Những loại lo lắng căn bản của con người

3 giờ trướcBài gốc

Tác giả: Joseph Burgo PhD/Bách Việt Books-NXB Phụ nữ Việt Nam

Giải mã cơ chế phòng vệ tâm lý

Cuốn sách tâm lý học nổi tiếng mang đến cho độc giả một hành trình khám phá sâu sắc những cơ chế phòng vệ tâm lý ẩn giấu trong mỗi con người. Thay vì chỉ đưa ra những lời khuyên đơn giản về cách sống tích cực, cuốn sách đi thẳng vào câu hỏi mà ai cũng từng tự vấn: vì sao ta cứ lặp lại những hành vi khiến mình tổn thương, giận dữ hay tự sabot chính mình?

Những loại lo lắng căn bản của con người

Kể từ lúc sinh ra, đứa trẻ đã mang trong mình những cảm giác và nỗi sợ hãi mãnh liệt về thế giới mà chúng sẽ sống.

Sống trên đời vốn đã là niềm đau

-Norman O. Brown-

Hãy xem xét các nhận định sau về con người chúng ta:

Con người là loài linh trưởng với một thời kỳ sơ sinh kéo dài, bất lực và một tuổi thơ lệ thuộc còn dài hơn thế.

Để tồn tại trong một thế giới nguy hiểm, chúng ta đã phát triển một hệ thống phòng vệ cảm xúc, qua đó giúp ta đối phó với các tình huống quan trọng, hoặc phản ứng nhanh chóng với các nguy cơ.

Homo sapiens (người tinh khôn) là động vật xã hội, nói theo lịch sử, là loài sống theo bầy đàn hoặc bộ lạc có hệ thống phân cấp nội bộ phức tạp, có sự kết nối tâm lý tình cảm giữa các thành viên trong đàn và thúc đẩy sự tồn tại của giống loài.

Những đặc điểm này có vẻ chỉ đóng vai trò như những dự liệu nhân chủng học, nó không ảnh hưởng nhiều đến cá nhân hay những mối quan tâm hằng ngày của bạn. Nhưng trên thực tế, mỗi đặc điểm đều đóng một vai trò chủ chốt trong đời sống của chúng ta. Chúng cũng tác động đến từng mối quan hệ chúng ta có, giữa cha mẹ và con cái, giữa bạn bè hay đồng nghiệp và cả giữa những người yêu nhau. Chúng là điểm quan trọng trong việc con người tìm kiếm cảm giác về phẩm giá và giá trị của bản thân.

Những đặc điểm này thoạt nghe có vẻ chỉ là vài sự thật mang tính nhân học thú vị, chẳng mấy liên quan trực tiếp đến bạn hoặc những bận tâm thường ngày. Nhưng thực ra, từng đặc điểm đều đóng vai trò sâu xa trong cuộc sống của chúng ta. Chúng không chỉ ảnh hưởng đến từng mối quan hệ - giữa cha mẹ và con cái, giữa bạn bè hay đồng nghiệp, giữa những người yêu nhau - mà còn nằm ở trung tâm hành trình cá nhân đi tìm ý nghĩa và giá trị bản thân.

Từ góc nhìn phát triển, di sản tiến hóa ấy đã định hình nên những câu chuyện đời sống riêng của mỗi người, tính cách ta hình thành, cũng như những vấn đề tâm lý có thể ám ảnh ta.

Những nỗi bất an lo lắng theo con người suốt chiều dài cuộc đời. Ảnh: Accident Care Chiropractic.

1. Tuổi thơ dài dễ bị tổn thương: Đây là quãng thời gian mà ta dựa vào cha mẹ nhằm đáp ứng các nhu cầu thiết yếu cho quá trình phát triển và bảo vệ bản thân khỏi các mối nguy của thế giới. Vấn đề phụ thuộc này nằm ở cốt lõi của trải nghiệm con người. Nếu nhu cầu của chúng ta không được đáp ứng ở thời thơ ấu, trong giai đoạn ta dễ bị tổn thương và cảm thấy bất lực, nếu cha mẹ ta khiến ta thấy bất an ngay từ khi còn non nớt, điều đó sẽ ảnh hưởng đến khả năng tin tưởng và phụ thuộc vào người khác trong suốt quãng đời tiếp theo của chúng ta.

Hãy xét đến trường hợp của Brian, một trong những thân chủ của tôi. Cha anh đã bỏ rơi gia đình ngay từ khi anh còn đỏ hỏn, còn mẹ anh sau đó liên tiếp lao vào những mối quan hệ ngắn ngủi hết người này đến người khác. Khi trưởng thành, Brian trở nên cô độc và khép kín, anh cảm thấy khó tin tưởng hay phụ thuộc vào bất kì ai. Khi kết hôn, anh chọn một người phụ nữ khiến anh dễ dàng kiểm soát và bí mật lắp thiết bị theo dõi trong nhà để quan sát nhất cử nhất động của cô ấy.

Một thân chủ khác của tôi, Melissa cũng sinh ra trong một gia đình hỗn loạn như vậy. Cô ấy có xu hướng đeo bám và chiếm hữu trong các mối quan hệ bạn bè, cũng như người yêu của mình. Ngay từ lúc bắt đầu một mối quan hệ, cô ấy hoàn toàn lấp đầy hình bóng của đối phương trong mình, luôn luôn lo lắng một ngày nào đó họ sẽ rời bỏ cô.

2. Kể từ lúc sinh ra, đứa trẻ đã mang trong mình những cảm giác và nỗi sợ hãi mãnh liệt về thế giới mà chúng sẽ sống: Một vai trò vô cùng quan trọng của các bậc cha mẹ là giúp con cái mình quản lí những cảm xúc đó. Chẳng hạn như xoa dịu hoặc khiến chúng cảm thấy an toàn, hay an ủi mỗi khi chúng thấy tổn thương. Nếu chúng ta lớn lên trong hoàn cảnh ngược lại, khi cha mẹ không thể đem đến sự hỗ trợ về mặt tinh thần, thì chúng ta sẽ luôn cảm thấy khó khăn trong việc quản lí những cảm xúc của chính mình.

Tôi đã làm việc nhiều năm cùng với Sharon. Cô ấy tìm đến tôi để cầu cứu trước vòng luẩn quẩn không thể kiểm soát của chứng ăn vô độ rồi nôn mửa. Cha mẹ cô ly hôn sớm, người mẹ thì cai quản cuộc đời con cái bằng kỷ luật sắt, trốn tránh mọi cảm xúc mãnh liệt hay xung đột, đến mức phủ nhận hoàn toàn việc người chồng thứ hai đang lạm dụng Sharon.

Khi trưởng thành, Sharon không chịu nổi những xúc cảm dữ dội và tìm đến thức ăn như một liều thuốc gây mê. Việc nôn mửa trở thành phương thức vô thức để trút bỏ những cảm xúc không thể chịu đựng, để lại cho cô một trạng thái rỗng lặng, tạm thời yên bình.

Một thân chủ khác của tôi là Aidan. Anh sinh ra trong một gia đình vô cùng hỗn loạn và đời sống tình cảm thì đầy biến động. Anh ấy luôn cảm thấy choáng ngợp trước cảm xúc của chính mình. Một vấn đề nhỏ nhặt trong công việc cũng trở thành một khủng hoảng lớn. Sự thất vọng trong anh thường dẫn đến những mâu thuẫn với đồng nghiệp. Khi anh ta phải đối mặt với xung đột trong các mối quan hệ của mình, nó thường kết thúc bằng một cuộc suy thoái cảm xúc.

3. Mỗi chúng ta đều muốn thấy mình quan trọng và có một vị trí nào đó trong thế giới này: Chúng ta cần cảm nhận được giá trị nội tại của bản thân và muốn những người xung quanh cũng tôn trọng mình. Khi môi trường sống ban đầu không thể đáp ứng và cho chúng ta ý thức về giá trị cá nhân này, chúng ta sẽ phải vật lộn với các vấn đề, như sự tự ti, tự hạ thấp mình trong suốt phần đời còn lại.

Sam là đứa con sinh ra trong một gia đình có cha mẹ là những người cầu toàn và vô cùng nghiêm khắc. Anh luôn cảm thấy mình chẳng bao giờ có thể theo kịp những tiêu chuẩn, những kì vọng của họ. Sau này, dù đã trở thành một người đàn ông cao lớn và vô cùng điển trai, nhưng anh vẫn luôn cảm giác mình thua kém và xấu xí.

Kể cả khi đã kết hôn và tỏ ra khá thu hút với người khác giới, nhưng thỉnh thoảng anh vẫn đến nhà tắm dành cho người đồng tính mỗi khi mỗi khi rơi vào trạng thái tuyệt vọng. Anh ta đến đó không phải để thỏa mãn thú vui xác thịt, anh ta ở đó vì cảm giác có được ánh mắt ngưỡng mộ và khao khát của những người đàn ông khác.

Jessica - một thân chủ khác của tôi, sống trong một gia đình đông con, có tiền sử lạm dụng ma túy, tâm thần và hôn nhân đổ vỡ. Cô ấy lớn lên cùng lí tưởng của mẹ mình về tài năng nghệ thuật và sự xuất sắc của cô khi ở trường. Đối với người khác, Jessica chưa bao giờ là một đứa trẻ “thất bại”. Nhưng thực lòng, cô không cảm thấy tự tin vào khả năng của mình.

Bất cứ khi nào nhớ đến tuổi thơ của mình, cô luôn cảm thấy tê dại vì xấu hổ. Cho tới khi trưởng thành, cô đã không thể hoàn thành giấc mơ nghệ thuật ấy. Cô không thể có một mối quan hệ theo đúng nghĩa, bởi trong cô lúc nào cũng mong muốn một mối quan hệ mà mình luôn nhận được nhiều tình cảm hơn.

Ba vấn đề tâm lý này nằm trong chính môi trường sống và trải nghiệm của con người. Trong suốt những năm tôi làm việc với tư cách là một nhà trị liệu, hầu hết thân chủ tôi tiếp xúc đều phải đối mặt với một trong số ba vấn đề ấy.

Joseph Burgo PhD/Bách Việt Books-NXB Phụ nữ Việt Nam

Nguồn Znews : https://znews.vn/nhung-loai-lo-lang-can-ban-cua-con-nguoi-post1655380.html