1. Tác dụng của trà thảo dược
Nội dung
1. Tác dụng của trà thảo dược
2. Thời điểm uống trà thảo dược để đạt hiệu quả tối ưu
2.1. Trước khi đi ngủ 1–2 giờ nên uống trà thảo dược
2.2. Uống trà thảo dược vào buổi sáng, thay thế đồ uống chứa caffeine
2.3. Trong hoặc sau thời điểm căng thẳng
3. Những loại trà thảo dược thường được sử dụng để thư giãn
3.1. Hoa cúc La Mã
3.2. Hoa oải hương
3.3. Bạc hà
3.4. Lạc tiên
3.5. Hoa hồng
4. Những lưu ý khi sử dụng trà thảo dược
Trà thảo dược là các loại nước hãm từ hoa, lá, rễ hoặc hạt của cây dược liệu, không làm từ cây trà (Camellia sinensis). Do đó, chúng không chứa caffeine và không có L-theanine – hợp chất thường có trong trà xanh hoặc trà đen.
Tác dụng thư giãn của trà thảo dược chủ yếu đến từ ba cơ chế:
- Bù nước cho cơ thể: Mất nước mức độ nhẹ có thể làm tăng cảm giác mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và tăng phản ứng căng thẳng. Uống trà thảo dược giúp duy trì trạng thái đủ nước, từ đó hỗ trợ điều hòa sinh lý và giảm gánh nặng cho hệ thần kinh.
- Tác dụng sinh học của dược liệu: Một số thảo dược chứa hợp chất có thể tác động lên hệ thần kinh trung ương theo hướng an thần nhẹ, giảm lo âu hoặc cải thiện chất lượng giấc ngủ. Ví dụ, flavonoid trong hoa cúc có thể tương tác với thụ thể GABA – chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến trạng thái thư giãn.
- Yếu tố hành vi và tâm lý: Việc dừng lại để pha và uống trà giúp tạo khoảng nghỉ ngắn, giảm kích thích từ công việc hoặc thiết bị điện tử. Đây là yếu tố quan trọng trong kiểm soát căng thẳng.
Như vậy, trà thảo dược có thể hỗ trợ thư giãn, nhưng không thay thế điều trị y khoa trong trường hợp rối loạn lo âu hoặc mất ngủ mạn tính.
Trà hoa cúc La Mã giúp giảm triệu chứng lo âu mức độ nhẹ.
2. Thời điểm uống trà thảo dược để đạt hiệu quả tối ưu
2.1. Trước khi đi ngủ 1–2 giờ nên uống trà thảo dược
Đây là thời điểm được nhiều chuyên gia khuyến nghị nếu mục tiêu là cải thiện giấc ngủ. Do không chứa caffeine, trà thảo dược không gây kích thích thần kinh, nên uống trước giờ ngủ khoảng 60 - 120 phút để:
Tạo điều kiện cơ thể thư giãn dần trước khi ngủ.
Tránh thức giấc giữa đêm do nhu cầu đi tiểu.
Một số nghiên cứu gần đây tiếp tục ghi nhận rằng các thảo dược như hoa cúc, lạc tiên hoặc oải hương có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ ở mức độ nhẹ đến trung bình, đặc biệt ở người có căng thẳng tâm lý. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào cơ địa từng người.
Trà hoa oải hương giúp thư giãn.
2.2. Uống trà thảo dược vào buổi sáng, thay thế đồ uống chứa caffeine
Nhiều người có thói quen uống cà phê hoặc trà đen vào buổi sáng. Với những người nhạy cảm với caffeine, điều này có thể làm tăng nhịp tim, bồn chồn hoặc lo âu. Thay bằng trà thảo dược không chứa caffeine có thể:
Giảm nguy cơ kích thích thần kinh quá mức.
Giữ trạng thái tỉnh táo ổn định hơn ở người dễ lo âu.
Hạn chế ảnh hưởng đến giấc ngủ vào ban đêm.
`Tuy nhiên, với người cần sự tỉnh táo cao để làm việc, trà thảo dược không có tác dụng kích thích nên không thể thay thế hoàn toàn cà phê nếu mục tiêu là tăng sự tập trung nhanh.
2.3. Trong hoặc sau thời điểm căng thẳng
Khi trải qua áp lực công việc, chăm sóc gia đình hoặc mâu thuẫn cá nhân, việc dành 10–15 phút nghỉ ngơi và uống trà có thể giúp: Giảm hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm; tăng cảm giác kiểm soát tình huống, ổn định nhịp thở và nhịp tim…
Trong trường hợp này, tác dụng đến từ cả yếu tố sinh lý và hành vi. Uống trà nên đi kèm với việc ngồi yên, hạn chế sử dụng điện thoại để đạt hiệu quả tốt hơn.
Trà bạc hà giúp giảm căng thẳng nhẹ.
3. Những loại trà thảo dược thường được sử dụng để thư giãn
3.1. Hoa cúc La Mã
Hoa cúc La Mã (Matricaria chamomilla) là một trong những dược liệu được nghiên cứu nhiều nhất về tác dụng giảm lo âu nhẹ và cải thiện giấc ngủ. Các hợp chất như apigenin có thể gắn vào thụ thể benzodiazepine trong não, tạo hiệu ứng an thần nhẹ. Một số thử nghiệm lâm sàng gần đây cho thấy hoa cúc có thể giảm triệu chứng lo âu mức độ nhẹ, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.
3.2. Hoa oải hương
Hoa oải hương (Lavandula angustifolia) được sử dụng phổ biến trong liệu pháp hương thơm và trà thảo dược. Một số nghiên cứu ghi nhận việc sử dụng oải hương trong 2 - 4 tuần có thể giúp giảm triệu chứng lo âu và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Tác dụng có thể liên quan đến điều hòa hệ GABA và serotonin. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chủ yếu ở mức hỗ trợ, chưa đủ mạnh để thay thế thuốc điều trị.
3.3. Bạc hà
Bạc hà (Mentha piperita) thường được biết đến với tác dụng hỗ trợ tiêu hóa. Tuy nhiên, cảm giác dễ chịu khi uống trà bạc hà có thể giúp giảm căng thẳng nhẹ. Ngoài ra, việc cải thiện triệu chứng đầy hơi, khó tiêu cũng góp phần giảm khó chịu về thể chất – một yếu tố làm tăng căng thẳng.
Cần thận trọng khi dùng trà lạc tiên cùng thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm.
3.4. Lạc tiên
Lạc tiên (Passiflora incarnata) được nghiên cứu về tác dụng cải thiện giấc ngủ và giảm lo âu mức độ nhẹ. Một số nghiên cứu cho thấy lạc tiên có thể cải thiện chất lượng giấc ngủ chủ quan sau vài tuần sử dụng. Tuy nhiên, cần thận trọng khi dùng cùng thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm.
3.5. Hoa hồng
Hoa hồng chủ yếu được nghiên cứu trong liệu pháp hương thơm. Mùi hương có thể giúp giảm lo âu và cải thiện tâm trạng. Dữ liệu về trà hoa hồng còn hạn chế, nhưng việc kết hợp yếu tố mùi hương và thời gian nghỉ ngơi có thể mang lại hiệu quả thư giãn nhất định.
Ở nhiều quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Anh, việc uống trà là một phần của đời sống văn hóa. Nghi thức pha trà chậm rãi, tập trung vào thao tác và hương vị có thể tạo hiệu ứng tương tự thực hành chánh niệm. Các nghiên cứu về quản lý căng thẳng cho thấy các hoạt động có tính nghi thức, lặp lại và tập trung có thể giúp ổn định tâm trạng. Vì vậy, yếu tố quan trọng không chỉ là loại trà hay thời điểm uống, mà còn là cách bạn dành thời gian cho việc đó.
Trà hoa hồng có thể mang lại hiệu quả thư giãn nhất định.
4. Những lưu ý khi sử dụng trà thảo dược
Không nên xem trà thảo dược là phương pháp điều trị thay thế cho rối loạn lo âu, trầm cảm hoặc mất ngủ mạn tính.
Phụ nữ mang thai, cho con bú, người đang dùng thuốc an thần, thuốc chống đông máu hoặc thuốc điều trị tâm thần nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Không nên uống quá nhiều vào buổi tối để tránh tiểu đêm.
Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, tránh dược liệu không kiểm soát chất lượng.
Trà thảo dược có thể hỗ trợ thư giãn thông qua cơ chế sinh học nhẹ và yếu tố hành vi. Thời điểm uống phù hợp nhất thường là trước khi ngủ 1–2 giờ, vào buổi sáng thay thế đồ uống chứa caffeine, hoặc trong các khoảng nghỉ giữa ngày căng thẳng. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào cơ địa và cách sử dụng. Việc duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, vận động thể lực và kiểm soát căng thẳng vẫn là nền tảng quan trọng để bảo vệ sức khỏe tinh thần.
DS. Hà Vân