Nhật Bản: Quốc gia Đông Á duy nhất từ bỏ Tết Nguyên đán để hiện đại hóa

3 giờ trướcBài gốc

Nhật Bản là trường hợp đặc biệt tại khu vực Đông Á khi chính thức từ bỏ phong tục đón Tết theo lịch âm từ hơn một thế kỷ trước. Thay vì duy trì chu kỳ mặt trăng như Việt Nam, Hàn Quốc hay Trung Quốc, quốc gia này đã chuyển toàn bộ các nghi lễ đón năm mới sang lịch dương từ năm 1873.

Bước ngoặt lịch sử từ thời Minh Trị

Trong suốt nhiều thế kỷ, từ khoảng thế kỷ VI sau Công nguyên, người Nhật vẫn sử dụng hệ lịch âm và tổ chức năm mới theo truyền thống Á Đông. Tuy nhiên, bước ngoặt xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX khi Nhật Bản bước vào giai đoạn cải cách sâu rộng dưới thời Minh Trị (1868-1912).

Việc từ bỏ lịch âm để chuyển sang lịch Gregory (dương lịch) là một phần trong chiến lược hiện đại hóa toàn diện. Mục tiêu của chính quyền lúc bấy giờ là đưa Nhật Bản thoát khỏi mô hình phong kiến, nhanh chóng công nghiệp hóa để sánh ngang với các cường quốc phương Tây. Kể từ ngày 1/1/1873, lịch cũ bị bãi bỏ hoàn toàn trong mọi hoạt động hành chính, giáo dục và quân sự.

Người Nhật Bản đón Tết theo lịch dương. Ảnh: Adobestock.

Shōgatsu: Khi truyền thống dịch chuyển sang lịch mới

Sau khi thay đổi hệ thống lịch, Nhật Bản không xóa bỏ Tết mà thực hiện một cuộc "dịch chuyển" văn hóa. Năm mới của người Nhật – gọi là Shōgatsu – được ấn định vào ngày 1/1 thay vì dao động giữa cuối tháng 1 và giữa tháng 2 như trước đây. Các phong tục lâu đời như tổng vệ sinh nhà cửa, thờ cúng tổ tiên và chuẩn bị món ăn truyền thống đều được giữ lại nhưng chuyển sang dịp đầu năm dương lịch.

Đáng chú ý, quyết định thay đổi lịch vào năm 1873 diễn ra khá đột ngột khiến nhiều gia đình thời đó không kịp chuẩn bị. Theo các ghi chép lịch sử, nhiều nhà đã không đủ thời gian làm bánh gạo truyền thống hay dựng đồ trang trí kadomatsu đúng thời hạn. Tuy nhiên, qua thời gian, người dân đã dần thích nghi và hình thành nên một bản sắc đón Tết độc đáo kết hợp giữa thời gian phương Tây và tinh thần phương Đông.

Nhiều yếu tố văn hóa gắn với lịch âm vẫn tồn tại trong đời sống người Nhật

Những giá trị văn hóa bền vững

Mặc dù đã từ bỏ Tết Nguyên đán, nhiều yếu tố gắn liền với lịch âm vẫn tồn tại âm thầm trong đời sống hiện đại. Đêm giao thừa 31/12 tại Nhật vẫn được gọi là Ōmisoka (nghĩa là ngày ba mươi lớn), một thuật ngữ vốn dành cho ngày cuối cùng của tháng âm lịch. Bên cạnh đó, một số đền chùa vẫn duy trì các hoạt động tâm linh mang dấu ấn lịch cũ vào rằm tháng Giêng.

Một nét đẹp không thể thiếu trong dịp Shōgatsu là phong tục gửi thiệp chúc mừng nengajō. Những tấm thiệp được bưu điện chuyển phát đồng loạt vào đúng ngày 1/1 như một cách để duy trì sợi dây liên kết giữa bạn bè và người thân. Nhìn chung, cách Nhật Bản chuyển đổi lịch cho thấy một quốc gia có thể hiện đại hóa mạnh mẽ mà không cần đánh mất hoàn toàn bản sắc văn hóa nguồn cội.

PHỐ HỘI

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/nhat-ban-quoc-gia-dong-a-duy-nhat-tu-bo-tet-nguyen-dan-de-hien-dai-hoa-3324880.html