Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu bàn về chữ nghĩa Truyện Kiều

3 giờ trướcBài gốc

Chương trình thu hút đông đảo bạn đọc yêu văn chương, đặc biệt là những người quan tâm đến giá trị ngôn ngữ và sức sống bền bỉ của Truyện Kiều trong đời sống đương đại.

Nhật Chiêu được biết đến là nhà văn, dịch giả và nhà nghiên cứu. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn đời mình cho hành trình khám phá vẻ đẹp của văn chương, đặc biệt là Truyện Kiều.

Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu chia sẻ về Truyện Kiều. Ảnh: NHẬT QUYÊN

Suốt mấy chục năm miệt mài giảng dạy và nghiên cứu, mỗi lần ông nói về Kiều lại là một lần mở ra những tầng nghĩa mới, khơi dậy sự tài hoa trong kiệt tác của Nguyễn Du. Bên cạnh công tác giảng dạy, ông còn có nhiều bài phân tích, nghiên cứu về Truyện Kiều như: Nói lái trong Truyện Kiều, Triết lý Tarot và Truyện Kiều: Từ ngây thơ đến thế giới...

Tiếng Việt trong Truyện Kiều

Tại buổi giao lưu, nhà nghiên cứu Nhật Chiêu dành phần lớn thời lượng để bàn về chữ nghĩa Truyện Kiều. Ông nhấn mạnh rằng đọc Kiều không thể dừng lại ở việc giải nghĩa từ vựng, mà cần có trực giác thẩm mỹ và niềm tin yêu sâu sắc đối với tiếng Việt.

Phân tích câu thơ “Chiều xuân dễ khiến nét thu ngại ngùng”, ông cho rằng “xuân” và “thu” ở đây không đơn thuần là mùa trong năm mà là những trạng thái tình cảm. “Xuân” là làn sóng tình yêu đang dâng lên trong lòng Kiều, còn “nét thu” là đôi mắt e lệ, ngại ngùng của Thúy Kiều trước ánh nhìn say đắm của Kim Trọng.

Truyện Kiều không tồn tại dưới một văn bản duy nhất. Trải qua hơn 260 năm, tác phẩm có hàng trăm dị bản khác nhau với những khác biệt tinh tế ở từng chữ. Ông dẫn chứng câu “lè xè én lạnh lầu không” chỉ có ở bản của nhà văn Nguyễn Văn Vĩnh, lấy từ trong bản Truyện Kiều cổ. “Én lạnh” ở đây không chỉ là chim én trong cái lạnh mà còn gợi sự vắng lặng, lạnh tanh của không gian, không có sự thật trần trụi mà thuộc về văn cảnh. Trong khi đó, “én liệng” ở nhiều bản khác chỉ đơn thuần là động tác bay.

“Tôi thích chữ ‘én lạnh’ hơn vì nó có chất gì đó gần với Nguyễn Du nhất, kiểu dùng từ Nguyễn Du rất lạ. Cách dùng từ của Nguyễn Du có ý ngầm rất sâu, làm câu thơ trên có những ý nghĩa bất ngờ, nhiều tầng nhiều lớp nghĩa” - ông chia sẻ.

Do không còn bản viết tay của Nguyễn Du nên không thể khẳng định tuyệt đối chữ nào là nguyên bản. Theo ông, dựa vào trực giác cảm thụ văn chương để chọn chữ hay nhất là phương án tốt nhất.

Tiếng Việt và thể thơ lục bát đã làm nên sự bất tử của Truyện Kiều

Toàn cảnh buổi giao lưu sáng nay với nhà nghiên cứu Nhật Chiêu. Ảnh: NHẬT QUYÊN

Một trong những vấn đề được nhà nghiên cứu Nhật Chiêu nhiều lần nhấn mạnh là những hiểu lầm kéo dài về Truyện Kiều. Ông cho rằng việc phê phán Thúy Kiều bằng những chuẩn mực đạo đức cứng nhắc đã bỏ qua toàn bộ vẻ đẹp nghệ thuật của tác phẩm. Những câu thơ như “xăm xăm băng lối vườn khuya một mình” thể hiện sự liều lĩnh, bạt mạng, phiêu lưu của Kiều trong tình yêu. Toàn bộ tấm màn ngôn ngữ đó là cái ta cần chú ý chứ không phải là phía sau tấm màn đó. Chữ nghĩa Nguyễn Du không phải kiểu lật từ điển ra để nói.

Từ câu thơ “Hoa còn rã cánh, lá còn xanh cây”, nhà nghiên cứu Nhật Chiêu lý giải rằng nếu coi “hoa”, “lá” là người con thì sự rã cánh chính là sự chấp nhận nát tan bản thân để giữ cho “cây” gia đình còn xanh tươi. Theo ông, Kiều đã liều cả đời mình vì chữ hiếu nhưng lại bị người đời phán xét là đạo đức giả. Chính cách đọc ấy dẫn đến những hiểu lầm sâu sắc và kéo dài về Truyện Kiều.

Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu cho rằng mỗi lần lên tiếng mắng chê Kiều, người đọc cần ý thức rằng cách nhìn đó đang đi ngược lại sự công nhận rộng rãi mà văn học thế giới dành cho kiệt tác của đại thi hào dân tộc Nguyễn Du.

Giải đáp câu hỏi của độc giả về các tên gọi của tác phẩm, nhà nghiên cứu Nhật Chiêu khẳng định tên gọi đúng nhất theo ý nguyện của Nguyễn Du là Đoạn Trường Tân Thanh, còn Truyện Kiều là cách gọi giản dị, đầy tri ân của dân gian.

“Cứ gọi là Truyện Kiều cho giản dị” - ông nói, đồng thời nhấn mạnh rằng chính tiếng Việt và thể thơ lục bát đã làm nên sự bất tử của tác phẩm.

Theo nhà nghiên cứu Nhật Chiêu, Truyện Kiều không chỉ là di sản văn học mà còn là nơi tiếng Việt thể hiện trọn vẹn sự ma mị, kỳ diệu và đa nghĩa của mình - một thế giới chữ nghĩa mà mỗi lần đọc lại là một lần khám phá mới.

NHẬT QUYÊN

Nguồn PLO : https://plo.vn/nha-nghien-cuu-nhat-chieu-ban-ve-chu-nghia-truyen-kieu-post893972.html