Nguồn điện 'khát' vốn: Cách nào hút dòng tiền tỷ USD?

một giờ trướcBài gốc

Ngày 29/1, Báo Công thương tổ chức Diễn đàn "Hiện thực hóa cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030".

Tại diễn đàn, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng đã đưa ra nhiều phân tích về mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển năng lượng và tăng trưởng kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.

TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng.

Năng lượng - "điểm hút" quyết định dòng vốn FDI

Theo TS Cấn Văn Lực, năng lượng không chỉ là yếu tố đầu vào thiết yếu của sản xuất trong nước mà còn là một trong những câu hỏi then chốt mà các nhà đầu tư nước ngoài đặt ra khi cân nhắc rót vốn vào Việt Nam.

Thực tế thời gian gần đây cho thấy, cùng với môi trường đầu tư và thể chế, hai vấn đề được các nhà đầu tư FDI quan tâm nhất là Việt Nam có đủ điện để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số hay không và giá điện có đủ cạnh tranh để bảo đảm hiệu quả sản xuất, kinh doanh dài hạn.

Từ góc nhìn phân tích kinh tế, TS Cấn Văn Lực nhấn mạnh vai trò của hệ số đàn hồi năng lượng - chỉ số phản ánh mối tương quan giữa tăng trưởng nhu cầu năng lượng và tăng trưởng GDP. Chỉ số này đã biến động mạnh qua các giai đoạn phát triển của nền kinh tế.

Cụ thể, giai đoạn 2001-2005, hệ số đàn hồi năng lượng ở mức khoảng 2 lần, phản ánh mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tiêu thụ năng lượng. Đến giai đoạn 2021-2025, hệ số này giảm xuống còn khoảng 0,96 lần, do năm 2021 GDP tăng tới 8% trong khi tiêu thụ điện chỉ tăng khoảng 4%, cho thấy hiệu quả sử dụng năng lượng được cải thiện đáng kể.

Tuy nhiên, dự báo giai đoạn 2026-2030, hệ số đàn hồi năng lượng có thể tăng lên gần 1,3 lần. Điều này đồng nghĩa, nếu Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế khoảng 10%/năm, nhu cầu năng lượng sẽ phải tăng tương ứng từ 10-12% mỗi năm, tạo áp lực lớn lên hệ thống năng lượng quốc gia.

Giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư cho năng lượng của Việt Nam ước trên 77 tỷ USD, tương đương hơn 15 tỷ USD mỗi năm.

Áp lực vốn đầu tư rất lớn cho phát triển năng lượng

Từ các chỉ số trên, TS Cấn Văn Lực cho rằng giai đoạn tới đặt ra yêu cầu đặc biệt lớn về đầu tư hạ tầng năng lượng, nhất là phát triển nguồn điện, lưới truyền tải và các giải pháp phục vụ chuyển đổi năng lượng theo hướng bền vững.

Riêng giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư cho năng lượng của Việt Nam ước trên 77 tỷ USD, tương đương hơn 15 tỷ USD mỗi năm. Tính từ nay đến năm 2050, tổng nhu cầu vốn cho lĩnh vực này có thể lên tới khoảng 400 tỷ USD, bình quân khoảng 16 tỷ USD/năm.

Trong đó, tổng vốn đầu tư cho chuyển dịch năng lượng ước tính trên 135 tỷ USD đến năm 2050; riêng đầu tư nguồn điện khoảng 120 tỷ USD và lưới truyền tải khoảng 15 tỷ USD. Ngoài ra, còn cần nguồn lực cho hệ thống lưu trữ năng lượng, số hóa lưới điện và các hạ tầng hỗ trợ khác.

TS Cấn Văn Lực cho biết, hầu hết các quốc gia đều huy động vốn cho phát triển và chuyển đổi năng lượng thông qua sự kết hợp đa dạng giữa khu vực Nhà nước, tư nhân và các cơ chế thị trường.

Theo đó, ngân sách Nhà nước thường tập trung đầu tư cho lưới điện, nghiên cứu - phát triển và hạ tầng chiến lược nhằm giữ vai trò dẫn dắt và bảo đảm an ninh năng lượng. Trung Quốc với hệ thống lưới điện siêu cao áp hay Liên minh châu Âu với mạng lưới TEN-E là những ví dụ điển hình.

Khu vực tư nhân và FDI chiếm tỷ trọng lớn trong đầu tư nguồn điện, đặc biệt là các dự án năng lượng tái tạo và đổi mới công nghệ. Song song đó, nhiều quốc gia thúc đẩy tài chính xanh thông qua trái phiếu xanh và tín dụng xanh nhờ lãi suất ưu đãi và các tiêu chuẩn ESG chặt chẽ, như tại EU, Hàn Quốc hay Indonesia.

Ngoài ra, các nguồn tài chính quốc tế như ODA, quỹ khí hậu và JETP thường gắn với hỗ trợ kỹ thuật nhằm giảm rủi ro cho quá trình chuyển đổi năng lượng. Mô hình đối tác công tư (PPP) giúp chia sẻ rủi ro và huy động nguồn vốn lớn cho các dự án dài hạn, trong khi các cơ chế thị trường như PPA, đấu thầu cạnh tranh và thị trường carbon góp phần ổn định doanh thu, giảm chi phí và tăng tính minh bạch.

Tại Việt Nam, từ năm 2001 đến nay, đầu tư tư nhân và FDI chiếm trên 50% tổng vốn đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, chủ yếu tập trung vào phát triển nguồn điện. Phần còn lại là đầu tư công cho lưới truyền tải, hạ tầng chiến lược, các dự án bảo đảm an ninh năng lượng và một số nguồn tài chính quốc tế.

Chuyên gia kiến nghị, cần quyết liệt tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng, qua đó khơi thông dòng vốn ngân hàng và lấy lại niềm tin của thị trường.

Về tín dụng xanh, giai đoạn 2017 đến tháng 6/2025, tín dụng cho năng lượng tái tạo tăng trưởng bình quân khoảng 150% mỗi năm, cao hơn nhiều so với mức tăng trưởng chung của tín dụng xanh (khoảng 22%/năm). Đến tháng 6/2025, dư nợ tín dụng cho năng lượng tái tạo đạt gần 290.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 1,7% tổng dư nợ của hệ thống tổ chức tín dụng.

"Dứt khoát phải sớm ban hành Luật Năng lượng tái tạo"

Theo TS Cấn Văn Lực, các chỉ số trên phản ánh tình trạng "nghẽn" dòng tiền cho phát triển năng lượng. Nguyên nhân chủ yếu là các tổ chức tín dụng chưa có sản phẩm tín dụng đặc thù cho lĩnh vực năng lượng, trong khi việc chậm ban hành và hoàn thiện chính sách khiến nhiều dự án kéo dài, làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư.

Để kịp thời huy động vốn cho phát triển nguồn điện, TS Cấn Văn Lực nhấn mạnh sự, dứt khoát phải sớm ban hành Luật Năng lượng tái tạo, tạo hành lang pháp lý rõ ràng trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo dự kiến chiếm 50-65% trong tương lai. Đồng thời, cần quyết liệt tháo gỡ vướng mắc cho các dự án tồn đọng, qua đó khơi thông dòng vốn ngân hàng và lấy lại niềm tin của thị trường.

Bên cạnh đó, ông cũng đề xuất phát triển mạnh thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu xanh và cổ phiếu xanh; thúc đẩy các mô hình PPP; đồng thời huy động hiệu quả nguồn vốn quốc tế thông qua các chương trình, dự án cụ thể, nhằm bảo đảm nguồn lực cho phát triển và chuyển dịch năng lượng bền vững của Việt Nam trong dài hạn.

Hồng Hạnh

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/nguon-dien-khat-von-cach-nao-hut-dong-tien-ty-usd-192260129183633949.htm