Những giới hạn của chiến tranh điều khiển từ xa trong xung đột Iran

3 giờ trướcBài gốc

Cảnh đổ nát sau cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran ngày 3/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo tờ The New York Times, nhận định trên được đưa ra bởi ông Marc Gustafson, cựu lãnh đạo tình báo tại Nhà Trắng và sĩ quan Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA), hiện là Giám đốc phân tích cấp cao tại Eurasia Group.

Iran là quốc gia rộng lớn với địa hình đồi núi phức tạp. Phần lớn hạ tầng quân sự của nước này được bố trí trong các hang động và hầm ngầm kiên cố. Do đó, bất kỳ phương án nào nhằm vô hiệu hóa chương trình hạt nhân đều có chung kết luận: muốn đạt được kết quả, cần triển khai lực lượng trên bộ, và điều đó đồng nghĩa với nguy cơ thương vong cho phía Mỹ.

Tuy nhiên, với sự xuất hiện của học máy và trí tuệ nhân tạo (AI), Mỹ có thể tiến hành chiến tranh với một đối thủ lớn trong thời gian dài mà không cần đưa binh sĩ trực tiếp vào chiến tuyến.

AI, kết hợp với vũ khí chính xác cao và hệ thống giám sát diện rộng, đã làm thay đổi đáng kể năng lực tác chiến từ xa của quân đội Mỹ. Khả năng phát hiện và tấn công mục tiêu với tốc độ nhanh hơn, độ chính xác cao hơn, đồng thời có thể giảm thiểu thương vong cho cả binh sĩ Mỹ và dân thường, được xem là một bước tiến quan trọng trong chiến tranh hiện đại.

Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ, ngày 11/3 cho biết các công cụ AI có thể rút ngắn quy trình xác định mục tiêu từ “hàng giờ, thậm chí nhiều ngày xuống chỉ còn vài giây”.

Tuy nhiên, bất chấp những cải thiện về tốc độ và độ chính xác, thực tế chiến trường cho thấy các yếu tố vật lý vẫn là rào cản lớn đối với chiến thắng. Quy mô và mức độ phân tán của lực lượng thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran vượt quá khả năng xử lý của riêng AI. Các tên lửa tầm ngắn, đặc biệt khi được đặt trên bệ phóng cơ động, vẫn có thể tồn tại ngay cả trong môi trường bị giám sát dày đặc.

Thay đổi từ công nghệ

Trước sự kiện ngày 11/9/2001, Mỹ từng sử dụng dữ liệu điện thoại vệ tinh để xác định vị trí Osama bin Laden tại một trại ở miền Đông Afghanistan. Tuy nhiên, khi tên lửa Tomahawk được phóng đi, mục tiêu đã thay đổi kế hoạch và không xuất hiện tại địa điểm bị tấn công.

Ngày nay, khi tên lửa và UAV hướng tới mục tiêu, dữ liệu hình ảnh theo thời gian thực từ vệ tinh và thiết bị bay không người lái cho phép chúng điều chỉnh đường bay và tốc độ ngay trong quá trình tiếp cận.

Tiêm kích F-15 của không lực Mỹ nhận nhiên liệu từ máy bay tiếp dầu KC-135 trong cuộc diễn tập ở ngoài khơi quận Okinawa, Nhật Bản. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN

AI cũng giúp cung cấp thông tin tình báo chiến trường từ xa với độ chi tiết cao hơn so với khả năng của binh sĩ triển khai trực tiếp cách đây vài năm. Các UAV Mỹ hiện giám sát rộng khắp Iran, thu thập hình ảnh, video, tín hiệu liên lạc và truyền dữ liệu về các tàu chiến tại vịnh Ba Tư. Những dữ liệu này được đối chiếu với thông tin cá nhân như số điện thoại, nội dung liên lạc và lịch sử di chuyển, qua đó hỗ trợ quá trình ra quyết định tấn công.

Tại những khu vực hẻo lánh, nơi tên lửa và UAV được cất giấu trong hầm ngầm, AI có thể phân tích biến động địa hình, dấu hiệu nhiệt, các công trình mới hay hoạt động phương tiện để xác định vị trí nghi vấn. Khi lực lượng Iran đưa vũ khí ra khỏi hầm để chuẩn bị phóng, các UAV giám sát có thể nhận diện mối đe dọa và gửi tín hiệu để lực lượng gần đó tấn công trước khi vũ khí được khai hỏa.

Những năng lực này đã được các quan chức quốc phòng Mỹ đề cập công khai. Tuy nhiên, việc sử dụng AI để xây dựng các nhóm mục tiêu chi tiết có thể đã tạo cảm giác về một cuộc chiến ít rủi ro, diễn ra nhanh chóng. Càng đi sâu vào xung đột, kỳ vọng này càng bộc lộ là không dễ trở thành hiện thực.

Giới hạn của chiến tranh dựa vào AI

Iran có diện tích lớn hơn tổng cộng Pháp, Đức, Anh và Italy. Trong không gian rộng như vậy, việc phát hiện UAV là thách thức lớn ngay cả khi đã biết khu vực tìm kiếm. UAV không tạo ra tín hiệu nổ dễ phát hiện như tên lửa khi phóng, đồng thời có kích thước nhỏ và dễ ngụy trang. Một số dòng UAV Shahed thậm chí có thể được phóng từ thùng xe bán tải. Số lượng phương tiện lớn và phân tán khiến hệ thống giám sát và tấn công chính xác khó có thể xử lý hết mọi mục tiêu trước khi chúng cất cánh.

Các tên lửa đạn đạo tầm ngắn cũng cho thấy khả năng đối phó khó khăn hơn so với tên lửa tầm xa từng chiếm ưu thế trong xung đột Israel - Iran kéo dài 12 ngày năm ngoái. Phần lớn tên lửa Iran sử dụng trong cuộc xung đột năm nay là loại tầm ngắn, nhắm vào các quốc gia vùng Vịnh. Chúng có tính cơ động cao, kích thước nhỏ, quỹ đạo bay ngắn, khiến thời gian thu thập dữ liệu và phản ứng của đối phương bị rút ngắn. Tương tự UAV, các hệ thống này dễ phân tán và khó bị phát hiện, tấn công.

Dù AI mang lại nhiều lợi thế, công nghệ này vẫn chưa loại bỏ được nguy cơ thương vong dân sự. Lầu Năm Góc cho biết một vụ tấn công nhầm vào trường học ở miền Nam Iran đã khiến ít nhất 175 người thiệt mạng, phần lớn là trẻ em, có liên quan đến dữ liệu tình báo lỗi thời. Cuộc điều tra đang được tiến hành, song sự việc cho thấy AI chưa giải quyết được thách thức cốt lõi là tránh gây tổn thất cho dân thường trong môi trường chiến sự phức tạp.

Hạn chế này càng đáng chú ý trong bối cảnh khả năng triển khai lực lượng trên bộ đang được cân nhắc. Khi tác chiến ở cự ly gần, những giới hạn của chiến tranh dựa vào AI nhiều khả năng sẽ bộc lộ rõ hơn.

Theo ông Gustafson, AI có thể góp phần giúp việc khởi động chiến dịch quân sự trở nên thuận lợi hơn, song công nghệ này hiện vẫn chưa đủ để bảo đảm một kết quả chiến thắng.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/quan-su/nhung-gioi-han-cua-chien-tranh-dieu-khien-tu-xa-trong-xung-dot-iran-20260407105515924.htm