch sát khuẩn (như nước Javel pha loãng), đeo khẩu trang và găng tay cao su. Việc làm ẩm sẽ ngăn không cho vi rút bay lên theo bụi.

Các chuyên gia y tế cũng lưu ý, nếu phát hiện các triệu chứng sốt cao, đau cơ, mệt mỏi sau khi tiếp xúc với chuột hoặc đi từ vùng dịch về, người dân cần đến ngay cơ sở y tế. Việc thông báo tiền sử tiếp xúc với chuột cho bác sĩ là yếu tố "vàng" để chẩn đoán chính xác bệnh.

Dù nguy cơ đại dịch vi rút Hanta được WHO đánh giá ở mức thấp, nhưng sự chủ động phòng ngừa vẫn là ưu tiên hàng đầu. Không chủ quan trước vi rút Hanta, Hà Nội và cả nước đang chủ động triển khai các biện pháp phòng dịch từ sớm. Sự phối hợp giữa ngành y tế và cộng đồng chính là chìa khóa để ngăn chặn nguy cơ bùng phát, giữ vững sự bình yên và sức khỏe cho mỗi người dân.

Hiện chưa có thuốc đặc trị và vắc xin cho vi rút Hanta. Việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ (thở máy, lọc máu, ECMO). Do đó, việc phát hiện sớm là yếu tố sống còn để giảm nguy cơ tử vong.

Quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai Đoàn Thu Trà

Văn Thành - Trần Thảo

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/nganh-y-te-chu-dong-giam-sat-benh-do-vi-rut-hanta-phong-benh-tu-som-tu-xa-749931.html