Ngừng bắn hai tuần, Mỹ tạo 'khoảng nghỉ chiến thuật' cho xung đột với Iran

2 giờ trướcBài gốc

“Nghịch lý” trong cách hành xử của Mỹ

Việc Washington tuyên bố tạm dừng tấn công Iran 2 tuần trong bối cảnh chiến sự leo thang khiến nhiều người đặt câu hỏi: Phải chăng cuộc chiến đang đi tới hồi kết? Bởi, chỉ vài ngày trước đó, chính quyền Mỹ vẫn liên tục phát đi thông điệp cứng rắn, cảnh báo sẽ tăng cường các đòn đánh quyết liệt hơn trong thời gian ngắn.

Sự chuyển hướng nhanh chóng từ “đe dọa leo thang” sang “ngừng bắn tạm thời” tạo cảm giác như một nghịch lý trong chính sách. Tuy nhiên, nếu nhìn dưới lăng kính chiến lược, điều này lại không hề mâu thuẫn.

Những chiếc xe bị cháy rụi tại hiện trường vụ tấn công của Israel hôm thứ Tư, ở Al-Mazraa, Beirut, Lebanon ngày 9/4.

Trong cuộc phỏng vấn với Báo Điện tử VTC News, Đại sứ Phạm Quang Vinh cho rằng những phát biểu tưởng như trái chiều đó thực chất nằm trong cùng toan tính: vừa tạo áp lực quân sự, vừa trấn an dư luận và mở đường cho giải pháp chính trị.

Cách tiếp cận này không phải mới trong lịch sử các cuộc xung đột mà Mỹ từng tham gia. Việc gia tăng sức ép trên chiến trường thường đi song song với việc phát đi tín hiệu sẵn sàng kết thúc chiến tranh, qua đó buộc đối phương phải tính toán lại vị thế của mình.

Trước khi tuyên bố ngừng bắn, Washington cho rằng các đợt tấn công nhằm vào những mục tiêu quân sự trọng yếu của Iran đã đạt hiệu quả nhất định, tạo ra lợi thế để bước vào giai đoạn đàm phán.

Nhưng chính việc tuyên bố đã đạt mục tiêu bước đầu lại cho thấy xung đột đang chuyển từ đối đầu quân sự sang mặc cả chính trị. Ngừng bắn vì vậy không nhất thiết là dấu hiệu hạ nhiệt, mà có thể là bước chuyển trạng thái của cuộc xung đột.

Nhìn sâu hơn, quyết định ngừng bắn cho thấy Mỹ đang cố gắng kiểm soát nhịp độ cuộc chiến theo hướng có lợi nhất cho mình. Một mặt, Washington cần chứng minh rằng các đòn tấn công đã mang lại kết quả, đủ để gọi là “chiến thắng”. Mặt khác, Mỹ cũng phải tránh nguy cơ bị cuốn vào một cuộc chiến kéo dài - kịch bản từng gây tổn thất lớn trong quá khứ.

Đại sứ Phạm Quang Vinh nhận định, Mỹ không muốn lặp lại bài học từ Iraq hay Afghanistan, nơi các chiến dịch quân sự ban đầu diễn ra nhanh chóng nhưng sau đó lại sa lầy trong nhiều năm. Chính vì vậy, mục tiêu của Washington không phải là tiêu diệt hoàn toàn đối phương, mà là tạo ra cục diện đủ thuận lợi để có thể rút lui trong thế chủ động.

Trong bối cảnh đó, ngừng bắn hai tuần có thể được hiểu như “khoảng nghỉ chiến thuật”. Khoảng nghỉ này cho phép Mỹ đánh giá lại hiệu quả của các đòn tấn công, đồng thời thử phản ứng của Iran trước khả năng đàm phán.

Tuy nhiên, việc tạm dừng không đồng nghĩa với từ bỏ áp lực. Các lực lượng quân sự vẫn hiện diện trong khu vực, và các phương án leo thang vẫn được duy trì như một đòn bẩy.

Khói bốc lên sau một vụ nổ khi Israel và Mỹ không kích nhằm vào Tehran, Iran. (Ảnh: WANA/Reuters)

Ở chiều ngược lại, Iran cũng không phải là bên dễ bị khuất phục. Dù chịu tổn thất đáng kể, Tehran vẫn cho thấy khả năng chống chịu và kéo dài xung đột. Điều đáng chú ý là mục tiêu của Iran khác với Mỹ.

Nếu Washington cần một chiến thắng rõ ràng để giải thích với dư luận trong nước, thì với Tehran, việc duy trì được sự tồn tại của hệ thống chính trị đã có thể được coi là thành côn.

Đại sứ Phạm Quang Vinh phân tích, trong một cuộc chiến bất cân xứng, nơi tương quan lực lượng rất chênh lệch, bên yếu hơn không cần chiến thắng theo nghĩa truyền thống, mà chỉ cần kéo dài xung đột và khiến đối phương phải trả giá.

Tính toán chính trị

Diễn biến ngừng bắn lần này cũng cho thấy một thực tế quan trọng: yếu tố quyết định của cuộc chiến không hoàn toàn nằm trên chiến trường. Những biến số bên ngoài, từ áp lực chính trị nội bộ đến yếu tố kinh tế toàn cầu, đang ngày càng đóng vai trò chi phối.

Huyết mạch Hormuz bị nghẽn ảnh hưởng đến kinh tế toàn cầu. Đồ họa: AP.

Tại Mỹ, chiến tranh không chỉ là vấn đề đối ngoại mà còn gắn chặt với tình hình trong nước. Dư luận, chi phí quân sự, giá năng lượng và áp lực bầu cử đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của chính quyền. Khi một cuộc chiến bắt đầu tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế và tâm lý xã hội, khả năng duy trì nó trong thời gian dài sẽ bị đặt dấu hỏi.

Bên cạnh đó, yếu tố năng lượng cũng nổi lên như một điểm nghẽn chiến lược. Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng bậc nhất thế giới - trở thành điều kiện then chốt trong thỏa thuận ngừng bắn.

Việc Iran chấp nhận mở lại tuyến hàng hải này không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn mang tính kinh tế toàn cầu, khi bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể đẩy giá năng lượng tăng vọt và gây bất ổn thị trường.

Trong bối cảnh đó, cuộc chiến tại Trung Đông đang dần chuyển từ giai đoạn đối đầu quân sự sang giai đoạn mặc cả chiến lược. Mỗi bên đều tìm cách định nghĩa lại ‘chiến thắng’ theo cách có lợi cho mình, trong khi vẫn tránh bị kéo sâu hơn vào vòng xoáy xung đột. Điều này lý giải vì sao cả Mỹ và Iran đều có thể tuyên bố “chiến thắng” sau thỏa thuận ngừng bắn, dù thực tế chưa bên nào đạt được mục tiêu trọn vẹn.

Như nhận định của Đại sứ Phạm Quang Vinh, yếu tố quyết định cuối cùng không phải là bên nào mạnh hơn về quân sự, mà là bên nào tìm được lối thoát chính trị phù hợp trước khi xung đột vượt khỏi tầm kiểm soát.

Ngừng bắn hai tuần vì vậy nhiều khả năng chỉ là một dấu phẩy trong tiến trình của cuộc chiến, thay vì dấu chấm hết. Và câu hỏi lớn nhất lúc này không còn là liệu xung đột có kết thúc hay không, mà là nó sẽ chuyển sang hình thái nào trong giai đoạn tiếp theo.

Đại sứ Phạm Quang Vinh - Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam (2011–2014) và Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Việt Nam tại Hoa Kỳ (2014–2018).

Thanh Hà

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/ngung-ban-hai-tuan-my-tao-khoang-nghi-chien-thuat-cho-xung-dot-voi-iran-ar1012154.html