Văn hóa – nền tảng tinh thần và nguồn lực nội sinh của phát triển
Nghị quyết số 33-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) đã xác định rõ vai trò của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước. Việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 là sự tiếp nối nhất quán tinh thần của Nghị quyết, đồng thời tạo cơ sở chính trị – xã hội quan trọng để đưa văn hóa thấm sâu vào đời sống, trở thành động lực thúc đẩy phát triển bền vững.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh mềm ngày càng gay gắt, văn hóa không chỉ là bản sắc, mà còn là lợi thế so sánh, là sức mạnh nội sinh góp phần nâng cao vị thế quốc gia. Ngày Văn hóa Việt Nam vì vậy mang ý nghĩa thời cuộc rõ nét, nhấn mạnh yêu cầu đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của phát triển.
Cụ thể hóa tinh thần Kết luận 76-KL/TW trong bối cảnh phát triển mới
Kết luận số 76-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 33-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển văn hóa, coi đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển bền vững, đồng thời gắn chặt phát triển văn hóa với phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế.
Việc tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 hằng năm chính là một giải pháp quan trọng nhằm lan tỏa tinh thần của Kết luận 76, đưa văn hóa thực sự thẩm thấu vào đời sống xã hội, trở thành nguồn lực nội sinh trong phát triển.
Không gian văn hóa Đất Tổ sau sáp nhập: đa dạng – thống nhất – giàu bản sắc
Trong tổng thể chiến lược phát triển văn hóa quốc gia, vùng Đất Tổ Hùng Vương giữ vị trí đặc biệt – nơi khởi nguồn bản sắc văn hóa Việt Nam. Sau sáp nhập Phú Thọ – Vĩnh Phúc – Hòa Bình, không gian văn hóa Đất Tổ được mở rộng cả về chiều sâu lịch sử lẫn chiều rộng không gian, hình thành một chỉnh thể văn hóa đa dạng, nơi giao thoa giữa văn hóa cội nguồn Hùng Vương, văn hóa trung du Bắc Bộ và văn hóa các dân tộc miền núi Tây Bắc.
Đây là vùng đất hội tụ các lớp trầm tích văn hóa đặc sắc: văn hóa thờ cúng tổ tiên, văn hóa làng xã, văn hóa các dân tộc Mường, Dao, Sán Dìu… tạo nên nền tảng thuận lợi để triển khai các chính sách phát triển văn hóa theo hướng liên kết vùng, phát huy lợi thế so sánh của từng địa phương.
Lễ hội Đền Hùng. Ảnh: Trần Thắng
Chính sách và mô hình phát huy giá trị văn hóa vùng
Thực tiễn cho thấy, các địa phương trong vùng đã từng bước triển khai chính sách bảo tồn gắn với phát triển, coi Di sản văn hóa là nguồn lực quan trọng. Nhiều mô hình tiêu biểu được hình thành như: Bảo tồn Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương gắn với giáo dục truyền thống; Phát huy Hát Xoan Phú Thọ trong cộng đồng và trường học; Bảo tồn không gian văn hóa Mo Mường, nhà sàn truyền thống, sinh hoạt văn hóa dân tộc ở Hòa Bình; Khai thác giá trị văn hóa làng nghề, lễ hội dân gian, văn hóa tín ngưỡng tại Vĩnh Phúc gắn với phát triển du lịch.
Các mô hình này cho thấy hướng tiếp cận phù hợp với tinh thần Nghị quyết 33 và Kết luận 76 đó là lấy cộng đồng làm chủ thể, lấy văn hóa làm nền tảng cho phát triển bền vững.
Lễ hội các dân tộc Mường (Hòa Bình)
Lễ hội – điểm nhấn lan tỏa bản sắc văn hóa vùng
Hệ thống lễ hội truyền thống trong vùng Đất Tổ mở rộng là không gian sinh động để lan tỏa giá trị văn hóa. Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng giữ vai trò trung tâm, kết nối với các lễ hội đặc trưng như lễ hội rước voi, lễ hội Tây Thiên, lễ hội văn hóa Mường…, tạo nên chuỗi hoạt động văn hóa – tâm linh có sức lan tỏa lớn.
Trong bối cảnh xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam, các lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là phương tiện giáo dục truyền thống, củng cố khối đại đoàn kết dân tộc, góp phần định hình bản sắc văn hóa vùng trong dòng chảy phát triển hiện đại.
Lễ hội Tây Thiên (Vĩnh phúc). Ảnh: Trần Thắng
Có thể khẳng định, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ chọn ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam là bước đi quan trọng trong việc hiện thực hóa các chủ trương lớn của Đảng về văn hóa. Đối với không gian văn hóa Phú Thọ là cơ hội để tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa cội nguồn, biến giá trị truyền thống thành động lực phát triển, góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời kỳ mới.
Trần Thắng