Những ngày này, dọc rạch Xuyên Tâm (phường Gia Định), nhiều hộ dân thuộc diện giải tỏa đang khẩn trương tháo dỡ nhà cửa, bàn giao mặt bằng, phục vụ cho dự án cải tạo tuyến kênh ô nhiễm nghiêm trọng bậc nhất trung tâm TPHCM.
Rạch Xuyên Tâm dài gần 9km, nối từ kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè đến sông Vàm Thuật, là một trong những tuyến kênh ô nhiễm nghiêm trọng do bị lấn chiếm, xả thải suốt nhiều thập kỷ. Dự án cải tạo khởi công từ tháng 5/2025, dự kiến hoàn thành vào năm 2028.
Theo ghi nhận, dọc hai bên bờ rạch, nhiều căn nhà tạm bợ trước đây đã được tháo dỡ một phần hoặc toàn bộ; một số gia đình chủ động di dời sớm trước Tết Nguyên đán.
Dự án có tổng mức đầu tư hơn 17.200 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chiếm phần lớn. Dự kiến, dự án ảnh hưởng đến khoảng 2.200 hộ dân và tổ chức, chủ yếu tại các phường Gia Định, Bình Thạnh, Bình Lợi Trung và An Nhơn.
Anh Trần Khánh Ngân (43 tuổi) cùng người nhà đang tháo dỡ các khung cửa sắt còn sử dụng được tại căn nhà số 153/150. Theo anh Ngân, công việc này dự kiến kéo dài khoảng ba ngày, sau đó gia đình sẽ thuê máy xúc phá dỡ phần tường còn lại để bàn giao mặt bằng cho dự án.
Ông Phạm Văn Cường, người thân của anh Ngân, đang tháo dỡ phần đuôi nhà lấn chiếm lòng kênh. Do diện tích sinh hoạt hạn chế, trước đây nhiều hộ dân đã dựng cọc, cơi nới nhà sàn ra phía lòng rạch.
Cách đó khoảng 500m, một nhóm công nhân đang tháo dỡ hai căn nhà liền kề với diện tích hơn 100m². Sau khi thu dọn vật dụng và tháo rời các hạng mục còn sử dụng được, lực lượng thi công tiến hành tháo dỡ thủ công phần mái, vách, trước khi sử dụng máy xúc phá dỡ kết cấu chính, thu gom xà bần và bàn giao mặt bằng.
Cạnh đó, nhiều căn nhà sau khi bàn giao mặt bằng vẫn còn lại một phần diện tích và được sửa chữa để tiếp tục sử dụng. Trong ảnh, ba căn nhà còn lại diện tích lần lượt khoảng 8m², 15m² và 25m².
Sau khi bàn giao khoảng 69m² mặt bằng, căn nhà của bà Nguyễn Thùy Trang (52 tuổi) còn lại 25m² để tiếp tục sử dụng. Bà Trang cho biết chi phí sửa chữa dự kiến khoảng 300 triệu đồng, chủ yếu để gia cố tường, chờ dự án hoàn thành sẽ nâng tầng và xây dựng nhà vệ sinh nhằm thuận tiện cho sinh hoạt.
Gia đình bà Trang đã sinh sống tại đây từ năm 1967, thời điểm trước khi di dời có bốn người cùng ở. Hiện cả gia đình đã chuyển sang nơi ở khác, phần diện tích còn lại được sửa chữa để cho thuê. Theo bà Trang, gia đình đã nhận hơn 5 tỷ đồng tiền bồi thường.
Anh Ngô Quốc Trung đứng trên nền móng căn nhà rộng 68m² đã được tháo dỡ hoàn toàn từ đầu tháng. Gần 48 năm sinh sống tại đây cùng gia đình 12 người, anh Trung cho biết khi bàn giao mặt bằng không tránh khỏi cảm giác tiếc nuối, song vẫn mong dự án sớm hoàn thiện.
Gia đình anh Trung đã nhận hơn 3,5 tỷ đồng tiền bồi thường đối với phần đất kê khai giấy tay từ năm 1999 (33m²). Sau khi di dời, mẹ và hai con anh mua nhà trên đường Phạm Văn Đồng để ổn định chỗ ở, còn anh cùng vợ thuê nhà gần khu vực này nhằm tiếp tục việc kinh doanh.
Cạnh đó, chị Hồng – hàng xóm của anh Trung – bùi ngùi nói “nhìn buồn nhỉ”. Chị cùng nhiều hộ dân khác cho biết sẽ ở lại qua Tết rồi mới tiến hành bàn giao mặt bằng.
Máy xúc làm việc liên tục bên những căn nhà venh rạch Xuyên Tâm.
Giữa những ngày cuối năm, khi Tết Nguyên đán cận kề, việc tháo dỡ nhà cửa, rời bỏ nơi ở gắn bó lâu năm không tránh khỏi những xáo trộn, lo toan. Tuy vậy, các hộ dân ven rạch Xuyên Tâm đều kỳ vọng dự án sớm hoàn thành, góp phần mang lại diện mạo đô thị khang trang, sạch đẹp hơn.
Theo thiết kế, dự án sẽ nạo vét lòng rạch với độ sâu khoảng 3,5m, mở rộng mặt cắt ngang lên 20–30m; đồng thời xây dựng hệ thống thu gom nước thải và nước mưa tách biệt. Hai bên rạch sẽ hình thành hệ thống đường giao thông, vỉa hè, công viên cây xanh và chiếu sáng đô thị.
Hiện trạng các căn nhà tạm, cơ nới ra lòng rạch Xuyên Tâm, phía dưới là rác thải, lục bình phủ kín mặt nước.
Phối cảnh tuyến rạch chính Xuyên Tâm khi được cải tạo.
Liên quan đến công tác tái định cư, UBND TPHCM đã giao Sở Xây dựng khẩn trương hoàn thành việc sửa chữa các căn hộ chung cư phục vụ tái định cư trước ngày 30/3/2026, nhằm sớm bố trí chỗ ở ổn định cho người dân sau khi di dời.
Nguyễn Huế