Sáng 28/8, bà Vương Thị Định (áo cam, Hà Nội) cùng hai người bạn tham gia triển lãm 80 năm Hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc. Đến gian triển lãm thành tựu giáo dục và đào tạo, dừng lại một lúc lâu trước phần trưng bày sách giáo khoa qua các thời kỳ, bà Định ngỡ ngàng, bồi hồi khi thấy những cuốn sách mình đã học cách đây hơn 60 năm. Ảnh: Việt Hà.
Những cuốn sách này đã được Nhà xuất bản Việt Nam lưu giữ và trưng bày tại gian triển lãm "80 năm giáo dục và đào tạo phát triển đất nước" của Bộ GD&ĐT. Những trang giấy đã úa màu theo thời gian nhưng với bà Định, đây không đơn thuần là trưng bày, giới thiệu, mà còn gợi lại cho bà ký ức về một thời chiến tranh gian khó, thiếu thốn, khi cả nhóm học trò học chung một bộ sách giáo khoa. Ảnh: Việt Hà.
Không riêng bà Định, những người trẻ như chị Trần Thị Quý (tóc ngắn, 31 tuổi, Hà Nội) cũng xúc động khi nhìn thấy cuốn sách Toán, Tiếng Việt mình đã học cách đây 20 năm. Những năm 2000, hoàn cảnh gia đình khó khăn, 5 anh chị em nhà chị Quý chuyền tay nhau một bộ sách. "Tôi không nghĩ sẽ được xem lại những cuốn sách này trực tiếp bởi hiện tại, các con tôi đã học sách giáo khoa mới", chị Quý chia sẻ. Ảnh: Việt Hà.
Theo thông tin từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, nước ta đã có bốn mốc thay sách giáo khoa phổ thông: 1957, 1981, 2002 và 2020. Trong ảnh là cây tri thức tại khu trưng bày của Bộ GD&ĐT, trên cây là bìa những cuốn sách giáo khoa qua các thời kỳ phát triển của giáo dục nước nhà. Ảnh: Việt Linh.
Chương trình, sách giáo khoa được đổi mới lần đầu tiên vào giai đoạn 1956-1975, đánh dấu bằng việc chuyển đổi hệ giáo dục 9 năm thành 10 năm. Toàn bộ quá trình biên soạn và biên tập sách do Ban Tu thư thuộc Bộ Giáo dục đảm nhiệm. Năm 1957, Nhà xuất bản Giáo dục ra đời để đảm nhận công việc xuất bản sách giáo khoa, hoạt động dưới hình thức một doanh nghiệp quốc gia. Ảnh: NXB Giáo dục Việt Nam.
Lần thứ hai từ năm 1976 đến năm 2000, đây là giai đoạn hợp nhất hệ thống giáo dục hai miền Bắc - Nam. Ngày 4/12/1975, Hội đồng Chính phủ đã giao cho Bộ Giáo dục nhiệm vụ tổ chức biên soạn sách giáo khoa và sách hướng dẫn giảng dạy các bộ môn theo chương trình cải cách giáo dục cho tất cả lớp từ vỡ lòng đến hết cấp phổ thông trung học (kể cả sách bổ túc văn hóa cho người lớn tuổi. Đây là việc cấp bách nhằm thống nhất hai hệ thống giáo dục ở hai miền Bắc - Nam. Ảnh: Việt Hà.
Tuy nhiên, từ năm 1976 đến năm 1981, do chưa có chương trình và sách giáo khoa dùng chung, miền Bắc tiếp tục chương trình 10 năm và miền Nam tiếp tục chương trình 12 năm. Năm học 1981-1982 mới thực hiện được việc thay sách cải cách giáo dục ở lớp 1 trên toàn quốc. Từ năm 1981-1988, Nhà xuất bản Giáo dục đã thực hiện đúng tiến độ thay sách giáo khoa các cấp tiểu học và THCS. Ảnh: NXB Giáo dục Việt Nam.
Từ tháng 2/1989, sách THPT bắt đầu được triển khai. Để tạo điều kiện cho học sinh THPT có cơ hội được lựa chọn và học bộ sách giáo khoa phù hợp, Bộ GD&ĐT chỉ đạo làm nhiều bộ sách giáo khoa đối với hai môn Ngữ văn (2 bộ) và Toán (3 bộ). Các sách giáo khoa 2 môn này đã được sử dụng đồng thời trong 10 năm, đến năm 2000 thì được chỉnh lý hợp nhất lại thành một bộ. Ảnh: Việt Hà.
Nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chương trình sách giáo khoa được đổi mới lần thứ ba (2002-2008). Nhà xuất bản Giáo dục đã thực hiện việc biên soạn và xuất bản sách theo hình thức cuốn chiếu. Đến năm 2006, sau khi hoàn thành việc xuất bản sách từ lớp 1 đến lớp 9, chương trình chi tiết cũng mới được hoàn thành và được in xuất bản thành tài liệu chính thức. Ảnh: Việt Hà.
Chương trình thay sách giáo khoa lần thứ tư (2013-2025) được thực hiện theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất của người học. Sách giáo khoa được xuất bản theo chủ trương một chương trình nhiều sách, bỏ độc quyền xuất bản. Trong số đó, NXB Giáo dục Việt Nam có hai bộ Kết nối tri thức với cuộc sống và Chân trời sáng tạo. Việc áp dụng chương trình và sách giáo khoa mới cũng được thực hiện cuốn chiếu, hiện giờ đã hoàn tất. Ảnh: Việt Hà.
Ngoài ra, triển lãm cũng trưng bày những bộ sách giáo khoa dành cho học sinh vùng dân tộc thiểu số, gồm tiếng Bahnar, Chăm, Ê đê, Khmer, Jrai, Mnông, Mông, Thái. Ảnh: Việt Hà.
Việt Hà - Ngọc Bích