Nguy cơ từ thực phẩm siêu chế biến: Gia tăng gánh nặng bệnh không lây nhiễm và chi phí y tế

một giờ trướcBài gốc

Xu hướng tiêu dùng thực phẩm mất cân đối dinh dưỡng

Thông tin từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), Việt Nam hiện có 17 triệu người tăng huyết áp, gần 4,6 triệu người mắc đái tháo đường, 2 triệu người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và hơn 180.000 ca ung thư mới/năm.

Số liệu từ nghiên cứu gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy 3/5 yếu tố nguy cơ hàng đầu tại Việt Nam đến từ hành vi lối sống bao gồm dinh dưỡng không hợp lý, hút thuốc lá và sử dụng rượu bia , những yếu tố này đóng góp phần lớn vào tử vong và bệnh tật đa nhóm bệnh như tim mạch, đái tháo đường, ung thư, bệnh hô hấp, tạo gánh nặng kép lên sức khỏe và kinh tế.

Chế độ ăn uống không lành mạnh, nhiều muối, đường tự do, chất béo chuyển hóa và chất béo bão hòa có hại, và ăn ít trái cây và rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, chất xơ và vi chất dinh dưỡng góp phần gây thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên toàn cầu.

Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000 - 2017.

Phụ gia trong thực phẩm siêu chế biến tối ưu hóa hương vị, kết cấu, tạo cảm giác ngon miệng, tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa. (Ảnh minh họa)

Nhiều bằng chứng khoa học khẳng định chế độ ăn giàu sản phẩm chế biến sẵn, đậm độ năng lượng cao làm tăng nguy cơ các bệnh chuyển hóa và bệnh không lây nhiễm như thừa cân béo phì, đái tháo đường, tim mạch.

Đặc biệt, thực phẩm siêu chế biến với những sản phẩm đã bị phá vỡ cấu trúc tự nhiên thông qua tinh luyện sâu, tách xơ, bổ sung đường tinh luyện, chất béo công nghiệp, muối và hàng loạt phụ gia tạo mùi, tạo màu, tạo vị như bánh kẹo, nước ngọt, xúc xích, đồ hộp, mì ăn liền, đồ ăn nhanh… là yếu tố làm tăng nguy cơ ăn quá mức và rối loạn chuyển hóa.

Trong môi trường thực phẩm siêu chế biến, cơ thể nhận ít tín hiệu no thực sự, dẫn đến ăn quá mức một cách vô thức, tác động trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng nói riêng và sức khỏe cộng đồng nói chung.

Cần quản lý và can thiệp mang tính hệ thống

Nghiên cứu do các học giả đến từ Đại học Michigan, Duke và Harvard thực hiện, tổng hợp bằng chứng toàn cầu về khoa học về gây nghiện, lịch sử y tế công cộng và chính sách cho thấy, thực phẩm siêu chế biến không chỉ là thực phẩm “kém lành mạnh”, mà là những sản phẩm được thiết kế công nghiệp nhằm thúc đẩy việc tiêu thụ lặp lại.

Thực phẩm siêu chế biến đã sử dụng những chiến lược trong thiết kế sản phẩm, tiếp cận thị trường và định hình nhận thức của người tiêu dùng tương tự như thuốc lá. Theo đó, thực phẩm siêu chế biến được thiết kế để cung cấp liều “vừa đủ” đường tinh luyện và chất béo, có khả năng kích thích não bộ và thúc đẩy việc sử dụng thường xuyên. Quá trình chế biến sâu làm tăng tốc độ hấp thụ, qua đó khuếch đại tác động sinh học của sản phẩm.

Các phụ gia thực phẩm được sử dụng nhằm tối ưu hóa hương vị, kết cấu và cảm giác ngon miệng. Thực phẩm siêu chế biến hiện diện rộng khắp trong môi trường sống hiện đại, từ thực phẩm tiện lợi, thức ăn nhanh đến các nền tảng giao đồ ăn, khiến việc tránh tiếp xúc trở nên khó khăn.

Bên cạnh đó, một số thông điệp tiếp thị nhấn mạnh yếu tố “lành mạnh” có thể tạo cảm nhận tích cực về sản phẩm, trong khi các đặc điểm cốt lõi của quá trình chế biến sâu vẫn được giữ nguyên. Những đặc điểm này có thể ảnh hưởng đáng kể đến hành vi ăn uống của người dân, đồng thời góp phần làm gia tăng gánh nặng bệnh không lây nhiễm và chi phí y tế. Đặc biệt, nhóm đối tượng bị tác động mạnh nhất lại là trẻ em và người thu nhập thấp dễ tiếp cận các sản phẩm rẻ, quảng cáo hấp dẫn.

Trong bối cảnh hàng hóa ngày càng đa dạng, việc đọc nhãn sản phẩm trước khi mua giúp người tiêu dùng hiểu rõ nguồn gốc, thành phần, hạn sử dụng và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, từ đó đưa ra lựa chọn thông minh, an toàn hơn cho sức khỏe.

Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh rằng, thực phẩm siêu chế biến cần được xem xét vượt ra ngoài lăng kính dinh dưỡng và lựa chọn cá nhân. Các bằng chứng cho thấy cách thức sản phẩm được thiết kế, các chiến lược tiếp thị, và sự hiện diện rộng khắp trong môi trường tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình hành vi ăn uống và tác động đến sức khỏe cộng đồng.

Dưới góc độ y tế công cộng, đây là vấn đề gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp và chính sách quản lý, qua đó đòi hỏi các can thiệp mang tính hệ thống, tương tự những bài học từ cách kiểm soát thuốc lá.

Hoàng Yến

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/nguy-co-tu-thuc-pham-sieu-che-bien-gia-tang-ganh-nang-benh-khong-lay-nhiem-va-chi-phi-y-te-10407005.html