Nghị quyết 79-NQ/TW: Tái định vị doanh nghiệp nhà nước trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng

4 giờ trướcBài gốc

An ninh năng lượng - Trọng tâm của chiến lược phát triển quốc gia

Thế giới đang bước vào một chu kỳ chuyển dịch năng lượng chưa từng có tiền lệ. Bất ổn địa chính trị, xung đột chuỗi cung ứng, biến động giá nhiên liệu và áp lực giảm phát thải khí nhà kính khiến an ninh năng lượng trở thành vấn đề sống còn đối với mọi quốc gia.

Bảo đảm an ninh năng lượng trở thành vấn đề sống còn đối với mọi quốc gia (Ảnh minh họa)

Việt Nam không nằm ngoài vòng xoáy ấy. Tốc độ tăng trưởng phụ tải điện duy trì ở mức cao, nhu cầu bảo đảm nguồn cung ổn định cho sản xuất và đời sống ngày càng lớn, trong khi cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đòi hỏi cơ cấu năng lượng phải thay đổi mạnh mẽ. Thị trường điện cạnh tranh đang hoàn thiện, song vẫn chưa đủ năng lực tự điều tiết toàn bộ các rủi ro dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79-NQ/TW (Nghị quyết 79) của Bộ Chính trị ra đời với một thông điệp rõ ràng: DNNN phải giữ vai trò chủ lực trong các ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có tính dẫn dắt và ổn định vĩ mô. Nếu trước đây, DNNN thường được đánh giá qua chỉ tiêu lợi nhuận thuần túy, thì nay phải thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ: nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và gánh vác trách nhiệm chiến lược quốc gia.

Năng lượng là lĩnh vực thể hiện rõ nhất yêu cầu đó. Đây là ngành có vốn đầu tư cực lớn, chu kỳ dài, rủi ro cao và chịu tác động mạnh từ biến động quốc tế. Một dự án LNG hay điện gió ngoài khơi có thể cần hàng tỷ USD, thời gian thu hồi vốn hàng chục năm, trong khi rủi ro chính sách và thị trường chưa được chia sẻ đầy đủ.

Khu vực tư nhân có thể linh hoạt và nhạy bén, nhưng sẽ thận trọng trước các dự án mang tính “mở đường” hoặc rủi ro hệ thống. Nếu không có lực lượng đủ mạnh đảm nhận những mắt xích chiến lược ấy, nguy cơ thiếu điện, gián đoạn sản xuất và suy giảm tăng trưởng là hiện hữu. Vì vậy, trong lĩnh vực năng lượng, DNNN không chỉ là một chủ thể kinh doanh, mà còn là trụ cột ổn định của hệ thống năng lượng quốc gia.

Trong khối DNNN hoạt động trong lĩnh vực năng lượng, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (tiền thân là Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Petrovietnam) là trường hợp tiêu biểu cho quá trình chuyển mình theo tinh thần Nghị quyết 79.

Từ một tập đoàn dầu khí truyền thống, Petrovietnam đang tái định hình theo mô hình tập đoàn năng lượng tích hợp, với 3 trụ cột cốt lõi.

Thứ nhất, duy trì và tối ưu hóa nguồn năng lượng truyền thống. Dầu khí trong thời gian tới vẫn là nguồn cung quan trọng cho nền kinh tế. Khí tự nhiên tiếp tục đóng vai trò nền tảng cho các nhà máy điện khí, đặc biệt trong bối cảnh điện than dần thu hẹp và năng lượng tái tạo còn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết. Việc bảo đảm sản lượng khai thác hợp lý, phát triển mỏ khí mới và duy trì hoạt động lọc - hóa dầu ổn định là nền móng của an ninh năng lượng quốc gia.

Thứ hai, dẫn dắt phát triển điện khí LNG và các nguồn năng lượng chuyển tiếp. LNG được xem là giải pháp “cầu nối” giữa năng lượng hóa thạch và năng lượng tái tạo, giúp giảm phát thải so với than đá nhưng vẫn bảo đảm tính ổn định của hệ thống điện. Tuy nhiên, chuỗi giá trị LNG - từ nhập khẩu, kho cảng, tái hóa khí đến nhà máy điện đòi hỏi sự tích hợp cao và nguồn lực tài chính lớn. Với kinh nghiệm nhiều năm trong lĩnh vực khí, Petrovietnam có lợi thế để đảm nhận vai trò dẫn dắt.

Thứ ba, từng bước tham gia vào lĩnh vực năng lượng tái tạo và các dạng năng lượng mới. Điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh hay các giải pháp lưu trữ năng lượng là những lĩnh vực tiềm năng nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nếu không có tầm nhìn dài hạn và sự tham gia của DNNN, quá trình chuyển dịch có thể thiếu đồng bộ hoặc bị chậm lại.

Theo tinh thần Nghị quyết 79, sự chuyển dịch này không đơn thuần là mở rộng danh mục đầu tư, mà là tái cấu trúc tư duy quản trị: kết hợp giữa mục tiêu lợi nhuận và mục tiêu chiến lược quốc gia.

Cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm chiến lược

Nghị quyết 79 làm rõ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược, đồng thời khẳng định chức năng dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với DNNN nói chung và Petrovietnam nói riêng chính là cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và nhiệm vụ chính trị - xã hội.

Trong cơ chế thị trường đầy đủ, doanh nghiệp sẽ ưu tiên dự án có tỷ suất sinh lời cao và rủi ro thấp. Nhưng trong thực tế, nhiều dự án năng lượng mang ý nghĩa chiến lược lại chưa đạt tiêu chuẩn tài chính hấp dẫn ở giai đoạn đầu. Nếu thiếu cơ chế phù hợp, doanh nghiệp có thể rơi vào thế lưỡng nan: hoặc chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, hoặc chấp nhận rủi ro lớn mà không có công cụ bảo vệ.

Vì vậy, theo các chuyên gia kinh tế, để Nghị quyết 79 đi vào cuộc sống một cách hiệu quả và thực chất, cần xây dựng cơ chế, chính sách đặc thù và chương trình hành động cụ thể, tập trung hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn trong tiếp cận nguồn lực, cải thiện môi trường kinh doanh và có chính sách thu hút, bảo vệ nhân sự dám đổi mới.

Cùng với đó, cơ chế tài chính linh hoạt hơn, cho phép giữ lại lợi nhuận để tái đầu tư; cơ chế chia sẻ rủi ro đối với dự án LNG và điện gió ngoài khơi; thị trường điện minh bạch, vận hành đầy đủ; quy định rõ ràng về quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp - là những điều kiện không thể thiếu.

Nếu chỉ giao nhiệm vụ mà không trao đủ công cụ, DNNN khó hoàn thành vai trò dẫn dắt. Ngược lại, nếu trao quyền mà thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, nguy cơ lãng phí nguồn lực sẽ xuất hiện. Do đó, tinh thần của Nghị quyết 79 cần được hiểu là nâng cao quản trị hiện đại song hành với tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, Nghị quyết 79 là bệ phóng thể chế nhằm đưa kinh tế nhà nước trở thành lực lượng mở đường và kiến tạo tăng trưởng trong giai đoạn mới. Thách thức lớn nhất là thể chế hóa tinh thần cải cách thành quy định pháp luật rõ ràng, đủ mạnh nhưng linh hoạt, tránh tư duy quản lý thiên về kiểm soát rủi ro. Nghị quyết cũng nhấn mạnh cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, chuyển từ tư duy “sợ sai” sang “quản trị rủi ro” trong quản lý.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho rằng, Nghị quyết 79 đã đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế đủ mạnh để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi; đồng thời thiết lập quy trình xem xét độc lập, toàn diện, minh bạch nhằm đánh giá đúng bản chất sai sót khách quan hay vi phạm pháp luật, xử lý đúng người, đúng trách nhiệm.

Khi các giải pháp này được thực hiện hiệu quả sẽ giúp nền kinh tế phân bổ nguồn lực tốt hơn, củng cố niềm tin thị trường và kéo theo khu vực tư nhân cùng phát triển. Từ đó, góp phần quan trọng vào mục tiêu xây dựng nền kinh tế Việt Nam độc lập, tự chủ, phát triển nhanh và bền vững.

DNNN - Trụ cột chính sách trong giai đoạn chuyển dịch chiến lược

Thực tiễn quốc tế cho thấy, trong các ngành năng lượng chiến lược, nhiều quốc gia vẫn duy trì vai trò mạnh mẽ của DNNN. Không phải vì tư duy bao cấp, mà bởi năng lượng gắn chặt với chủ quyền và an ninh quốc gia. Khi khủng hoảng xảy ra, chính những doanh nghiệp có sự hậu thuẫn của nhà nước mới có khả năng can thiệp kịp thời, điều tiết thị trường và bảo đảm ổn định vĩ mô.

DNNN là lực lượng tiên phong, mở đường trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng xanh (Ảnh minh họa)

Việt Nam đang ở giai đoạn bản lề: nhu cầu điện tăng nhanh, yêu cầu chuyển dịch xanh trở nên cấp bách và nhu cầu vốn đầu tư cho hạ tầng năng lượng ngày càng lớn. Trong bối cảnh đó, DNNN không thể chỉ giữ vai trò một doanh nghiệp kinh doanh thông thường, mà phải là lực lượng tiên phong, mở đường cho lĩnh vực mới, tạo nền tảng để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Nghị quyết 79 vì thế không chỉ là câu chuyện tái cơ cấu doanh nghiệp, mà là sự xác lập lại vai trò của kinh tế nhà nước trong chiến lược phát triển quốc gia. Đối với ngành năng lượng, đó là lời khẳng định rằng an ninh năng lượng không thể hoàn toàn phó mặc cho cơ chế thị trường, mà cần một trụ cột đủ mạnh, đủ tầm nhìn và đủ nguồn lực để dẫn dắt.

Chuyển dịch năng lượng là quá trình dài hạn, phức tạp và đầy rủi ro. Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 79 đặt ra yêu cầu hành động rõ ràng: DNNN phải đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả, đồng thời đảm nhận trách nhiệm chiến lược.

Đối với Petrovietnam, đây là giai đoạn bản lề để chuyển mình thành tập đoàn năng lượng tích hợp hiện đại, giữ vai trò trung tâm trong bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết chuyển dịch xanh của quốc gia.

Thành công không chỉ đến từ nỗ lực nội tại của doanh nghiệp, mà còn phụ thuộc vào quá trình hoàn thiện thể chế, xây dựng môi trường minh bạch, ổn định và nhất quán. Khi chính sách và doanh nghiệp cùng đồng hành, sứ mệnh kép - vừa tăng trưởng hiệu quả, vừa bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

Khi đó, Nghị quyết 79 sẽ không chỉ là một văn kiện định hướng, mà trở thành động lực thúc đẩy giai đoạn phát triển mới của DNNN trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng.

Huy Tùng

Nguồn PetroTimes : https://petrovietnam.petrotimes.vn/nghi-quyet-79-nqtw-tai-dinh-vi-doanh-nghiep-nha-nuoc-trong-ky-nguyen-chuyen-dich-nang-luong-738091.html