Nhật Bản: 'Canh bạc' của bà Takaichi

5 giờ trướcBài gốc

Nhiều nhà phân tích gọi đây là “canh bạc” chính trị của bà Takaichi, với hy vọng giành chiến thắng với tỷ lệ ủng hộ cao, từ đó củng cố cơ sở cầm quyền và giành thêm không gian chính sách trong các vấn đề đối nội và đối ngoại. Tuy nhiên, ngoài những động thái trong ngắn hạn này, bối cảnh chưa từng có tiền lệ của cuộc bầu cử này và những tác động đến quan hệ chính trị và ngoại giao trung và dài hạn của Nhật Bản cũng là điều cần được quan tâm nhiều hơn.

Bà Takaichi trong một lần trả lời chất vấn trước Quốc hội.

Điểm khác biệt lớn nhất trong cuộc bầu cử này nằm ở các vấn đề trong nước. Đây là cuộc bầu cử đầu tiên ở Nhật Bản kể từ khi chính quyền cựu Thủ tướng Ishiba phải chịu 2 thất bại tại Hạ viện và Thượng viện, đánh dấu việc chính trường Nhật Bản bước vào kỷ nguyên đa đảng. Trên bình diện quốc tế, việc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump phá vỡ trật tự quốc tế hiện có đã đẩy nhanh quá trình đa cực hóa.

Tại sao bà Sanae Takaichi lại quyết định mạo hiểm sự nghiệp chính trị của mình bằng cách giải tán Quốc hội và tổ chức bầu cử? Sự tự tin của bà không chỉ xuất phát từ tỉ lệ ủng hộ cao mà còn từ nhận thức về sự mất phương hướng của cử tri do sự hỗn loạn của kỷ nguyên đa đảng trong chính trường Nhật Bản và sự bất ổn của cục diện quốc tế hướng tới đa cực hóa, điều này đã tạo ra nhu cầu mạnh mẽ về một nhà lãnh đạo chính trị quyền lực, có thể chủ động tìm kiếm sự thay đổi.

Thứ nhất, cuộc bầu cử này là chỉ dấu quan trọng cho hướng đi của nền chính trị Nhật Bản trong kỷ nguyên đa đảng. Nền chính trị Nhật Bản trong thời gian dài nằm dưới sự lãnh đạo của đảng Dân chủ Tự do (LDP), mặc dù quyền lực suy giảm trong một thời gian ngắn sau Chiến tranh Lạnh, nhưng đảng này vẫn duy trì là đảng lớn nhất thông qua sự hợp tác với đảng Công minh. Trong cuộc bầu cử Thượng viện Nhật Bản và mùa hè 2025, liên minh cầm quyền giữa LDP và đảng Công minh đã chịu thất bại nặng nề, LDP mất 13 ghế và chỉ giành được 39 ghế, trong khi đảng Công minh chỉ giành được 8 ghế.

LDP đã mất thế đa số trong cuộc bầu cử Hạ viện năm 2024, điều này có nghĩa là lần đầu tiên kể từ khi thành lập, đảng này mất đa số ở cả Thượng viện và Hạ viện. Năm 2025 là tròn 70 năm thành lập LDP, nhưng chính trường Nhật Bản lại chính thức bước vào kỷ nguyên đa đảng mới, với LDP là đảng lớn nhất, cùng với một số đảng đối lập có sức mạnh tương đương. Trong thời đại đa đảng, LDP thường phải dựa vào việc thương lượng với các đảng đối lập để đưa ra quyết định. Theo thời gian, điều này làm xói mòn tính nhất quán trong chính sách của LDP và làm giảm sự gắn kết giữa các nhà lãnh đạo của đảng.

Dưới thời ông Shigeru Ishiba, thất bại liên tiếp trong bầu cử đã dẫn đến việc ông thiếu uy tín trong đảng, buộc phải liên tục thỏa hiệp với phe đối lập để thông qua các dự luật, kết quả là trở thành thủ tướng có nhiệm kỳ ngắn nhất. Sự thất vọng của cử tri đối với ông Ishiba phần lớn chuyển thành kỳ vọng dành cho bà Takaichi. Để tránh đi theo vết xe đổ, bà Takaichi tin rằng giải pháp duy nhất là tổ chức bầu cử để giành được sự ủy nhiệm của cử tri, điều này sẽ vừa củng cố sự đoàn kết trong đảng, ngăn ngừa chia rẽ, vừa kiềm chế phe đối lập. Tuy nhiên, do thiếu sự ủng hộ từ các phe phái trong LDP, bà phải trực tiếp kêu gọi dư luận, xây dựng hình ảnh nhà lãnh đạo mạnh mẽ có khả năng mang lại sự thay đổi.

Thứ hai, chiến lược quốc tế của Nhật Bản trong thời gian dài dựa trên trật tự quốc tế do Mỹ thống trị. Tuy nhiên, sự trở lại nắm quyền của ông Trump đã làm lung lay tiền đề này. Năm 2025, chính quyền Tổng thống Trump đe dọa các đồng minh, trong đó có Nhật Bản, bằng thuế quan cao và yêu cầu đầu tư lớn vào Mỹ. Chiến lược an ninh quốc gia mới nhất của Mỹ chuyển trọng tâm sang Tây bán cầu và an ninh nội địa.

Nhật Bản hiện phải đối mặt với một đồng minh không chỉ kém tin cậy và khó đoán mà còn sử dụng sự phụ thuộc kinh tế của đồng minh như một công cụ gây sức ép. Ví dụ, việc Nhật Bản quá phụ thuộc vào Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) có nghĩa là bất kỳ vấn đề nào cũng sẽ gây tổn hại trực tiếp đến nền kinh tế Nhật Bản. Trong khi đó, quan hệ Trung - Nhật trở nên căng thẳng chưa từng có do những phát ngôn của bà Takaichi, trái ngược hoàn toàn với các chuyến thăm Trung Quốc gần đây của các nhà lãnh đạo các đồng minh thân cận của Mỹ như Pháp, Anh và Canada. Xã hội Nhật Bản cũng kỳ vọng một nhà lãnh đạo mạnh mẽ sẽ mở ra những con đường ngoại giao mới.

Cuộc bầu cử này có thể được mô tả là “cuộc bầu cử dân túy đa đảng tập trung vào việc cắt giảm thuế”, đảng cầm quyền và đảng đối lập đều ủng hộ việc giảm hoặc bãi bỏ thuế tiêu dùng đối với thực phẩm. Thuế tiêu dùng là nguồn thu ổn định cho các chương trình an sinh xã hội như chăm sóc sức khỏe, chăm sóc người già và hỗ trợ chăm sóc trẻ em, làm thế nào để bù đắp khoản thiếu hụt ngân sách do giảm thu hàng năm khoảng 5.000 tỷ yên vẫn chưa được thảo luận một cách nghiêm túc. Sự không chắc chắn về nguồn thu là điều nhạy cảm nhất đối với thị trường.

Nhân tố kiềm chế bên ngoài lớn nhất đối với việc cầm quyền lâu năm của bà Takaichi chắc chắn là mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản. Căng thẳng dai dẳng trong quan hệ Trung - Nhật có thể không phải là thách thức kinh tế lớn nhất do sự suy giảm du khách, mà chính là việc mất đi những cơ hội chiến lược đối với Nhật Bản. Nếu Nhật Bản không thể thiết lập mối quan hệ ổn định và mang tính xây dựng với Trung Quốc, thì ngay cả liên minh Nhật - Mỹ mạnh mẽ nhất cũng không thể mang lại không gian rộng lớn hơn và tương lai tốt đẹp hơn cho chiến lược, kinh tế và ngoại giao của Nhật Bản.

Huy Thông

Nguồn ANTG : https://antg.cand.com.vn/hau-truong/nhat-ban-canh-bac-cua-ba-takaichi-i796612/