Những vụ tin 'thật mà giả' gây sóng gió mạng xã hội

một giờ trướcBài gốc

Cảnh trong đoạn phim ngắn quay cảnh "đàn chó đào thoát".

Trong tuần qua, một đoạn phim ngắn quay cảnh một đàn chó gồm 7 con thuộc nhiều giống khác nhau ở Trung Quốc được cho là bị bắt trộm để bán làm thịt lan truyền với tốc độ chóng mặt. Câu chuyện kèm theo rất ly kỳ như chúng đã cắn lồng nhốt và kéo nhau trốn thoát, vượt qua hành trình dài 18 km trên cao tốc để trở về nhà. Không chỉ vậy, trên chặng đường đó, con chó chăn cừu Đức có vẻ bị thương và được các con con lại trong đàn bao quanh hỗ trợ chớ không bỏ rơi.

Video này đã gây sốt trên, bắt đầu từ các mạng xã hội Trung Quốc như Douyin và Weibo với hơn 90 triệu lượt xem. Sau đó, clip này lan rộng toàn cầu, xuất hiện trên TikTok, X, Instagram, Facebook và nhiều phương tiện truyền thông khác thu hút hàng chục triệu người xem.

Video thật nhưng nội dung giả

Nhưng sự thật hoàn toàn khác dù đoạn phim gốc là có thật. Đây chỉ là một bầy chó lang thang bên vệ đường cao tốc ở tỉnh Cát Lâm, phía đông bắc Trung Quốc nhưng không hề có câu chuyện về cuộc chạy trốn và hành trình trở về như thông tin lan truyền trên mạng.

Theo bản tin do đài truyền hình Mỹ CNN, đoạn video về bảy con chó ban đầu được một người đang lái xe qua vùng hẻo lánh của tỉnh Cát Lâm quay vào ngày 15 -3. Tác giả đăng lên mạng kèm theo suy đoán bầy chó này có thể đã trốn thoát khỏi một xe bắt trộm chó. Sau đó người này đã đính chính ông ta hề mắt thấy vụ trốn thoát như mô tả.

Sự thật thì khá "phũ phàng" với những người hâm mộ câu chuyện đào tháot cảm động nêu trên. Đàn chó này của những dân làng sống cách đường cao tốc nơi chúng được quay phim vài cây số. Một chủ chó cho biết, con chó chăn cừu Đức đang trong thời kỳ động dục, đó là lý do tại sao những con chó khác bị thu hút đến gần nó. Hầu hết chó trong làng đều được thả rông và thường biến mất một hoặc hai ngày trong thời kỳ động dục. Đó là tất cả những gì đã được truyền thông Trung Quốc và CNN kiểm chứng (*).

AI giúp lan truyền tin "giả như thật"

Trong thời gian gần đây cũng đã có một số video clip gây sóng gió tương tự như vụ "đàn chó đào thoát" nói trên như video về chú khỉ Punch ở sở thú Nhật Bản hay giải cứu gấu koala ở Úc

Cả Punch và Moo Deng đều không phải là chuyện bịa đặt nhưng sự kiện có thật lại được chế biến thành những câu chuyện không chính xác. Chẳng hạn như chú khỉ Punch bị thêu dệt phải chơi với thú bông vì bị những con khỉ khác xua đuổi. Nhân viên vườn thú đã giải thích rõ, kiểu tương tác này là bình thường trong thế giới của loài khỉ đuôi dài Nhật Bản và Punch chỉ đơn giản là đang học cách thích nghi với thứ bậc trong đàn mới của mình chớ không phải là "nạn nhân" như câu chuyện trên mạng.

Ngay cả khi những video gốc về các khoảnh khắc lan truyền trên mạng là có thật, chúng ngày càng được sử dụng như một điểm khởi đầu cho những câu chuyện được thêm thắt và có khi kèm theo nội dung do AI tạo ra nhằm câu view.

Mới đây, một tài xế xe buýt ở Úc đã giải cứu một con gấu koala khỏi cột đèn ngoài trời, đưa nó lên xe buýt của mình trước khi gọi cho một tổ chức từ thiện đến cứu hộ. Vụ việc xảy ra vào ban đêm và không có ai trên xe buýt, nhưng video gốc đã gây ra một làn sóng nội dung giả mạo. Một số đoạn phim được tạo ra bằng AI cho thấy chú gấu koala thong thả bước lên xe và ngồi chung với hành khách.

Nguy cơ mất lòng tin vì thật giả lẫn lộn

Hiện tượng này cho thấy cách thông tin sai lệch có thể lan truyền nhanh chóng sau một thời điểm bùng phát, lan rộng những câu chuyện tưởng chừng vô hại nhưng lại khó kiểm chứng hơn trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI).

Giữa những tin tức u ám và bi quan như chiến tranh, vật giá leo thang, khán giả thích xem những nội dung mang lại cảm giác dễ chịu như các video cảm động về động vật nói trên. Người làm nội dung thì cố gắng "đu theo xu hướng" nên rất nhanh nhạy tận dụng những nội dung hoặc xu hướng đang lan truyền nhanh trên mạng xã hội.

Động cơ đằng sau nội dung giả mạo rất đa dạng, nhưng động cơ hấp dẫn nhất đối với nhiều người tạo nội dung là lượt nhấp chuột và lượng truy cập giúp họ kiếm tiền trên mạng xã hội.

Với một số người, việc video động vật dễ thương lan truyền trên mạng có thật hay không có thể không quan trọng. Nhưng điều đó trở nên có vấn đề khi người xem chấp nhận những gì họ xem mà không hề thắc mắc. Tâm lý này đặc biệt có hại khi xem những thông tin đề cập đến những chủ đề nghiêm túc hơn về đời sống xã hội, kinh tế, chiến tranh...

Thói quan này dần dần làm người xem mất dần khả năng tư duy phản biện. Ngày càng nhiều nội dung do AI tạo ra tràn lan trên internet, thông tin sai lệch có khả năng sẽ tiếp tục lan rộng. Ngay cả những nội dung nhẹ nhàng cũng có nguy cơ làm sai lệch hoặc làm rối nguồn thông tin khiến người xem không biết có thể tin vào những gì mắt mình đang thấy không và điều này sẽ rất có hại về lâu dài, theo phân tích của phó giáo sư TJ Thomson, Đại học RMIT (Úc) với CNN.

Gần đây trong dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, Bộ Công an đề xuất người làm ra thông tin sai sự thật, gây hoang mang trong nhân dân, ảnh hưởng tới trật tự xã hội sẽ bị phạt từ 20-30 triệu đồng. Đây cũng là thông tin mà những người vô tư đăng tải lại những thông tin hâp dẫn mà không quan tâm kiểm chứng cần lưu ý, vì có thể mất số tiền không nhỏ nếu bị phạt.

--------------------------

(*) https://edition.cnn.com/2026/03/26/china/viral-video-china-dogs-misinformation-intl-hnk

Mục Đồng

Nguồn Saigon Times : https://thesaigontimes.vn/nhung-vu-tin-that-ma-gia-gay-song-gio-mang-xa-hoi/