Luật sư Hoàng Trọng Giáp - Giám đốc Công ty Luật Hoàng Sa tư vấn: Theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015, người nào có hành vi xâm phạm đến tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường. Nhà ở là tài sản hợp pháp của công dân, được pháp luật bảo vệ. Việc thi công công trình liền kề gây nứt, lún, hư hỏng kết cấu nhà bên cạnh được xác định là hành vi xâm phạm quyền sở hữu tài sản.
Đặc biệt, tại Điều 605 Bộ luật Dân sự quy định, chủ sở hữu, người chiếm hữu, người được giao quản lý, sử dụng nhà cửa, công trình xây dựng khác phải bồi thường thiệt hại do nhà cửa, công trình xây dựng khác đó gây thiệt hại cho người khác.
Khi người thi công có lỗi trong việc để nhà cửa, công trình xây dựng khác gây thiệt hại thì phải liên đới bồi thường.
Như vậy, nếu có căn cứ chứng minh nguyên nhân nứt nhà của bà Thủy xuất phát từ việc đào móng, ép cọc, thi công sai biện pháp kỹ thuật hoặc xây sai thiết kế của công trình bên cạnh, thì chủ nhà hàng xóm (chủ đầu tư) có trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại, bao gồm: chi phí sửa chữa, gia cố, khắc phục kết cấu; chi phí giám định; các chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế thiệt hại.
Bên cạnh đó, Điều 174 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về quyền đối với bất động sản liền kề, trong đó nêu rõ: việc mở cửa sổ, cửa ra vào, lỗ thông gió… sang bất động sản liền kề phải tuân theo quy định của pháp luật về xây dựng và không được xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu bên cạnh.
Theo Luật Xây dựng và các quy chuẩn kỹ thuật xây dựng hiện hành, nhà ở riêng lẻ trong khu dân cư khi mở cửa sổ, ban công, lỗ thông tầng hướng sang nhà liền kề phải bảo đảm khoảng cách an toàn, khoảng lùi, yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy và quyền riêng tư. Nếu xây sát ranh giới đất, nhiều trường hợp không được phép mở cửa sổ trực tiếp quay sang nhà bên cạnh.
Do đó, việc tầng 4 của nhà hàng xóm trổ cửa nhìn thẳng sang nhà bà Thủy cần được đối chiếu với giấy phép xây dựng và bản vẽ được phê duyệt. Nếu cửa này không có trong thiết kế được cấp phép, hoặc vi phạm quy chuẩn về khoảng cách, thì bị coi là xây dựng sai phép, trái phép và có thể bị buộc bịt kín, tháo dỡ phần vi phạm.
Tiếp đó, theo Luật Xây dựng năm 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020), công trình phải được xây dựng đúng giấy phép, đúng thiết kế được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Hành vi xây sai phép, sai thiết kế là vi phạm trật tự xây dựng và bị xử phạt theo Nghị định 16/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động xây dựng.
Đối với chủ đầu tư (chủ nhà hàng xóm), trách nhiệm bao gồm: Bị xử phạt vi phạm hành chính; Bị đình chỉ thi công; Buộc khắc phục hậu quả, tháo dỡ hoặc điều chỉnh phần xây dựng sai phép; Bồi thường thiệt hại cho hộ liền kề nếu việc thi công gây nứt, hư hỏng nhà ở.
Đối với nhà thầu thi công, nếu lỗi kỹ thuật, thi công không đúng biện pháp an toàn làm ảnh hưởng đến công trình lân cận, thì phải chịu trách nhiệm dân sự tương ứng và có thể bị xử lý theo hợp đồng xây dựng và pháp luật có liên quan.
Trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước: UBND phường (xã) và lực lượng quản lý trật tự xây dựng có trách nhiệm kiểm tra, giám sát việc xây dựng trên địa bàn. Khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh về việc xây dựng sai phép, gây ảnh hưởng công trình liền kề, cơ quan có thẩm quyền phải kịp thời kiểm tra, lập biên bản, xử lý theo quy định.
Nếu để xảy ra tình trạng xây dựng sai phép kéo dài, gây thiệt hại cho người dân mà không kiểm tra, xử lý, thì người đứng đầu cơ quan quản lý có thể bị xem xét trách nhiệm trong công tác quản lý trật tự xây dựng.
Trong trường hợp của bà Thủy, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, có thể thực hiện các bước sau:
Thứ nhất, ghi nhận hiện trạng thiệt hại: chụp ảnh, quay video các vết nứt, mời tổ dân phố hoặc UBND phường lập biên bản xác nhận hiện trạng.
Thứ hai, gửi đơn đề nghị UBND phường, Đội quản lý trật tự xây dựng kiểm tra công trình hàng xóm, đối chiếu giấy phép, xử lý hành vi xây sai thiết kế và việc trổ cửa trái quy định.
Thứ ba, yêu cầu chủ nhà hàng xóm thỏa thuận bồi thường thiệt hại, trên cơ sở kết luận giám định của đơn vị chuyên môn về nguyên nhân và mức độ nứt, hư hỏng.
Thứ tư, nếu không thỏa thuận được, bà Thủy có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và buộc chấm dứt hành vi xâm phạm quyền đối với bất động sản liền kề.
Vũ Tuấn - Minh Đức