Vì vậy, đây là “giờ vàng” để những gì Dự thảo Luật đã tiếp thu, kế thừa từ Nghị quyết 09 sẽ xác lập khuôn khổ pháp lý một cách nhất quán, bền vững; những gì còn là khoảng cách, chung chung thậm chí chưa đề cập thì Dự thảo Luật sẽ bổ sung, hoàn thiện cho tương đồng với Nghị quyết 09.
Đó cũng là minh chứng cho tính thống nhất cao của mối quan hệ giữa văn kiện Đảng và văn bản pháp luật; từ định hướng chiến lược đến thể chế hòa thành quy phạm pháp luật cụ thể. Đơn cử như trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền, Điều 4 của Dự thảo Luật đã thể chế hóa trực tiếp theo nguyên tắc “phân cấp, phân quyền triệt để cho HĐND TPHCM, UBND TPHCM, Chủ tịch UBND TPHCM trong các lĩnh vực (trừ các nội dung về quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo), tăng cường thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu các cấp gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực”.
Một điểm mới trong lĩnh vực này, Điều 8 của Dự thảo Luật đã lĩnh hội chủ trương TPHCM “chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, Bộ, ngành”. Hoặc ở nội dung phát triển kinh tế và thử nghiệm thể chế, từ chủ trương của Nghị quyết 09 là TPHCM "hình thành Trung tâm tài chính, logistics tầm khu vực và quốc tế ” và “xây dựng và vận hành hiệu quả Trung tâm tài chính quốc tế theo hướng thế hệ mới tại TPHCM”, thì Dự thảo Luật dự kiến dành toàn bộ Điều 22 để quy định về Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCMC), với cơ chế riêng về cơ quan điều hành, thẩm quyền cấp phép, quản lý thành viên tổ chức tài chính quốc tế và vận hành Trung tâm Xác thực xanh.
Song, vẫn còn một số nội dung khác biệt, thậm chí “chưa tới” mà Dự thảo Luật nên tiếp cận, bổ sung so với Nghị quyết 09. Ví dụ, Nghị quyết 09 đề cập đến việc “xây dựng cơ chế tiền lương, thù lao, chế độ đãi ngộ cho người lao động, chuyên gia, người có tài năng phù hợp với điều kiện phát triển của thành phố”; còn Điều 7 của Dự thảo Luật mới dừng ở việc quy định chính sách về thu nhập tăng thêm đối với cán bộ, công chức, viên chức, mà chưa có cơ chế tiền lương theo thị trường dành riêng cho chuyên gia, nhà khoa học và nhân tài công nghệ cao làm việc trong khu vực công - nhóm đối tượng quan trọng để triển khai các mục tiêu kinh tế số và đổi mới sáng tạo.
Ở lĩnh vực quy hoạch và phát triển đô thị, Nghị quyết 09 đặt ra mục tiêu cụ thể "hoàn thành khoảng 200km đường sắt đô thị” vào năm 2030, nhưng Dự thảo Luật không có điều khoản nào thiết lập cơ chế đặc biệt hoặc cam kết tiến độ đầu tư hạ tầng đường sắt đô thị theo lộ trình này. Dự thảo Luật cần bổ sung các quy định về cơ chế huy động vốn, thẩm quyền phê duyệt nhanh và giải phóng mặt bằng đặc thù phục vụ riêng cho các dự án đường sắt đô thị trong giai đoạn 2026-2030.
Nghị quyết 09 cũng đặt ra mục tiêu "ưu tiên triển khai các dự án đầu tư cải tạo, xây dựng đồng bộ hệ thống chống ngập quy mô lớn nhằm khắc phục tình trạng ngập lụt do triều cường” - một vấn đề đặc thù, bức thiết của TPHCM; nhưng Dự thảo Luật mới đề cập gián tiếp qua những quy định về môi trường và hạ tầng kỹ thuật, chưa có điều khoản riêng quy định cơ chế ưu tiên, thẩm quyền quyết định nhanh và nguồn lực đặc thù cho hệ thống chống ngập. Trong nội dung về cơ chế để xử lý các dự án tồn đọng nhiều năm, vốn là vấn đề lớn của TPHCM với hàng trăm dự án bất động sản đình trệ, Dự thảo Luật chưa bắt kịp chủ trương của Nghị quyết 09 “quyết định các biện pháp, chính sách đặc biệt khác với quy định pháp luật để tháo gỡ vướng mắc các dự án chậm triển khai, sớm đưa vào thực hiện nhằm khơi thông, phát huy hiệu quả nguồn lực”.
Nghị quyết 09 đề cập đến “khuyến khích các doanh nghiệp FDI sử dụng nguồn lợi nhuận chưa chuyển về nước để tiếp tục đầu tư phát triển sản xuất, kinh doanh” và “có chính sách phát huy nguồn kiều hối trong tham gia đầu tư phát triển kinh tế - xã hội”. Đây là hai nguồn lực đặc thù lớn của TPHCM, nhưng Dự thảo Luật hiện chưa có bất kỳ điều khoản nào tạo cơ chế ưu đãi riêng để huy động hai nguồn lực này. Rõ ràng, việc những khoảng trống nói trên sẽ được xem xét, bổ sung, lấp đầy là minh chứng cho một văn kiện tiến bộ, có biên độ phát triển lớn, tầm nhìn xa để khi được hoàn thiện ở cấp độ văn bản pháp luật chính là tạo cơ hội làm nên lịch sử với tinh thần “đột phá của đột phá” như Nghị quyết 09 kỳ vọng.
NGUYỄN QUÂN CÁT