Những loài cá 'vang bóng' vùng biển xưa

2 giờ trướcBài gốc

Do có hiện tượng nước trồi ven bờ, nên sản lượng và chất lượng hải sản, đặc biệt là cá biển luôn được đánh giá cao

Những loài cá “biệt tăm”

Trong một hội thảo cách đây vài năm, cố nhạc sĩ Huy Sô (SN 1928) đã đọc một đoạn vè dân gian về cá biển Bình Thuận (cũ) rất thú vị: “... Không dám múc đầy là con cá thiều/ Mỗi người một chiếu là con bàng xa/ Gặp nhau xì xòa là con cá lạt/ Trong nhà rầy rạc là con cá kình/ Trai gái rập rình là con trích ve/ Nói mà không nghe là con cá ngạnh/ Vừa đi vừa tránh là con cá mương/ Thịt nạc lút xương là con cá nục/ Mỗi người một khúc là con cá hanh/ Hay nhảy loanh quanh là con cá ngựa/ Ăn ngày ba bữa là con cá cơm...”.

Bài vè cá biển Bình Thuận (cũ) là một tác phẩm dân gian độc đáo, sử dụng lối chơi chữ hóm hỉnh để khắc họa đặc điểm của những loài cá quen thuộc vùng biển miền Trung. Qua những câu ví von sinh động, bài vè còn nhắc đến nhiều loài cá như: cá cháo, cá ong, cá phóng, cá mai, cá ngát, cá ca, cá rựa…, góp phần tái hiện sự phong phú của ngư trường và nét dí dỏm trong đời sống cư dân miền biển.

Trong những loài cá được nhắc đến trong bài vè, nhiều loài nay đã dần vắng bóng như: cá thiều, cá bàng xa, cá ngạnh, cá phóng… Trong đó, cá thiều (còn gọi là cá gúng) trước đây từng rất phổ biến, giá rẻ vì sản lượng đánh bắt nhiều. Đây là loài cá da trơn sống ở biển, đầu dẹp, miệng có râu, hình dáng hơi giống cá trê nước ngọt nhưng thân tròn, đuôi không dẹt và kích thước lớn hơn. Cá thường nặng khoảng 3 - 4 kg, có con lên đến 10 kg. Loài cá này phân bố nhiều ở vùng biển miền Trung, đặc biệt tại Phan Thiết, Phan Rí Cửa, Liên Hương…

Ngư dân Phạm Bình ở xã Phan Rí Cửa cho biết, trước đây cá thiều xuất hiện rất nhiều ở vùng biển Phan Rí, giá rẻ như: cá nục, cá ngân. Nay loài cá này hiếm dần, chỉ thỉnh thoảng mới đánh bắt được vào mùa cá nam (tháng 7 - 9 âm lịch), khi cá vào gần bờ sinh sản. Bây giờ hiếm dần nên đánh bắt được con nào là nhà hàng thu mua giá cao.

Đặc biệt, cá thiều loại lớn mới thơm thịt, dai, ngọt, hơn nữa đầu cá, trứng và bộ lòng được xem là đặc sản vì béo và ngon, khi được nấu với lẩu chua thì tuyệt vời nhất. Vì vậy dân gian có câu: “Đầu trứng cá thiều/ Gan diều cá ó” là vậy. Ai đã từng được thưởng thức bong bóng, hay trứng cá thiều rồi thì khó có thể quên được. Nhiều người còn bảo, cá thiều xẻ khô và ướp gia vị được coi là “nai biển”.

Tuy nhiên, theo thời gian, nhiều loài cá, sò, ốc nổi tiếng một thời như: cá rựa, cá bẹ, cá xanh xương, cá lò, cá ó, cá nghéo… gần như “biệt tăm”, còn cá dứa cũng trở nên hiếm gặp. Việc khai thác cường độ cao bằng giã cào bay, chất nổ, lưới quét… đã khiến môi trường sinh sản của nhiều loài bị suy kiệt.

Ông Võ Mao - Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá xã Phan Rí Cửa

Khai thác quá mức

Ngoài cá thiều, cá chai cũng là loài hải sản nay trở thành “đặc sản” tại nhiều nhà hàng, khách sạn ven biển Lâm Đồng, dù trước đây xuất hiện rất nhiều. Anh Nguyễn Long, người dân xã Hòa Thắng cho biết, vùng biển nơi đây từng dày đặc cá chai nên khu vực Mũi Dựng còn được gọi quen là “mũi Cá Chai”. Loài cá này chỉ dài khoảng 15 - 20 cm, thân thô ráp, da xám, đầu dẹt, mắt lồi. Trước kia, không chỉ ngư dân địa phương mà cả ngư dân từ Mũi Né, Phan Rí Cửa… cũng thường đến đây thả lưới đánh bắt cá chai.

Theo dân địa phương nơi đây, cá chai thường được chế biến đa dạng từ nướng bếp than hồng, nướng trui, cá chai kho keo, kho rim hay kho tộ với nghệ tươi… Tuy những món ăn từ cá chai dân dã nhưng thịt cá thơm, dai, chắc và ngon như thịt gà làm nhiều người nhớ mãi.

Ông Võ Mao - Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá xã Phan Rí Cửa cho biết thêm, vùng biển phía Đông Nam tỉnh vốn rất trù phú, do chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của hiện tượng nước trồi ven bờ. Điều này giải thích tại sao sản lượng và chất lượng hải sản, đặc biệt là cá biển luôn được đánh giá cao. Các rạn san hô ven bờ, thảm cỏ biển và vùng cửa sông cũng góp phần tạo nên môi trường sống phong phú, là nơi trú ẩn và sinh sản cho nhiều loài cá có giá trị.

Để hồi sinh nguồn lợi hải sản ven bờ, cần sự chung tay quyết liệt của chính quyền và ngư dân. Theo ông Mao, cần đẩy mạnh khai thác bền vững, quản lý ngư trường khoa học và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn biển.

Minh Vân .

Nguồn Lâm Đồng : https://baolamdong.vn/nhung-loai-ca-vang-bong-vung-bien-xua-441281.html