Những nhân vật có thể định hình tương lai Iran

2 giờ trướcBài gốc

Trong hệ thống chính trị của Cộng hòa Hồi giáo, quyền lực được phân bổ tinh vi giữa hàng loạt hội đồng, tướng lĩnh quân sự, giáo sĩ và quan chức dân sự. Một số vị trí do bầu cử, số khác do bổ nhiệm, nhưng tất cả đều phải cạnh tranh ảnh hưởng dưới sự giám sát của lãnh tụ tối cao, và giờ đây cũng đang vận động cho ứng viên kế nhiệm mà họ ủng hộ.

Dưới đây là những gương mặt chủ chốt của Iran trong một trong những thời khắc mang tính bước ngoặt nhất trong lịch sử 47 năm của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Sơ đồ bộ máy chính quyền Iran và một số ứng viên được xem xét kế nhiệm ví trí Lãnh tụ Tối cao. Sơ đồ: CNN.

Ali Larijani

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani.

Chức vụ: Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao

Xu hướng chính trị: Bảo thủ

Larijani là một nhân vật bảo thủ có ảnh hưởng sâu trong nội bộ quyền lực Iran, từng giữ chức Chủ tịch Quốc hội và đặc phái viên đàm phán hạt nhân. Với quá khứ là chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), ông có quan hệ mật thiết với giới lãnh đạo lực lượng quân sự quyền lực này.

Larijani từng được xem là thân cận với Khamenei, dù tham vọng tranh cử tổng thống năm 2024 của ông bị cơ quan giám sát giáo sĩ loại bỏ. Mỹ sau đó áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với ông vì vai trò trong chiến dịch trấn áp mới nhất.

Uy tín của Larijani gia tăng kể từ khi ông được bổ nhiệm đứng đầu cơ quan an ninh quyền lực nhất đất nước vào tháng 8. Ban đầu là do các cuộc đàm phán hạt nhân với Washington, và sau đó là cuộc chiến khiến các cuộc thương lượng này đổ vỡ.

Từ khi xung đột bùng nổ, ông cũng bị cho là có liên hệ với các nỗ lực nhằm tiếp cận Mỹ để nối lại đối thoại. Tuy nhiên, thông tin này được ông phủ nhận ngay sau đó.

Anh trai ông, giáo sĩ Sadeq Larijani, cũng được xem là một ứng viên tiềm năng cho vị trí lãnh tụ tối cao.

Dù không nổi bật như nhiều giáo sĩ khác, Sadeq từng giữ chức Chánh án Tòa án Tối cao và tham gia nhiều cơ quan quyền lực như Hội đồng Giám hộ - cơ quan thẩm định luật và phê chuẩn ứng viên bầu cử - cũng như Hội đồng Giải quyết Tranh chấp, nơi giải quyết tranh chấp giữa quốc hội và Hội đồng Bảo vệ Hiến pháp đồng thời tư vấn chính sách cho lãnh tụ tối cao.

Masoud Pezeshkian

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian

Chức vụ: Tổng thống

Xu hướng chính trị: Cải cách

Theo hiến pháp Iran, vai trò chính thức của tổng thống chủ yếu xoay quanh chính sách kinh tế trong nước. Tuy nhiên, Pezeshkian hiện có vai trò lớn hơn khi trở thành một trong ba thành viên của hội đồng lãnh đạo tạm thời điều hành đất nước trong giai đoạn thiếu vắng lãnh tụ tối cao.

Là một chính trị gia cải cách, ông đắc cử năm 2024 sau khi Tổng thống cứng rắn Ebrahim Raisi qua đời. Sau làn sóng biểu tình gần đây, Pezeshkian từng thúc giục ông Khamenei trực tiếp giải quyết những bất mãn của người dân, nhưng không thành công.

Gholam-Hossein Mohseni-Ejei

Chánh án Tòa án Tối cao Gholam-Hossein Mohseni-Ejei.

Chức vụ: Chánh án Tòa án Tối cao

Xu hướng chính trị: Bảo thủ cứng rắn

Đứng đầu ngành tư pháp và là thành viên thứ hai của hội đồng lãnh đạo lâm thời, Ejei là một giáo sĩ bảo thủ được lãnh tụ tối cao bổ nhiệm và từ lâu được xem là “cánh tay thực thi” của Khamenei.

Khi còn là công tố viên, ông nhắm vào các tiếng nói bất đồng và các nhà hoạt động đối lập. Trong vai trò Bộ trưởng Tình báo, ông phát động chiến dịch chống lại cái gọi là “lật đổ mềm”, bắt giữ nhiều học giả và nhà nghiên cứu.

Liên minh châu Âu và Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ông vì cáo buộc vi phạm nhân quyền. Tháng 1 năm nay, Ejei tuyên bố sẽ đẩy nhanh việc truy tố những người tham gia biểu tình.

Alireza Arafi

Giáo sĩ cao cấp Ayatollah Alireza Arafi - người vừa được bổ nhiệm là Lãnh tụ Tối cao lâm thời của Iran. Ảnh: Wikimedia Commons.

Chức vụ: Thành viên Hội đồng lãnh đạo lâm thời

Xu hướng chính trị: Trung thành với hệ thống

Arafi là người thứ ba và cuối cùng trong hội đồng lãnh đạo tạm thời. Không giống tổng thống và chánh án - hai vị trí mặc định theo hiến pháp, Arafi là thành viên được lựa chọn theo quyết định của Hội đồng Giải quyết Tranh chấp, cho thấy ông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới tinh hoa quyền lực.

Được xem là người trung thành tuyệt đối với Lãnh tụ Tối cao Khamenei, Arafi ít được công chúng biết đến nhưng có nền tảng giáo sĩ vững chắc. Ông từng là người dẫn lễ cầu nguyện thứ Sáu tại thành phố thánh học Qom và từng điều hành Đại học Quốc tế Al-Mustafa, nơi Mỹ cáo buộc là kênh tuyển mộ cho lực lượng viễn chinh Quds Force.

Mojtaba Khamenei

Ông Mojtaba Khamenei, con trai cựu Lãnh tụ Tối cao Iran Khamenei (bên phải).

Chức vụ: Ứng viên kế nhiệm

Xu hướng chính trị: Bảo thủ

Dù Cộng hòa Hồi giáo về nguyên tắc phản đối việc cha truyền con nối, Mojtaba - con trai thứ hai của Ali Khamenei - vẫn được xem là một ứng viên nặng ký cho vị trí lãnh tụ tối cao, bởi sự kế nhiệm này sẽ gửi đi thông điệp về tính liên tục của chế độ.

Là một giáo sĩ bị Mỹ trừng phạt, Mojtaba ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên chính trường trong những năm gần đây khi sức khỏe của cha ông được cho là suy giảm. Ông được cho là có quan hệ gần gũi với IRGC.

Theo Bloomberg, Mojtaba còn kiểm soát một mạng lưới đầu tư rộng lớn trải dài từ Tehran tới Dubai và Frankfurt.

Hassan Khomeini

Ông Hassan Khomeini gây chú ý với xu hướng ôn hòa và cấp tiến.

Chức vụ: Ứng viên kế nhiệm

Xu hướng chính trị: Trung dung trung thành

Một phương án “dòng dõi” khác cho vị trí lãnh tụ tối cao là Hassan Khomeini, cháu nội của nhà sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Ruhollah Khomeini.

Dù vẫn trung thành với hệ thống, ông được nhìn nhận là tương đối ôn hòa do mối liên hệ với các chính trị gia cải cách - lực lượng ngày càng bị gạt ra khỏi trung tâm quyền lực dưới thời Khamenei.

Mohammad Bagher Qalibaf

Chức vụ: Chủ tịch Quốc hội

Xu hướng chính trị: Bảo thủ

Vị trí tại quốc hội giúp Qalibaf có ghế trong Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao đầy quyền lực. Hồ sơ chính trị của ông nổi bật hơn sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran với Israel và Mỹ hồi tháng 6 năm ngoái.

Một chính trị gia bảo thủ, Qalibaf từng là thị trưởng Tehran và chỉ huy trong IRGC. Ông cũng nhiều lần tranh cử tổng thống nhưng chưa từng thành công.

Trong làn sóng biểu tình gần đây, ông công khai chúc mừng lực lượng Vệ binh Cách mạng vì đã dập tắt các cuộc xuống đường mà ông cho là do Mỹ và Israel đứng sau.

Ahmad Vahidi

Chức vụ: Tư lệnh IRGC

Xu hướng chính trị: Bảo thủ

Một cựu binh của lực lượng Vệ binh Cách mạng, Vahidi từng giữ chức Bộ trưởng Nội vụ và Bộ trưởng Quốc phòng. Ông hiện bị Interpol phát lệnh truy nã đỏ vì nghi liên quan đến vụ đánh bom trung tâm cộng đồng Do Thái ở Buenos Aires.

Mỹ cũng áp đặt trừng phạt đối với ông vì vai trò trong việc trấn áp các cuộc biểu tình năm 2022.

Tuần này, Vahidi được thăng chức từ phó tư lệnh lên tư lệnh IRGC sau khi người tiền nhiệm Mohammad Pakpour thiệt mạng trong các đợt tấn công mở màn của cuộc chiến.

Abbas Araghchi

Lãnh đạo Hội đồng Chuyên gia, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.

Chức vụ: Lãnh đạo Hội đồng Chuyên gia

Xu hướng chính trị: Cứng rắn

Giáo sĩ Ahmad Movahedi-Kermani hiện đứng đầu Hội đồng chuyên gia, cơ quan gồm 88 giáo sĩ có nhiệm vụ bổ nhiệm và giám sát lãnh tụ tối cao.

Trên thực tế, cơ quan này chưa từng thách thức quyền lực của lãnh tụ, mà chủ yếu đóng vai trò cố vấn. Các thành viên được bầu cử công khai, nhưng cuộc bầu cử năm 2024 diễn ra trong bối cảnh nhiều ứng viên bị loại bỏ.

Ngoài ra, một số nhân vật bảo thủ khác cũng có đủ tư cách tôn giáo để trở thành lãnh tụ tối cao, như Mohammad Mahdi Mirbagheri và Ahmad Khatami.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/ben-trong-cuoc-dua-quyen-luc-hau-khamenei-o-iran-post1632977.html