Nhận diện và xử trí phản ứng dị ứng, miễn dịch sau tiêm vaccine

2 giờ trướcBài gốc

Để giúp cộng đồng hiểu đúng và an tâm hơn khi tiêm chủng, TS.BS. Nguyễn Hữu Trường - Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng & Miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, thành phần của vaccine rất đa dạng, bao gồm mầm bệnh đã bất hoạt cùng các chất phụ gia, chất bảo quản…. Chính điều này khiến các phản ứng dị ứng đôi khi khó dự đoán.

Sốc phản vệ là tình trạng nặng nhất sau khi tiêm vaccine, đe dọa tính mạng và cần được cấp cứu ngay lập tức. Ảnh minh họa

Cụ thể, các biểu hiện thường gặp bao gồm phản ứng tại chỗ tiêm như nổi ban đỏ, sưng nề, thường xuất hiện sau 3 - 6 giờ - đây là phản ứng dị ứng chậm, qua trung gian tế bào T. Bên cạnh đó, phản ứng dị ứng toàn thân (phản vệ) có thể xảy ra trong vài phút đến 30 phút sau tiêm (đôi khi muộn hơn) với nhiều biểu hiện khác nhau.

Trong đó, về da có thể xuất hiện mày đay, phù Quincke (sưng mắt, môi…), nóng bừng; về hô hấp có biểu hiện khó thở, khò khè, khản tiếng, ngạt mũi; về tiêu hóa có thể đau bụng, buồn nôn, nôn, tiêu chảy; về tim mạch có biểu hiện tụt huyết áp, tim đập nhanh, hồi hộp; còn về thần kinh có thể gây đau đầu, lo lắng, hoảng hốt. Đáng chú ý, sốc phản vệ là tình trạng nặng nhất, đe dọa tính mạng và cần được cấp cứu ngay lập tức.

Nguyên nhân chủ yếu của các phản ứng dị ứng toàn thân thường không phải do thành phần tạo miễn dịch mà do các chất phụ gia như formaldehyde, thủy ngân, gelatin, kháng sinh… hoặc do tạp chất trong quá trình sản xuất.

Ngoài ra, bên cạnh các phản ứng dị ứng, một số phản ứng miễn dịch cũng có thể xảy ra sau tiêm vaccine, tuy nhiên tỷ lệ rất thấp. Chẳng hạn, bệnh huyết thanh, viêm mạch có thể gặp sau tiêm vaccine cúm, viêm gan B, viêm gan A, Rubella. Đồng thời, một số biến chứng tự miễn hiếm gặp cũng được ghi nhận như lupus ban đỏ (sau tiêm BCG), xơ cứng rải rác (liên quan vắc xin viêm gan B), viêm khớp phản ứng hay hội chứng Guillain-Barré (sau tiêm vắc xin sởi)… Tuy nhiên, các mối liên quan này chủ yếu mới được ghi nhận rải rác và vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn để khẳng định rõ ràng.

Để tiêm chủng an toàn, TS.BS. Nguyễn Hữu Trường khuyến cáo người dân, đặc biệt là phụ huynh, cần lưu ý kỹ tiền sử dị ứng bao gồm:

Dị ứng kháng sinh: Một số vaccine như bại liệt, thủy đậu có thể chứa vết kháng sinh (neomycin, streptomycin…).

Dị ứng trứng gà: Vaccine cúm, sởi - quai bị - rubella, sốt vàng có thể chứa protein trứng. Người có tiền sử dị ứng nặng cần đặc biệt thận trọng.

Dị ứng gelatin: Có trong một số vaccine như thủy đậu, sởi - quai bị - rubella. Cần cân nhắc test da trước tiêm nếu có tiền sử dị ứng.

Dị ứng thủy ngân (Thimerosal): Có trong một số vaccine đa liều. Người từng dị ứng cần thông báo với bác sĩ.

Có thể thấy, vaccine là “lá chắn” quan trọng trong bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, đi cùng với đó, sự chủ động và cẩn trọng của mỗi người là yếu tố không thể thiếu. Vì vậy, người dân cần luôn thông báo đầy đủ tiền sử dị ứng của bản thân và gia đình cho nhân viên y tế trước khi tiêm để được tư vấn và theo dõi phù hợp.

Xuân Quý

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/nhan-dien-va-xu-tri-phan-ung-di-ung-mien-dich-sau-tiem-vaccine-10414163.html