Nguy cơ đại dịch phủ bóng Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79

một giờ trướcBài gốc

Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 (WHA79), kéo dài từ ngày 18 đến 23/5 tại Geneva (Thụy Sĩ), đã diễn ra trong bầu không khí đầy lo âu, khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) phải gồng mình đối phó cùng lúc với nhiều cuộc khủng hoảng y tế nghiêm trọng.

Bên cạnh nguy cơ bùng phát các đại dịch mới từ virus hanta và Ebola, WHO còn phải gánh chịu những áp lực tài chính nặng nề. Thực trạng này khiến nhiều đại biểu tham dự không khỏi quan ngại về năng lực thực tế của tổ chức trong việc ứng phó toàn diện với các mối đe dọa sức khỏe toàn cầu hiện nay.

Thách thức từ làn sóng dịch bệnh mới

Ngay trước thềm khai mạc đại hội đúng 1 ngày, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã đưa ra một quyết định chưa từng có tiền lệ khi tuyên bố tình trạng khẩn cấp y tế công cộng quốc tế (PHEIC) đối với dịch Ebola do chủng virus Bundibugyo gây ra ở CHDC Congo và Uganda. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, người đứng đầu WHO tự mình đưa ra tuyên bố này trước khi triệu tập Ủy ban Khẩn cấp.

Mối quan ngại lớn nhất của giới y học hiện nay vẫn chưa có bất kỳ loại vaccine hay thuốc đặc trị nào đối với chủng virus Bundibugyo được cấp phép chính thức. Các chuyên gia của WHO cảnh báo những loại vaccine từng được sử dụng hiệu quả cho các chủng virus Ebola trước đây hoàn toàn không có tác dụng đối với chủng mới này, dù hiện tại đang có 2 phân tử tiềm năng được đưa vào nghiên cứu.

Lễ đón tiếp cấp cao của Đại hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 79 tại Hội trường Đại hội đồng ở Cung điện Liên hợp quốc tại Geneva, Thụy Sĩ, ngày 18/5. Ảnh: Antoine Tardy/WHO

Đáng lo ngại hơn, dịch Ebola lại bùng phát trong bối cảnh vô cùng phức tạp tại, khi các địa điểm tâm dịch đang phải đối mặt với xung đột vũ trang kéo dài, làn sóng di cư ồ ạt và một hệ thống y tế vô cùng lỏng lẻo. Hiện tại, đã có hơn 100.000 người phải rời bỏ nhà cửa do loạn lạc, và các ca nhiễm Ebola đã bắt đầu xâm nhập sâu vào các khu đô thị lớn sầm uất như Goma và Kampala.

Song song với cuộc chiến chống dịch Ebola tại châu Phi, WHO cũng đang phải dồn lực phối hợp xử lý một vụ bùng phát virus hanta hiếm gặp xảy ra ngay trên du thuyền MV Hondius. Sau một chiến dịch sơ tán phức tạp và đầy căng thẳng do Tây Ban Nha dẫn đầu, du thuyền này hiện đã được đưa về cập cảng tại Hà Lan.

Để ngăn ngừa triệt để nguy cơ mầm bệnh phát tán, toàn bộ thành viên thủy thủ đoàn còn lại trên tàu bắt buộc phải thực hiện cách ly nghiêm ngặt trong vòng 42 ngày, đồng thời phương tiện cũng được tiến hành khử trùng toàn diện.

Áp lực tài chính và rạn nứt địa chính trị

Hai cuộc khủng hoảng y tế xảy ra cùng lúc này là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy thế giới đang rất cần một tổ chức WHO mạnh mẽ, được bảo đảm vững chắc về mặt tài chính và có thể hoạt động hoàn toàn độc lập.

Tuy nhiên, thực tế phũ phàng là WHO lại đang rơi vào tình cảnh "thắt lưng buộc bụng" do cuộc khủng hoảng tài chính trầm trọng. Hiện tại, tổng số tiền đóng góp bị chậm trễ và chưa nộp từ các thành viên tổ chức đã lên tới gần 360 triệu USD.

Tình hình càng trở nên u ám hơn khi Mỹ - quốc gia vốn đóng góp ngân sách lớn nhất cho WHO - đã chính thức thông báo rút khỏi tổ chức này kể từ tháng 1/2025, và Argentina ngay sau đó cũng có bước đi tương tự.

Dù hiến chương của WHO không quy định rõ ràng về các điều khoản khi một nước thành viên rút lui, Chính phủ Washington hiện vẫn còn nợ đọng khoảng 260 triệu USD tiền đóng góp cho tổ chức trong giai đoạn 2024-2025. Tại phiên họp Ban Chấp hành tháng 1/2025, Israel đã đệ trình nghị quyết chấp thuận việc Argentina rút lui, song không một quốc gia nào đề cập công khai đến trường hợp của Mỹ.

Trước thực tế nhạy cảm này, nhiều nhà ngoại giao châu Âu đang bày tỏ hy vọng vấn đề của Mỹ sẽ được thảo luận và giải quyết một cách êm thấm, tránh đẩy lên thành các xung đột công khai ngay tại nghị trường của Đại hội.

Thách thức cho vị thế của WHO

Bên cạnh các cuộc khủng hoảng y tế khẩn cấp và gánh nặng tài chính, chương trình nghị sự của WHA79 năm nay cũng phải gánh vác nhiều nhiệm vụ nặng nề với hàng loạt vấn đề chính trị và kỹ thuật nhạy cảm.

Các đại biểu sẽ phải tiếp tục tiến hành các cuộc đàm phán cam go về cơ chế chia sẻ lợi ích từ nguồn pathogen (tác nhân gây bệnh), cải tổ lại toàn diện kiến trúc y tế toàn cầu, đồng thời thảo luận để thông qua các nghị quyết quan trọng liên quan đến vấn đề Ukraine, Palestine và Iran.

Ngoài ra, cuộc đua giành chiếc ghế tổng giám đốc WHO cho nhiệm kỳ tiếp theo cũng đang bắt đầu nóng lên, khi thời hạn chót để các nước nộp hồ sơ ứng viên được ấn định vào tháng 9 tới.

Giữa muôn vàn thử thách bủa vây, kỳ WHA79 lần này cần phải một lần nữa khẳng định vai trò không thể thay thế của WHO trong việc thúc đẩy tinh thần hợp tác quốc tế trong lĩnh vực y tế công cộng.

Tuy nhiên, đối mặt với một ngân sách ngày càng eo hẹp cùng sự quay lưng của các cường quốc lớn, giới chuyên gia nhận định tổ chức này cần phải có những bước chuyển mình và điều chỉnh mang tính chiều sâu hơn nữa.

Chỉ có như vậy, WHO mới có thể giữ vững được vị thế là cơ quan đầu tàu, đủ năng lực dẫn dắt nhân loại ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa sức khỏe xuyên biên giới trong tương lai.

Anh Vũ

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/nguy-co-dai-dich-phu-bong-dai-hoi-dong-y-te-the-gioi-lan-thu-79-169260520153743931.htm