Nhà sàn Tày – nơi văn hóa truyền thống tiếp nối bền vững trong dòng chảy hiện đại

4 giờ trướcBài gốc

Gian bếp nhà sàn Tày với ngô, hành, tỏi treo ngói - biểu tượng của sự no đủ.

Nhà sàn - nền tảng của đời sống và tín ngưỡng

Đối với người Tày, nhà sàn không chỉ là nơi ở, mà là không gian tổ chức toàn bộ đời sống. Mỗi chi tiết trong cấu trúc ngôi nhà từ cách phân chia gian, vị trí bếp lửa, nơi tiếp khách đến khu vực thờ cúng tổ tiên đều phản ánh một hệ giá trị văn hóa đã được tích lũy và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bên bếp lửa, siêu nước luôn sôi - biểu tượng ấm áp của tình thân giữa núi rừng. Ảnh: Minh Hằng

Đặc biệt, yếu tố tâm linh giữ vai trò quan trọng trong cấu trúc nhà sàn Tày. Gian thờ thường được đặt ở vị trí trang trọng, như một “trục thiêng” kết nối con người với tổ tiên và cội nguồn. Bếp lửa không chỉ phục vụ sinh hoạt thường nhật, mà còn là biểu tượng của sự ấm no, sum họp và tính bền vững của đời sống gia đình.

Không gian trang nghiêm nơi gian giữa - điểm tựa tâm linh của mỗi gia đình Tày. Ảnh: Minh Hằng.

Tại Làng Văn hóa, những giá trị này không chỉ được phục dựng về hình thức mà còn được duy trì trong sinh hoạt thường ngày, qua đó góp phần bảo tồn ý nghĩa văn hóa của nhà sàn, thay vì chỉ dừng lại ở mô hình tái hiện, trưng bày.

Không gian gắn kết cộng đồng và dòng chảy văn hóa

Nhà sàn Tày luôn là nơi quy tụ và kết nối cộng đồng. Đây là không gian diễn ra các hoạt động sinh hoạt chung như ăn uống, tiếp khách, trò chuyện, cũng như các dịp lễ, Tết và sinh hoạt văn hóa dân gian. Những làn điệu Then, tiếng đàn Tính, những câu chuyện truyền miệng… thường được cất lên, góp phần nuôi dưỡng và duy trì ký ức văn hóa tập thể.

Khoảng cách thế hệ được thu hẹp qua những buổi chia sẻ văn hóa truyền thống. Ảnh: Minh Hằng.

Trong môi trường của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam, các hoạt động này vẫn được duy trì một cách tự nhiên và liên tục. Du khách không chỉ dừng lại ở việc quan sát, mà còn có cơ hội tham gia vào những sinh hoạt đời thường, từ đó cảm nhận rõ hơn nhịp sống văn hóa đang vận hành thực sự. Chính sự hiện diện của con người và đời sống thường nhật đã giúp nhà sàn vượt qua ranh giới của “trưng bày”, trở thành một không gian văn hóa sống động.

Không gian trưng bày trang phục truyền thống và nhạc cụ phục vụ hát Then của người Tày. Ảnh: Minh Hằng.

Khoảnh khắc nghệ nhân Ma Thị Hiến chia sẻ về đời sống văn hóa Tày. Ảnh: Minh Hằng.

Sự thích nghi tích cực trong bối cảnh hiện đại

Bước vào môi trường du lịch, đời sống nhà sàn Tày có những điều chỉnh nhất định để phù hợp với điều kiện mới. Tuy nhiên, những thay đổi này không làm suy giảm giá trị truyền thống, mà ngược lại, mở ra cơ hội để văn hóa Tày được lan tỏa rộng rãi hơn.

Bên khung cửi, những sợi chỉ dệt nên sắc màu văn hóa Tày. Ảnh: Minh Hằng.

Các gia đình vừa duy trì nếp sinh hoạt vốn có, vừa chủ động giới thiệu văn hóa của mình tới du khách thông qua những hoạt động gần gũi như tiếp khách, chuẩn bị bữa ăn, hay giao lưu văn nghệ. Sự tương tác này không mang tính trình diễn đơn thuần, mà là sự chia sẻ văn hóa từ chính đời sống thực.

Người trẻ trải nghiệm điệu múa bát trong không gian văn hóa Tày. Ảnh: Minh Hằng.

Có thể thấy, sự thích nghi ở đây không phải là sự thay đổi bản chất, mà là quá trình điều chỉnh linh hoạt để di sản tiếp tục tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới.

Nguyễn Lan Chi - BC15A, Trường Đại học Văn Hóa Hà Nội.

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/nha-san-tay-noi-van-hoa-truyen-thong-tiep-noi-ben-vung-trong-dong-chay-hien-dai-a32515.html