Nhật Bản: Hành trình từ Tết Nguyên đán đến lễ hội Shōgatsu độc đáo

2 giờ trướcBài gốc

Trong khi phần lớn các quốc gia Đông Á và Đông Nam Á như Việt Nam, Trung Quốc hay Hàn Quốc vẫn duy trì phong tục đón năm mới theo lịch âm, Nhật Bản lại tạo nên một dấu ấn riêng biệt. Đây là quốc gia duy nhất trong khu vực đã chính thức từ bỏ Tết Nguyên đán từ hơn một thế kỷ trước để chuyển sang ăn Tết theo lịch dương, tạo nên một nét văn hóa vừa hiện đại vừa đậm chất truyền thống gọi là Shōgatsu.

Bước ngoặt hiện đại hóa từ thời Minh Trị

Ít ai biết rằng, trong suốt nhiều thế kỷ trước đó, người dân xứ sở mặt trời mọc từng đón Tết theo chu kỳ mặt trăng. Từ khoảng thế kỷ VI sau Công nguyên, Nhật Bản đã sử dụng hệ thống lịch âm có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tuy nhiên, bước ngoặt lịch sử đã xảy ra vào cuối thế kỷ XIX, khi đất nước này bước vào giai đoạn cải cách sâu rộng.

Theo ghi chép từ JBpress, việc Nhật Bản từ bỏ lịch âm để chuyển sang lịch Gregory (dương lịch) là một phần chiến lược quan trọng trong công cuộc hiện đại hóa của chính quyền Minh Trị (1868-1912). Mục tiêu cốt lõi của cuộc đại tu này là đưa Nhật Bản thoát khỏi mô hình phong kiến, thúc đẩy công nghiệp hóa và sánh ngang với các cường quốc phương Tây thời bấy giờ.

Người Nhật Bản đón Tết theo lịch dương. Ảnh: Adobestock.

Kể từ năm 1873, lịch cũ hoàn toàn bị bãi bỏ. Mọi hoạt động hành chính, giáo dục và quân sự đều chuyển sang dùng dương lịch. Ngày 1/1 chính thức trở thành thời điểm bắt đầu năm mới trên toàn quốc. Tuy nhiên, sự thay đổi đột ngột này từng khiến nhiều gia đình lúng túng. Nhà văn Asano Baidō từng ghi chép lại cảnh tượng nhiều nhà không kịp làm bánh gạo truyền thống hay dựng đồ trang trí kadomatsu đúng hạn.

Shōgatsu: Khi truyền thống hòa quyện cùng lịch dương

Dù thay đổi về thời gian, Nhật Bản không hề xóa bỏ những giá trị cốt lõi của ngày Tết. Thay vào đó, họ thực hiện một cuộc "dịch chuyển" văn hóa. Những phong tục linh thiêng nhất như tổng vệ sinh nhà cửa (Susuharai), thờ cúng tổ tiên và sum họp gia đình đều được giữ nguyên nhưng được tổ chức vào dịp đầu tháng Giêng dương lịch.

Những trải nghiệm văn hóa đặc trưng

Ngày nay, du khách đến Nhật Bản dịp đầu năm sẽ được chứng kiến những nét đẹp cổ xưa vẫn còn vẹn nguyên. Đêm giao thừa được gọi là Ōmisoka – cái tên vốn để chỉ ngày cuối cùng của tháng âm lịch. Người dân thường đến các đền thờ (Hatsumode) để cầu nguyện cho một năm mới bình an.

Nhiều yếu tố văn hóa gắn với lịch âm vẫn tồn tại trong đời sống người Nhật

Bên cạnh đó, phong tục gửi thiệp chúc mừng năm mới nengajō vẫn là một nét văn hóa đẹp. Dù công nghệ phát triển, Bưu điện Nhật Bản từng ghi nhận con số kỷ lục khoảng 3 tỷ tấm thiệp được chuyển phát đồng loạt vào đúng ngày mùng 1 Tết, mang theo những lời chúc chân thành nhất của người gửi đến bạn bè và người thân.

Dấu ấn lịch âm trong đời sống hiện đại

Dù đã chuyển sang lịch dương hơn 150 năm, dấu ấn của lịch âm vẫn không hoàn toàn biến mất. Một số đền chùa tại Nhật Bản vẫn duy trì các hoạt động mang âm hưởng của lịch cũ vào rằm tháng Giêng. Điều này cho thấy sự tinh tế của người Nhật trong việc tiếp nhận cái mới mà không làm mất đi bản sắc dân tộc.

Nhìn chung, việc từ bỏ Tết Nguyên đán của Nhật Bản không phải là sự chối bỏ quá khứ, mà là cách họ chọn để thích nghi với dòng chảy của thế giới. Nhật Bản đã chứng minh rằng, một quốc gia hoàn toàn có thể hiện đại hóa mạnh mẽ mà vẫn giữ gìn được những giá trị tinh thần Á Đông sâu sắc nhất.

Tuệ Nhân

Nguồn Lâm Đồng : https://baolamdong.vn/nhat-ban-hanh-trinh-tu-tet-nguyen-dan-den-le-hoi-shgatsu-doc-dao-425214.html