Nghiên cứu mới đặt lại niên đại di tích Monte Verde và lịch sử định cư châu Mỹ

3 giờ trướcBài gốc

Khu di tích khảo cổ Monte Verde ở miền nam Peru, trong bức ảnh năm 2023 được công bố vào ngày 18.3.2026. Ảnh: Todd Surovell

Khu di tích khảo cổ Monte Verde ở Chile, được phát hiện từ những năm 1970, từng góp phần thay đổi nhận thức về thời điểm con người đặt chân đến châu Mỹ.

Trước đây, các nhà khoa học xác định khu cư trú của những người săn bắt, hái lượm cổ đại tại đây có niên đại khoảng 14.500 năm. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho rằng niên đại thực tế của địa điểm này có thể gần hơn nhiều.

Theo nhóm nghiên cứu, các phân tích mới đối với khu vực thung lũng suối có từ Kỷ Băng hà cho thấy Monte Verde có thể chỉ có niên đại từ khoảng 4.200 - 8.200 năm trước. Nếu được xác nhận, kết quả này sẽ làm thay đổi vai trò của Monte Verde trong cuộc tranh luận lâu nay về thời điểm con người bắt đầu định cư tại Tây bán cầu.

Todd Surovell, nhà khảo cổ học thuộc Đại học Wyoming và là tác giả chính của nghiên cứu công bố trên tạp chí Science, cho biết phát hiện này cho thấy con người có thể đến châu Mỹ muộn hơn so với nhiều giả thuyết trước đây.

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng ba phương pháp xác định niên đại trên các mẫu vật thu thập trong và xung quanh khu di tích ở miền nam Chile, cách bờ Thái Bình Dương khoảng 58 km.

Các mẫu được lấy tại khu vực khảo sát cũng như các địa hình tương tự ở thượng nguồn và hạ nguồn, cho kết quả nhất quán. Theo ông Surovell, khi đặt các dữ liệu này trong bối cảnh địa tầng, những sai sót trong các phương pháp xác định niên đại trước đây trở nên rõ ràng.

Trước đó, kết quả công bố năm 1997 xác định Monte Verde có niên đại 14.500 năm, tức cổ hơn khoảng 1.500 năm so với các địa điểm cư trú sớm nhất từng được biết đến ở phía nam các dải băng lục địa Bắc Mỹ, vốn gắn với văn hóa Clovis. Chính vì vậy, Monte Verde từng được coi là bằng chứng cho thấy con người đã có mặt ở châu Mỹ sớm hơn so với giả thuyết “Clovis First”.

Giả thuyết phổ biến cho rằng con người đã di cư từ Siberia sang Alaska qua cầu đất liền thời Kỷ Băng hà, sau đó tiếp tục di chuyển xuống phía nam.

Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học xác định niên đại dựa trên các mẫu gỗ, cát lắng đọng và một lớp tro núi lửa cổ. Đặc biệt, lớp tro được xác định có niên đại khoảng 11.000 năm và nằm dưới lớp chứa dấu tích cư trú của con người, cho thấy sự hiện diện của con người phải diễn ra sau thời điểm này. Theo Surovell, các bằng chứng hiện có cho thấy dấu vết cư trú tại Monte Verde nhiều khả năng nằm trong khoảng 6.000 – 8.000 năm trước.

Ông cho rằng niên đại 14.500 năm trước đây có thể xuất phát từ việc định tuổi bằng carbon phóng xạ trên gỗ, nhưng các mảnh gỗ này thực tế đã tồn tại từ trước và bị dòng suối cuốn trôi, tích tụ lại cùng các vật liệu cổ hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới vấp phải phản biện từ một số chuyên gia. Nhà nhân chủng học Tom Dillehay thuộc Đại học Vanderbilt, người đã nghiên cứu Monte Verde trong nhiều thập kỷ, cho rằng nghiên cứu này tồn tại “nhiều sai sót về phương pháp và thực nghiệm”.

Theo ông Dillehay, cách lý giải về niên đại của gỗ đã bỏ qua nhiều bằng chứng khảo cổ quan trọng, bao gồm công cụ đá, hiện vật bằng gỗ và xương, dấu tích thực vật ăn được như rong biển và khoai tây, bếp lửa, dấu chân người cũng như tàn tích động vật. Ông cho rằng những dữ liệu này đã tạo nên một bối cảnh văn hóa phức tạp, được ghi nhận qua hơn 50 năm nghiên cứu liên ngành.

Ông nhận định kết luận của nghiên cứu mới là “sự pha trộn giữa suy đoán và hiểu lầm”, đồng thời cho rằng nhóm nghiên cứu có thể đã tiếp cận địa điểm với những giả định sẵn có.

Thời điểm con người di cư đến châu Mỹ vẫn là một vấn đề gây tranh cãi trong giới khoa học. Monte Verde từ lâu được coi là một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất tại châu Mỹ, góp phần thách thức giả thuyết “Clovis First”, vốn cho rằng con người chỉ xuất hiện tại đây khoảng 12.800 năm trước.

Theo nhà khảo cổ học Surovell, nếu kết quả mới được xác nhận, Monte Verde vẫn có ý nghĩa trong việc nghiên cứu sự cư trú của con người trong kỷ Holocene, nhưng sẽ không còn giữ vai trò then chốt trong việc giải thích giai đoạn định cư sớm nhất của con người tại châu Mỹ.

NGHIÊM THANH

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/the-gioi/nghien-cuu-moi-dat-lai-nien-dai-di-tich-monte-verde-va-lich-su-dinh-cu-chau-my-213422.html