Thắng lợi của bà Takaichi và giấc mơ duy tân công nghệ Nhật

6 giờ trướcBài gốc

Bà Sanae Takaichi sẽ rộng đường thực hiện các chính sách công nghệ

Đối với giới quan sát quốc tế và các nhà đầu tư, kết quả này mang sức nặng của một lời tuyên bố về sự ổn định và định hướng kinh tế mới của đất nước mặt trời mọc. Sau nhiều năm bị kìm hãm bởi sự chia rẽ trong quốc hội và những chính sách kinh tế thiếu nhất quán, Nhật Bản giờ đây đang đứng trước cơ hội hiếm có để thực hiện một cuộc đại phẫu thuật nền công nghiệp, với trọng tâm là công nghệ cao.

Chiến thắng này được ví như luồng gió mới thổi bùng lên ngọn lửa tham vọng vốn đã nguội lạnh từ lâu của các tập đoàn điện tử Nhật Bản, hứa hẹn đưa quốc gia này trở lại đường đua công nghệ toàn cầu nơi họ từng là bá chủ.

Quyền lực chính trị và bản thiết kế kinh tế mới

Việc bà Takaichi củng cố được vị trí lãnh đạo với đa số ghế tại Hạ viện đã giải quyết được bài toán hóc búa nhất của chính trường Nhật Bản trong những năm gần đây: sự bế tắc trong việc thông qua các quyết sách lớn. Với quyền lực tập trung, chính phủ mới có thể nhanh chóng chuyển hóa các cam kết tranh cử thành những đạo luật cụ thể, tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng cho các kế hoạch kinh tế dài hạn.

Đây chính là yếu tố then chốt khiến thị trường chứng khoán Tokyo, đặc biệt là chỉ số Nikkei và các mã cổ phiếu công nghệ, phản ứng tích cực ngay khi kết quả bầu cử được công bố. Giới đầu tư hiểu rằng, sự ổn định chính trị là nền tảng tiên quyết cho mọi sự bứt phá về kinh tế.

Chương trình nghị sự của bà Takaichi mang đậm màu sắc của chủ nghĩa thực dụng và tinh thần dân tộc trong kinh tế. Bà không ngần ngại xác định công nghệ cao không chỉ là động lực tăng trưởng GDP mà còn là vấn đề sống còn của an ninh quốc gia. Trong tư duy của vị nữ thủ tướng này, các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn hay công nghệ lượng tử không còn là sân chơi riêng của các doanh nghiệp tư nhân, mà là mặt trận chiến lược cần sự can thiệp và hỗ trợ mạnh mẽ từ nhà nước.

Chính sách của bà hướng tới việc kích thích chi tiêu công một cách có trọng điểm vào các lĩnh vực này, song hành cùng với việc củng cố năng lực quốc phòng, tạo nên một vòng tròn khép kín giữa sức mạnh quân sự và sức mạnh công nghệ.

Tuy nhiên, điểm khác biệt thú vị trong đường lối của Takaichi nằm ở sự cân bằng tinh tế giữa tham vọng đầu tư và kỷ luật tài khóa. Khác với những người tiền nhiệm thường sa đà vào các gói kích thích kinh tế khổng lồ nhưng thiếu hiệu quả hoặc các chính sách giảm thuế tràn lan gây thâm hụt ngân sách, bà Takaichi thể hiện sự thận trọng đáng kinh ngạc.

Bà hiểu rằng để nuôi dưỡng giấc mơ công nghệ, Nhật Bản cần một nền tảng tài chính vững chắc chứ không phải những khoản nợ công chất chồng. Việc tiếp cận thận trọng trong vấn đề giảm thuế cho thấy chính phủ sẽ ưu tiên hiệu quả của từng đồng vốn bỏ ra, buộc các doanh nghiệp phải thực sự đổi mới sáng tạo để nhận được hỗ trợ, thay vì trông chờ vào những khoản bao cấp dễ dãi.

Cú hích ngàn tỉ yen cho "chủ quyền kỹ thuật số"

Dưới thời đại của Takaichi, khái niệm "chủ quyền kỹ thuật số" được nâng lên một tầm cao mới. Chính phủ Nhật Bản đang chuyển mình từ vai trò người quan sát sang người kiến tạo cuộc chơi, với công cụ đắc lực là nguồn vốn đầu tư công khổng lồ.

Các chính sách mới không rải tiền đều cho mọi ngành nghề mà tập trung hỏa lực vào những mũi nhọn chiến lược nơi Nhật Bản có tiềm năng hoặc đang bị đe dọa nghiêm trọng. Đó là AI, bán dẫn, công nghệ lượng tử và an ninh mạng. Đây được xem là bốn trụ cột sẽ chống đỡ ngôi nhà kinh tế Nhật Bản trong thập kỷ tới.

Một trong những minh chứng rõ nét nhất cho sự thay đổi tư duy này là cách Nhật Bản trải thảm đỏ đón TSMC – gã khổng lồ sản xuất chip của Đài Loan (TQ). Dự án xây dựng nhà máy sản xuất chip 3nm của TSMC tại Nhật Bản không đơn thuần là một dự án đầu tư FDI thông thường. Đó là kết quả của một nỗ lực ngoại giao công nghệ và các gói trợ cấp hào phóng chưa từng có từ chính phủ.

Bằng việc lôi kéo được công nghệ sản xuất tiên tiến nhất về nước, Nhật Bản đang giải quyết bài toán đứt gãy chuỗi cung ứng ngay tại nguồn, đảm bảo rằng các ngành công nghiệp mũi nhọn như ô tô hay robot của họ sẽ không bao giờ phải điêu đứng vì thiếu chip như giai đoạn đại dịch vừa qua.

Sự hiện diện của các nhà máy sản xuất chip tiên tiến ngay trên đất Nhật sẽ tạo ra một hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Các doanh nghiệp nội địa, từ những nhà cung cấp vật liệu hóa chất, thiết bị quang khắc cho đến các công ty đóng gói và kiểm thử, đều sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ hệ sinh thái này. Nó mở ra cơ hội hợp tác chuyển giao công nghệ, nâng cao trình độ nhân lực và quan trọng hơn là tạo ra một thị trường tiêu thụ ngay tại sân nhà.

Đối với các hãng công nghệ quốc tế, Nhật Bản dưới thời Takaichi đang trở thành một điểm đến hấp dẫn không chỉ bởi sự ổn định chính trị mà còn bởi cam kết mạnh mẽ của chính phủ trong việc chia sẻ rủi ro đầu tư vào các công nghệ tương lai.

Cuộc đua giành lại hào quang đã mất

Dù lạc quan đến đâu, chúng ta cũng phải nhìn nhận một thực tế phũ phàng rằng Nhật Bản đang ở thế bám đuổi trong cuộc đua công nghệ toàn cầu.

Đã qua rồi cái thời Sony, Toshiba hay Panasonic làm mưa làm gió trên thị trường điện tử thế giới. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc với quy mô sản xuất khổng lồ, của Hàn Quốc với sự thống trị tuyệt đối trong mảng chip nhớ DRAM và NAND của Samsung và SK Hynix, hay vị thế độc tôn của Đài Loan trong lĩnh vực gia công chip logic, đã đẩy Nhật Bản lùi sâu về phía sau trong nhiều thập kỷ qua.

Sự tụt hậu này không chỉ nằm ở thị phần mà còn ở khả năng làm chủ các công nghệ cốt lõi trong sản xuất đại trà. Trong khi Trung Quốc và vùng lãnh thổ Đài Loan liên tục phá vỡ các giới hạn vật lý để sản xuất ra những con chip nhỏ hơn, mạnh hơn, thì ngành bán dẫn Nhật Bản lại loay hoay với các công nghệ cũ kỹ và để mất dần lợi thế.

Chính phủ Nhật Bản đã nhận thức được nỗi đau này từ lâu, nhưng phải đến khi có sự quyết liệt từ bộ máy lãnh đạo mới, các giải pháp mới thực sự đi vào chiều sâu. Chiến thắng của bà Takaichi là điều kiện cần để Nhật Bản có thể dồn toàn lực cho cuộc đua này, nhưng để san lấp khoảng cách với các đối thủ láng giềng thì cần nhiều hơn thế.

Chiến lược của Nhật Bản hiện nay không phải là đối đầu trực diện để giành lại thị phần sản xuất smartphone hay chip nhớ giá rẻ, mà là len lỏi vào các ngách quan trọng nhất của chuỗi giá trị toàn cầu.

Việc hợp tác với TSMC hay IBM để phát triển chip 2nm (thông qua liên minh Rapidus) cho thấy Nhật Bản đang muốn đi tắt đón đầu. Họ chấp nhận "đứng trên vai người khổng lồ", tận dụng vốn và công nghệ nước ngoài để nhanh chóng khôi phục năng lực sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, khoảng cách về quy mô và kinh nghiệm vận hành các nhà máy bán dẫn tiên tiến (fab) giữa Nhật Bản và Đài Loan hay Hàn Quốc vẫn là một hố sâu ngăn cách.

Để lấp đầy hố sâu đó, Nhật Bản cần thời gian, sự kiên nhẫn và sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách vĩ mô của nhà nước với sự năng động của khối tư nhân. Chiến thắng của Takaichi đã mở ra cánh cửa hy vọng, nhưng để bước qua cánh cửa đó và giành lại vinh quang xưa, người Nhật vẫn còn một chặng đường dài đầy chông gai phía trước.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/thang-loi-cua-ba-takaichi-va-giac-mo-duy-tan-cong-nghe-nhat-245986.html