Nghị định 179/2026/NĐ-CP: Bệ phóng cho thế hệ kỹ sư tinh hoa

một giờ trướcBài gốc

PGS.TS Đặng Đăng Tùng, Giám đốc Văn phòng Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM. Ảnh: Lâm Ngọc.

Báo Giáo dục và Thời đại phỏng vấn PGS.TS Đặng Đăng Tùng, Giám đốc Văn phòng Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM xoay quanh những điểm mới, nổi bật của chính sách từ Nghị định số 179/2026/NĐ-CP (Nghị định 179) quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Chính sách mới tiếp sức cho thế hệ kỹ sư tinh hoa

- Thưa PGS.TS Đặng Đăng Tùng, Nghị định 179 sẽ tác động như thế nào đến công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược của Việt Nam?

- Với tôi, Nghị định 179 là một quyết định mang tính bước ngoặt. Đây không chỉ là hỗ trợ tài chính đơn thuần mà còn là động thái chiến lược nhằm định hình lại cơ cấu nhân lực quốc gia trong 5-10 năm tới.

Chính sách học bổng đã mở ra nhiều “điểm sáng”, trực tiếp tháo gỡ rào cản về tài chính và tạo động lực to lớn để những tài năng trẻ xuất sắc toàn tâm toàn ý học tập, nghiên cứu chuyên sâu và đổi mới sáng tạo.

Nghị định 179 cũng góp phần đưa các ngành kỹ thuật, khoa học tự nhiên trở về đúng vị thế then chốt - làm chủ công nghệ lõi. Đối với định hướng phát triển nhân lực của Việt Nam, đây là điều kiện sống còn, bởi các lĩnh vực như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay khoa học vật liệu không thể xây dựng trong một sớm một chiều mà đòi hỏi bệ phóng học thuật vững chắc và sự tích lũy dài hạn.

Với “quyết sách” này, Việt Nam sẽ từng bước thoát khỏi vị trí gia công, chuyển sang sáng tạo và làm chủ, đúng như định hướng mà Đảng và Nhà nước đã chỉ đạo trong Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia 5 năm 2026 - 2030 gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số" và tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Sinh viên Trường Đại học Bách khoa thực hành tại xưởng Cơ khí. Ảnh: Ngọc Dương.

Đặc biệt, đối với Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM, chúng tôi xem đây là sự cộng hưởng hoàn hảo với sứ mệnh quốc tế hóa giáo dục và đào tạo tinh hoa mà nhà trường đang theo đuổi.

Từ “thương hiệu” học thuật uy tín về đào tạo các ngành kỹ thuật gần 70 năm qua, nhà trường luôn tự hào là ngọn cờ đầu quy tụ những thế hệ sinh viên, kỹ sư xuất chúng. Việc có thêm sự tiếp sức từ Nghị định 179 sẽ giúp sinh viên, kỹ sư tài năng có thêm nguồn lực dồi dào để mạnh dạn dấn thân vào các dự án đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực ngoại ngữ và vươn tầm, đóng vai trò hạt nhân giúp Việt Nam tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

- Theo ông, điểm mới nổi bật của Nghị định 179 trong cơ chế cấp học bổng và hỗ trợ người học là gì? So với các chính sách hiện hành, nghị định này có những khác biệt đáng chú ý nào?

- So với các chính sách hiện hành, Nghị định 179 có những điểm khác biệt mang tính đột phá mà tôi muốn nhấn mạnh:

Thứ nhất, Nghị định 179 tạo ra hiệu quả trong công tác tuyển sinh và điều tiết nhân lực cho các ngành kỹ thuật, khoa học tự nhiên. Chúng ta từng chứng kiến bài học thành công từ khối ngành sư phạm thông qua Nghị định 116/2020/NĐ-CP quy định về chính sách hỗ trợ tiền đóng học phí, chi phí sinh hoạt đối với sinh viên sư phạm, khi chủ trương miễn học phí đã giúp các trường thu hút được lượng lớn thí sinh giỏi. Tương tự, Nghị định 179 chính là giải pháp để giải quyết nghịch lý: nhiều ngành kỹ thuật công nghệ rất khát nhân lực nhưng lại khó tuyển sinh. Chính sách này sẽ chủ động điều hướng những nhân tài trẻ vào các lĩnh vực mũi nhọn, cân bằng lại nguồn nhân lực ở các ngành chiến lược.

Thứ hai, đây là cơ chế hỗ trợ tài chính chưa từng có trong lĩnh vực STEM từ quốc gia, khi thiết kế nhiều mức học bổng cụ thể, có lộ trình và phân tầng rõ rệt. Cụ thể, với sinh viên đại học thuộc nhóm khoa học cơ bản, mức học bổng là 4,2 triệu đồng/tháng (10 tháng/năm); chương trình tài năng lên tới 5,5 triệu đồng/tháng. Mức học bổng tăng dần ở thạc sĩ 6,3 - 7,4 triệu đồng/tháng và tiến sĩ 7,4 - 8,4 triệu đồng/tháng. Các mức hỗ trợ này phần nào giúp người học giảm gánh nặng tài chính, tập trung hơn vào việc học tập và nghiên cứu.

Sinh viên tham gia cuộc thi Bách Khoa Innovation do Trường Đại học Bách khoa tổ chức. Ảnh: BKI.

“Màng lọc” chất lượng cao thu hút sinh viên giỏi

- Trường Đại học Bách khoa hiện đào tạo nhiều ngành thuộc nhóm được hưởng chính sách theo Nghị định 179. Vậy, chính sách học bổng mới sẽ tác động như thế nào đến việc thu hút thí sinh giỏi và nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường?

- Trong danh mục 15 nhóm ngành khoa học, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được Chính phủ ưu tiên, phần lớn đều là những lĩnh vực thế mạnh cốt lõi mà nhà trường đang không ngừng đầu tư mở rộng đào tạo và nghiên cứu.

Về việc thu hút thí sinh giỏi, Nghị định đặt ra bộ tiêu chuẩn khắt khe nhưng rất sát với chân dung người học của Trường Đại học Bách khoa. Việc yêu cầu thí sinh có tổng điểm môn Toán và hai trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, tiếng Anh đạt từ 22,50 trở lên (không tính điểm ưu tiên) và lọt top 30% toàn quốc chính là một “màng lọc” chất lượng cao. Khi kết hợp với mức hỗ trợ tài chính 5,5 triệu đồng/tháng cho sinh viên đại học (tối đa 10 tháng/năm), chính sách này tạo ra lực hấp dẫn lớn. Những học sinh xuất sắc khối tự nhiên giờ đây hoàn toàn gạt bỏ được rào cản kinh tế để tự tin dấn thân vào các ngành kỹ thuật khó.

Thí sinh dự thi đánh giá năng lực do Đại học Quốc gia TPHCM tổ chức tháng 4/2026. Ảnh: ĐHQG -HCM.

Về khía cạnh nâng cao chất lượng đào tạo, khi bài toán tài chính được Nhà nước bảo đảm thông qua cơ chế xét duyệt tự động, không phát sinh thủ tục hành chính, sinh viên sẽ thực sự được hưởng trọn vẹn quyền lợi hỗ trợ này từ nước nhà. Các em có thể tập trung theo đuổi các hướng nghiên cứu liên ngành, làm chủ công nghệ lõi. Đồng thời, nguồn hỗ trợ này là đòn bẩy để sinh viên mạnh dạn theo đuổi các chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh hoặc các chương trình đào tạo chuẩn quốc tế khác của nhà trường.

Ở Bách khoa, các lĩnh vực công nghệ lõi chiến lược như Kỹ thuật bán dẫn, Khoa học dữ liệu, Thiết kế vi mạch không đứng độc lập mà đang được tích hợp theo hướng liên ngành ngay trong chính các chương trình dạy và học hoàn toàn bằng tiếng Anh.

Bởi lẽ, với nền tảng tiếng Anh tốt, các em sẽ là những nhân tố tiên phong tiếp xúc với tri thức mới nhất của công nghệ tân tiến trên thế giới. Nhà trường luôn tin rằng, sự kết hợp giữa nền tảng chuyên môn đa diện và bệ phóng ngoại ngữ sẽ giúp sinh viên Bách khoa vươn tầm trở thành những tinh hoa công nghệ, đáp ứng trực tiếp nhu cầu hội nhập và đổi mới của đất nước.

Hoàn thiện hành lang pháp lý và dữ liệu liên thông

- Để Nghị định 179 được triển khai hiệu quả và phát huy tối đa tác động trong thực tiễn, theo ông, cần có thêm những cơ chế hoặc giải pháp hỗ trợ nào từ phía Nhà nước?

- Để quyết sách này thực sự đi vào thực tiễn một cách trơn tru, tôi cho rằng bên cạnh quyết liệt về chủ trương, chúng ta rất cần một hệ sinh thái và cách thức vận hành các giải pháp hỗ trợ một cách đồng bộ từ phía Nhà nước.

Dưới góc độ của một cơ sở đào tạo, tôi đề xuất tập trung vào một số cơ chế trọng tâm sau:

Thứ nhất, khẩn trương hoàn thiện hành lang hướng dẫn và hệ thống dữ liệu tập trung: Bộ GD&ĐT, Bộ Tài chính cần sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết về lập dự toán, quản lý và quyết toán kinh phí để các trường chủ động thực thi.

Đồng thời, Bộ GD&ĐT cần tổ chức xây dựng và vận hành hệ thống thông tin quản lý chung. Hệ thống dữ liệu liên thông này là yếu tố sống còn để tự động hóa việc xét duyệt, đảm bảo chi trả hỗ trợ đúng đối tượng, tránh trùng lặp chính sách mà không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Thứ hai, ban hành cơ chế ưu đãi để thu hút doanh nghiệp “đồng kiến tạo”: Nghị định 179 đã nêu rõ chủ trương khuyến khích các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp trong và ngoài nước tham gia đồng tài trợ học bổng.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa, Nhà nước cần ban hành thêm các cơ chế ưu đãi - ví dụ: miễn giảm thuế, vinh danh cấp quốc gia - cho các doanh nghiệp, tổ chức rót vốn vào đào tạo khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Học sinh THPT tìm hiểu ngành, nghề trong một ngày hội tư vấn tuyển sinh năm 2026 tại TPHCM. Ảnh: HCMUT.

Tại Trường Đại học Bách khoa, chúng tôi có mạng lưới đối tác công nghiệp rất lớn như Marvell, NVIDIA, THACO, BOSCH, GSK,… cùng Hội cựu sinh viên Phú Thọ Bách khoa (BKA) hoạt động mạnh mẽ, gắn kết thường xuyên trong suốt hơn 60 năm qua. Nếu có cơ chế bệ phóng từ Nhà nước, các trường sẽ rất dễ dàng huy động nguồn lực xã hội hóa để gia tăng quỹ học bổng, tạo nên một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện với các tiêu chuẩn, định mức đa dạng.

Thứ ba, cơ chế “đặt hàng” nhân lực và cam kết đầu ra: Học bổng là lực hút ban đầu, nhưng để giữ chân nhân tài cống hiến lâu dài, Nhà nước cần hình thành các cơ chế đặt hàng nhân lực gắn liền với các dự án khoa học công nghệ hoặc các quy hoạch kinh tế chiến lược, để các tài năng trẻ có thêm cơ hội hiện thực hóa sáng kiến, ứng dụng vào thực tiễn, gia tăng đổi mới sáng tạo, tiến tới thương mại hóa.

Khi sinh viên Trường Đại học Bách khoa xuất sắc tốt nghiệp, các em cần có lộ trình tiếp nhận vào làm việc tại các trung tâm R&D (nghiên cứu & phát triển) quốc gia hoặc các tập đoàn trọng điểm trong và ngoài nước, với chế độ đãi ngộ xứng đáng. Chuỗi giá trị khép kín này mới là bảo chứng vững chắc nhất để chính sách phát huy tối đa tác động trong dài hạn.

- Bên cạnh chính sách học bổng, cần có thêm những chính sách đồng bộ nào để thu hút và giữ chân người học theo đuổi các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược?

- Chính sách học bổng theo Nghị định này phần nào giúp sinh viên gạt bỏ nỗi lo về chi phí sinh hoạt. Tuy nhiên, để thực sự “giữ chân” được nhân tài và hiện thực hóa khát vọng tạo ra các sản phẩm công nghệ “Made in Vietnam”, học bổng mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ đòi hỏi một hệ sinh thái nghiên cứu toàn diện hơn thế rất nhiều.

Chúng ta không thể kỳ vọng sinh viên phát minh ra vi mạch, công nghệ bán dẫn hay nghiên cứu điện hạt nhân trên những hệ thống thiết bị đã cũ kỹ. Do đó, Nhà nước nói chung và các cơ sở giáo dục nói riêng rất cần có các quỹ đầu tư đặc thù để nâng cấp cơ sở vật chất, xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm và trung tâm đổi mới sáng tạo hiện đại ngay tại khuôn viên trường.

Học sinh tham gia ngày hội STEM tại TPHCM. Ảnh: Hà An.

Cùng với hạ tầng phần cứng, bài toán về con người cũng phải được giải quyết. Chúng ta cần những cơ chế "mở nút thắt" trong việc mời gọi, thu hút các chuyên gia đầu ngành trên thế giới về Việt Nam giảng dạy. Sự quy tụ của tinh hoa toàn cầu sẽ thúc đẩy các tiến trình hợp tác chuyển giao công nghệ, dẫn dắt sinh viên đi từ việc làm chủ tri thức đến việc xác lập các độc quyền sáng chế mang tầm quốc tế.

Cuối cùng, tư duy đào tạo cũng phải được làm mới liên tục. Việc thường xuyên cập nhật danh mục các ngành mũi nhọn là yêu cầu mang tính sống còn. Khi vòng đời công nghệ ngày càng ngắn lại, các khối ngành chiến lược phải luôn bám sát triết lý giáo dục STEM - Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học - làm nền tảng.

Lễ tốt nghiệp và trao bằng cho các hệ đào tạo đại học và sau đại học tháng 4/2026 của Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM.

Tại Trường Đại học Bách khoa, bên cạnh các chương trình đào tạo quốc tế luôn được chủ động tinh chỉnh để đón đầu xu hướng, nhà trường đang thiết lập học kỳ doanh nghiệp. Sinh viên sẽ có nhiều thời gian ở môi trường công nghiệp chuyên nghiệp trước khi ra trường.

Sự nhạy bén trong chính sách vĩ mô của Nhà nước, kết hợp với nền tảng STEM và tầm nhìn quốc tế hóa của Trường Đại học Bách khoa, chắc chắn sẽ kiến tạo nên một thế hệ kỹ sư tinh hoa, bảo đảm sự tự chủ về công nghệ chiến lược cho đất nước.

Mạnh Tùng

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/nghi-dinh-1792026nd-cp-be-phong-cho-the-he-ky-su-tinh-hoa-post779542.html