Nghị quyết 112 tạo nền tảng tái cấu trúc lãnh thổ tinh gọn, hiệu quả

4 giờ trướcBài gốc

Từ giới hạn mô hình cũ đến yêu cầu tái cấu trúc lãnh thổ

- Thưa ông, vì sao Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội được xem là một bước ngoặt trong tư duy quản trị lãnh thổ quốc gia?

Trong tiến trình phát triển của Nhà nước hiện đại, quản trị lãnh thổ không đơn thuần là việc xác lập địa giới hành chính, mà là bài toán tổ chức không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và vận hành bộ máy công quyền một cách hiệu quả.

Ths Lê Tùng Lâm, Trưởng ban Đô thị HĐND TP Đà Nẵng.

Sau nhiều thập niên mở rộng theo chiều rộng, hệ thống đơn vị hành chính ở Việt Nam đã bộc lộ rõ những giới hạn mang tính cấu trúc: Quy mô nhỏ lẻ, không gian bị chia cắt, bộ máy cồng kềnh, chi thường xuyên cao, nhưng năng lực điều hành và dẫn dắt phát triển còn phân tán. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, chuyển đổi số sâu rộng và yêu cầu tự chủ ngày càng cao của các địa phương, mô hình quản lý hành chính truyền thống không còn phù hợp.

Sự ra đời của Nghị quyết số 112/2025/UBTVQH15 vì vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài một văn bản quy phạm pháp luật thông thường. Đây là bước ngoặt trong tư duy quản trị lãnh thổ, thể hiện rõ sự chuyển dịch từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển.

Nghị quyết không chỉ đặt lại các ngưỡng tiêu chuẩn về dân số và diện tích, mà quan trọng hơn, tái định nghĩa thế nào là một đơn vị hành chính "đủ điều kiện tồn tại" trong giai đoạn phát triển mới: đó phải là đơn vị có quy mô hợp lý, có năng lực tự chủ, có khả năng tổ chức không gian phát triển và đóng vai trò tích cực trong hệ thống đô thị, vùng, quốc gia.

Đô thị hóa - trụ cột tổ chức lãnh thổ trong kỷ nguyên mới

- Vậy, xin ông chia sẻ cụ thể hơn về các điểm cốt lõi của Nghị quyết 112?

Điểm cốt lõi của Nghị quyết 112 nằm ở việc khẳng định, đô thị hóa là trụ cột của tổ chức lãnh thổ. Việc yêu cầu mỗi tỉnh phải có ít nhất một đô thị loại II, hay thành phố trực thuộc trung ương phải đạt chuẩn đô thị loại I cho thấy, quan điểm nhất quán: Đô thị là hạt nhân lan tỏa tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao. Thông qua các tiêu chuẩn mới, Nhà nước tạo ra một cơ chế "sàng lọc tự nhiên", buộc các địa phương phải tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng phát triển, thay vì duy trì mô hình manh mún, dàn trải.

Sự thay đổi tư duy này được thể hiện rõ nét trong cách tiếp cận hệ thống tiêu chuẩn đơn vị hành chính. Nếu trước đây, tiêu chí dân số và diện tích chủ yếu mang tính hình thức, thì nay các tiêu chí về cơ cấu kinh tế, khả năng tự cân đối ngân sách, tốc độ tăng trưởng và mức sống của người dân được đặt ở vị trí trung tâm.

Đối với thành phố trực thuộc trung ương, yêu cầu không nhận bổ sung cân đối từ ngân sách, duy trì tăng trưởng GRDP cao và có tỷ trọng lớn công nghiệp - dịch vụ cho thấy Nhà nước chỉ thừa nhận những đô thị thực sự có năng lực dẫn dắt phát triển vùng và quốc gia.

- Thưa ông, Nghị quyết 112 có những điểm mới gì trong cách tiếp cận cấp cơ sở, đặc biệt là vai trò và tiêu chuẩn đối với cấp phường trong quản lý đô thị?

Theo Nghị quyết, lần đầu tiên cấp phường được nhìn nhận như một thực thể kinh tế đô thị, với yêu cầu tự cân đối thu, chi ngân sách, cơ cấu lao động phi nông nghiệp rõ nét và thu nhập bình quân cao. Điều này phản ánh bước tiến quan trọng trong tư duy quản lý đô thị: từ quản lý dân cư sang quản trị không gian kinh tế - xã hội ở cấp cơ sở.

Việc ban hành Nghị quyết 112 đánh dấu sự thay đổi tư duy từ quản lý địa giới hành chính sang quản trị không gian phát triển trong kỷ nguyên mới.

Mặc dù siết chặt tiêu chuẩn, Nghị quyết 112 không tuyệt đối hóa các con số một cách máy móc. Các cơ chế điều chỉnh cho miền núi, biên giới, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số hay các đô thị di sản cho thấy cách tiếp cận linh hoạt nhưng có kiểm soát.

Việc giảm tiêu chuẩn được thiết kế theo công thức rõ ràng, có giới hạn cụ thể và yêu cầu minh chứng bằng dữ liệu, qua đó bảo đảm công bằng vùng miền, nhưng không làm suy giảm kỷ cương quản trị quốc gia. Đây là điểm khác biệt căn bản so với tư duy "xin - cho" - cơ chế đặc thù trong giai đoạn trước.

Chuẩn hóa toàn bộ quy trình lập đề án sắp xếp đơn vị hành chính

- Vậy theo ông, việc chuẩn hóa quy trình xây dựng đề án sắp xếp đơn vị hành chính có ý nghĩa như thế nào đối với nâng cao hiệu quả quản trị trong giai đoạn hiện nay?

Không dừng lại ở việc ban hành tiêu chuẩn, Nghị quyết 112 còn chuẩn hóa toàn bộ quy trình lập đề án sắp xếp đơn vị hành chính. Việc yêu cầu phân tích hiện trạng, phương án tổ chức, đánh giá tác động và hệ thống phụ lục minh chứng, cho thấy sắp xếp đơn vị hành chính được nhìn nhận như một dự án quản trị phức hợp, đòi hỏi tiếp cận khoa học, minh bạch và có trách nhiệm giải trình.

Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 24/12/2025 quy định tiêu chuẩn của đơn vị hành chính nông thôn, đô thị và đặc khu; đồng thời chuẩn hóa quy trình thành lập, sáp nhập, chia tách, điều chỉnh địa giới. Nghị quyết đặt ra các tiêu chí cụ thể về dân số, diện tích, cơ cấu kinh tế, khả năng tự cân đối ngân sách và mức sống dân cư, hướng tới tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản trị.

Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026; đồng thời thay thế Nghị quyết số 1211/2016/UBTVQH13 (đã được sửa đổi, bổ sung).

Cùng với đó, chương trình giám sát chuyên đề của Ủy ban Thường vụ Quốc hội năm 2026 đóng vai trò như một "bài kiểm tra thực chất", không chỉ xem xét việc sắp xếp đã hoàn thành hay chưa, mà đánh giá hiệu quả vận hành của bộ máy mới và tác động thực tế đến đời sống kinh tế - xã hội.

- Từ góc độ dài hạn, ông nhìn nhận Nghị quyết 112 sẽ tác động như thế nào đến quản trị hành chính quốc gia?

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 112 còn mở ra tiền đề quan trọng cho quản trị hành chính hiện đại. Việc số hóa hồ sơ địa giới, quản lý cán bộ, công chức trên nền tảng dữ liệu tập trung giúp nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí quản lý và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu. Khi quy mô đơn vị hành chính ngày càng lớn, công nghệ số không còn là lựa chọn bổ trợ, mà trở thành điều kiện bắt buộc để bộ máy tinh gọn vẫn vận hành hiệu quả.

Từ góc độ dài hạn, có thể khẳng định Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15 là một bản thiết kế nền tảng cho quản trị lãnh thổ Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đặt nền móng cho việc hình thành các tỉnh lớn, đô thị lớn, có đủ năng lực tự chủ và dẫn dắt phát triển, đồng thời tạo khuôn khổ pháp lý để tái cấu trúc bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực và hiện đại.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất không nằm ở các con số tiêu chuẩn, mà ở năng lực triển khai, quyết tâm cải cách và khả năng đổi mới tư duy quản trị của chính quyền địa phương trong giai đoạn hậu sáp nhập.

Ở nghĩa đó, Nghị quyết 112 không chỉ là văn bản quy định tiêu chuẩn đơn vị hành chính, mà là lời khẳng định mạnh mẽ rằng quản trị lãnh thổ trong thời đại mới phải được xây dựng trên nền tảng quy mô hợp lý, năng lực thực chất và hiệu quả phát triển bền vững.

Cảm ơn ông!

Kim Thoa

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/nghi-quyet-112-tao-nen-tang-tai-cau-truc-lanh-tho-tinh-gon-hieu-qua-192260221175614168.htm