Niềm tin thị trường trong không gian số - góc nhìn từ Công Thương Hà Nội

4 giờ trướcBài gốc

Thực tế đó buộc ngành Công Thương Thủ đô phải đổi mới phương thức quản lý. Chỉ một hình ảnh cửa hàng xăng dầu tạm ngưng bán xuất hiện trên mạng xã hội cũng có thể gây ra tâm lý lo lắng, khiến người dân đổ đi mua tích trữ. Vì vậy, việc ứng dụng dữ liệu và công nghệ trong giám sát, xử lý và phản hồi thông tin trở nên cấp thiết.

Niềm tin xã hội và yêu cầu giữ vững ổn định thông tin

Trong thời đại số, thông tin trên mạng xã hội lan truyền rất nhanh, tác động trực tiếp tới nhận thức và tâm lý xã hội. Chỉ cần một đoạn video cắt ghép liên quan đến giá xăng hoặc nguồn cung hàng hóa cũng có thể gây tác động tâm lý đáng kể nếu không được kiểm chứng và xử lý kịp thời.

Thông tin sai lệch có thể lan truyền nhanh qua nhiều nền tảng, vượt khỏi phạm vi kiểm soát ban đầu và tác động trực tiếp đến dư luận xã hội. Đối với một đô thị đặc biệt Thủ đô Hà Nội trung tâm chính trị, kinh tế của cả nước, nơi mỗi biến động nhỏ nhất cũng có thể tạo ra những hệ lụy chính trị - xã hội to lớn, việc giữ ổn định thông tin và hạn chế tin đồn lan truyền không còn là câu chuyện của những trang lý luận khô khan. Trong bối cảnh hiện nay, giữ ổn định dư luận và đảm bảo minh bạch thông tin đã trở thành yêu cầu rất quan trọng.

Ngành Công Thương Hà Nội, từ lâu giữ vai trò quan trọng trong vận hành kinh tế Thủ đô. Từ nguồn cung xăng dầu, điện năng đến lưu thông hàng hóa tại siêu thị, chợ truyền thống và sự vận hành của hàng trăm nghìn doanh nghiệp tất cả đều nằm trong nhịp đập của ngành. Khi hoạt động sản xuất, cung ứng hàng hóa và lưu thông thị trường được duy trì ổn định, niềm tin của nhân dân được duy trì ổn định.

Ảnh minh họa.

Không khó để thấy rằng, nhiều thông tin sai lệch liên quan tới giá điện, nguồn cung hàng hóa hay chính sách điều hành thị trường thường xuất hiện trên mạng xã hội vào thời điểm nhạy cảm. Nếu cơ quan chức năng chậm phản hồi, thông tin thất thiệt rất dễ lan rộng và gây ảnh hưởng tới tâm lý người dân.

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, những thời điểm thông tin được cung cấp chậm hoặc thiếu rõ ràng thường dễ tạo ra khoảng trống để tin đồn lan nhanh trên mạng xã hội. Ngược lại, khi cơ quan chức năng phản hồi kịp thời, đưa ra số liệu cụ thể và giải thích rõ ràng, tâm lý người dân ổn định trở lại khá nhanh.

Đó là yêu cầu về bản lĩnh và trách nhiệm của lực lượng làm công tác quản lý thị trường, mỗi nỗ lực để thông tin đến với dân nhanh nhất, góp phần giữ vững nền tảng ổn định xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.

Những thách thức trên không gian mạng

Trong môi trường số hiện nay, không gian mạng tiềm ẩn nhiều nguy cơ tác động tiêu cực tới nhận thức và dư luận xã hội nếu thông tin không được kiểm chứng kịp thời. Một số nội dung xuyên tạc hoặc sai lệch trên mạng xã hội đã thay đổi cách thức chiến thuật. Chúng không còn tấn công trực diện bằng những luận điệu cực đoan, giáo điều, dễ nhận biết như trước đây. Thay vào đó, chúng đã "mềm hóa" phương thức tiếp cận, lồng ghép những nội dung xuyên tạc, kích động vào những hình thức giải trí và sinh hoạt mạng thường nhật.

Các đoạn video ngắn trên trên mạng xã hội có thể bị cắt ghép, làm sai lệch ngữ cảnh, hay những buổi livestream với vỏ bọc "tư vấn tiêu dùng", "vì cộng đồng" nội dung được lồng ghép tinh vi dưới nhiều hình thức. Các nội dung này lan truyền theo cách từng bước, tác động vào người dùng hơn là lý trí. Một hình ảnh dàn dựng về cảnh người dân xếp hàng chờ mua nhu yếu phẩm, hay một đoạn âm thanh than vãn về giá cả được lồng ghép khéo léo có thể khiến hàng triệu người dùng mạng xã hội vô tình trở thành người chia sẻ thông tin cho những thông tin độc hại, có thể tác động đến nhận thức xã hội.

Trên không gian mạng, thông tin sai lệch không theo một kịch bản cố định. Chúng thường lan rất nhanh qua nhiều nền tảng khác nhau. Ban đầu, chỉ từ những biến động nhỏ hoặc khoảng trống thông tin, các nội dung lệch chuẩn đã có thể xuất hiện. Từ đó, cách hiểu sai dần hình thành và lan rộng. Khi bắt đầu thu hút sự chú ý, thông tin được đẩy mạnh bằng yếu tố cảm xúc. Hình ảnh, video, tiêu đề giật gân xuất hiện dày hơn. Người tiếp nhận dễ bị cuốn theo dòng thông tin liên tục, trong khi việc kiểm chứng bị bỏ qua hoặc thực hiện không đầy đủ.

Trên mạng xã hội, việc chia sẻ lặp lại khiến mức độ lan truyền tăng nhanh. Một số thông tin chưa được xác thực có thể tạo ra tâm lý lo ngại trong cộng đồng, nhất là khi xuất hiện đồng thời trên nhiều nền tảng. Khi đã lan rộng, các nội dung này dần tác động đến cách tiếp nhận thông tin của công chúng. Đồng thời, làm giảm hiệu quả định hướng từ các nguồn tin chính thống.

Mục tiêu là tạo ra sự mâu thuẫn nhận thức, khiến dư luận bắt đầu đặt dấu hỏi về tính xác thực của các thông báo chính thống từ cơ quan quản lý nhà nước. Một hiện tượng nhỏ có thể bị thổi phồng sự thành một vấn đề lớn hơn thực tế. Ví dụ như một cây một cửa hàng tạm hết hàng có thể bị hiểu thành thiếu hụt toàn hệ thống. Thông qua các thuật toán của mạng xã hội, chúng tạo ra cảm giác "cả thế giới đang khủng hoảng", đẩy người dân vào trạng thái hoảng loạn mua sắm tích trữ.

Kích động cảm xúc và "sang chấn" tâm lý: Sử dụng các từ ngữ gây sốc, hình ảnh đánh vào lòng trắc ẩn hoặc nỗi sợ hãi về sự thiếu hụt. Khi con người ở trạng thái cảm xúc cực đoan, vùng vỏ não logic bị ức chế, họ dễ dàng tin và chia sẻ thông tin mà không cần kiểm chứng, tạo ra sự sang chấn tâm lý xã hội trên diện rộng.

Gây mất niềm tin thể chế và tác động đến niềm tin vào cơ quan quản lý: Đây là bước nguy hiểm nhất của âm mưu "diễn biến hòa bình". Mọi khó khăn kinh tế khách quan (như đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, biến động giá năng lượng thế giới) đều bị quy kết một cách ác ý thành lỗi điều hành của chính quyền, từ đó tấn công trực diện vào vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, đòi hỏi sự thay đổi thể chế.

Trong bối cảnh đó, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng theo tinh thần Nghị quyết 35-NQ/TW không chỉ mang định hướng chính trị, mà còn gắn trực tiếp với yêu cầu đảm bảo an toàn thông tin và ổn định thị trường trong môi trường số.

Đối với một địa bàn như Hà Nội - nơi có trình độ dân trí cao, sự nhạy bén về thông tin và mật độ sử dụng internet thuộc hàng cao nhất cả nước - những cạm bẫy "mềm" này giống như những loại virus biến biến thể nguy hiểm. Chúng trực chờ tấn công vào "hệ miễn dịch tư tưởng" của cộng đồng bất cứ khi nào chúng ta lơ là, mất cảnh giác hoặc chậm chân trong việc cung cấp sự thật.

Ngành Công Thương Hà Nội - điểm nóng của các luồng thông tin

Vì sao ngành Công Thương thường xuyên trở thành tâm điểm của những luồng thông tin trái chiều? Trước hết, đây là lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống hàng ngày, từ sản xuất, lưu thông hàng hóa đến giá cả các mặt hàng thiết yếu. Những biến động nhỏ như giá xăng dầu, nguồn cung điện hay an toàn thực phẩm đều có thể nhanh chóng tác động đến tâm lý người dân.

Tại Hà Nội, với quy mô hơn 217.000 doanh nghiệp đang hoạt động, công tác quản lý ngành Công Thương luôn chịu áp lực lớn về bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt cho hơn 8 triệu dân. Trong thực tế, ranh giới giữa ổn định kinh tế và ổn định thông tin trở nên rất gần nhau. Chỉ cần một tin đồn thất thiệt cũng có thể gây ra phản ứng dây chuyền trong xã hội, đặc biệt khi liên quan đến nhu cầu thiết yếu.

Những đêm kiểm tra thị trường xăng dầu

Tôi vẫn nhớ những đợt cao điểm khi thị trường xăng dầu biến động mạnh, áp lực lan nhanh từ thế giới vào trong nước. Chỉ cần một hình ảnh đăng tải trên mạng xã hội vào thời điểm nhạy cảm, như cảnh một cửa hàng xăng dầu tạm dừng bán kèm theo những suy đoán chưa kiểm chứng, thông tin có thể lan đi rất nhanh. Không ít trường hợp sau đó xuất hiện tâm lý lo lắng, thậm chí người dân đi mua dự trữ.

Trong những thời điểm như vậy, lực lượng quản lý thị trường và Sở Công Thương Hà Nội thường có mặt trực tiếp tại cơ sở. Có những đêm làm việc kéo dài đến khuya, dưới ánh đèn pin, các cán bộ kiểm tra từng số liệu nhập - xuất, tình trạng bồn chứa, hóa đơn và quy trình vận hành tại cửa hàng. Không khí hiện trường căng nhưng trật tự, mọi thông tin đều được đối chiếu ngay tại chỗ.

Khi số liệu được xác minh đầy đủ, nguyên nhân được làm rõ chỉ là hoạt động kỹ thuật tạm dừng để tiếp nhận nhiên liệu từ xe bồn vào kho, đảm bảo an toàn vận hành. Sau đó, thông tin được cơ quan chức năng và các kênh chính thống cập nhật kịp thời tới người dân.

Việc phản hồi nhanh và minh bạch thông tin đóng vai trò rất quan trọng trong việc ổn định tâm lý xã hội. Khi thông tin chính xác được đưa ra đúng thời điểm, các tin đồn thất thiệt sẽ nhanh chóng bị đẩy lùi.

Từ thực tiễn đó, có thể nhìn nhận rộng hơn ở góc độ quản trị thông tin như sau: Dưới góc nhìn thực tiễn, việc giữ ổn định thông tin trong lĩnh vực Công Thương không thể chỉ dựa vào phản ứng “khi có sự cố”, mà cần được xây dựng như một năng lực quản trị thường xuyên. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, hệ thống báo chí và chính quyền cơ sở, trong đó mỗi mắt xích đều giữ vai trò như một “kênh dẫn” giúp thông tin chính thống lan tỏa kịp thời, đủ sức lấp đầy những khoảng trống dễ phát sinh tin đồn.

Thực tế cho thấy, nhiều tình huống thị trường không xuất phát từ biến động lớn về cung - cầu, mà bắt đầu từ sự nhiễu loạn thông tin trong thời gian ngắn. Khi đó, yếu tố quan trọng không chỉ là đưa ra thông tin đúng, mà còn là cách thức truyền tải sao cho người dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ kiểm chứng. Việc tăng cường đối thoại trực tiếp tại cơ sở, kết hợp với truyền thông số đa nền tảng, đang trở thành hướng đi phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Bên cạnh đó, vai trò của đội ngũ cán bộ tuyến đầu ngày càng rõ nét. Họ không chỉ thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, giám sát thị trường, mà còn là những “điểm chạm thông tin” quan trọng giữa chính sách và đời sống. Mỗi phản ứng kịp thời, mỗi lần giải thích rõ ràng tại hiện trường đều góp phần củng cố niềm tin xã hội theo cách tự nhiên và bền vững nhất.

Ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tuệ trong bảo vệ thông tin và ổn định thị trường

Trong cuộc chiến chống lại tin giả và bảo vệ nền tảng tư tưởng, ngành Công Thương Hà Nội xác định: Chuyển đổi số không chỉ là một giải pháp kỹ thuật hay một xu thế thời thượng, mà chính là "vắc-xin" đặc hiệu để tạo ra hệ miễn dịch cộng đồng. Khi mọi thông tin và quy trình quản lý được số hóa, minh bạch hóa, không gian dành cho sự suy diễn, xuyên tạc và tin đồn thất thiệt sẽ tự động bị thu hẹp.

Hà Nội đã và đang kiến tạo một chính quyền số phục vụ nhân dân với những bước tiến thần tốc. Việc triển khai thành công 100% dịch vụ công trực tuyến liên quan đến doanh nghiệp đã tạo ra một môi trường hành chính "phẳng" và minh bạch. Mọi quy trình, từ cấp phép khuyến mại đến xác nhận nhập khẩu, đều được giám sát chặt chẽ bởi hệ thống dữ liệu liên thông, loại bỏ triệt để mảnh đất cho những hành vi nhũng nhiễu hay cáo buộc về sự thiếu công bằng.

Đặc biệt, với Chỉ số Thương mại điện tử (TMĐT) đạt 74,7 điểm - đứng đầu cả nước - Hà Nội đang khẳng định vị thế dẫn đầu. Tuy nhiên, vị thế này cũng biến Thủ đô thành "mặt trận tiền tiêu" của tội phạm số và các âm mưu lừa đảo trực tuyến gắn với mục tiêu gây bất ổn xã hội.

Việc ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) đã cho phép ngành Công Thương chuyển từ thế "phòng ngự thụ động" sang "chủ động tấn công". Các hệ thống AI hiện đại có khả năng quét hàng triệu từ khóa, phân tích ngữ nghĩa và cảm xúc trên không gian mạng để phát hiện sớm các dấu hiệu khủng hoảng truyền thông về giá cả, thị trường.

Trong thời gian qua, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực quản lý thị trường đã từng bước hình thành hệ thống dữ liệu tập trung, phục vụ hiệu quả công tác điều hành và giám sát. Việc số hóa dữ liệu không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý nghiệp vụ mà còn tạo nền tảng để chuẩn hóa thông tin giữa các đơn vị.

Ngành Công Thương Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản lý dữ liệu. Ảnh minh họa.

Đáng chú ý, yêu cầu về tính minh bạch trong quản lý ngày càng được đặt ra rõ ràng hơn. Các dữ liệu về hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm và theo dõi thị trường được cập nhật theo hướng công khai, đồng bộ, qua đó hạn chế tình trạng sai lệch hoặc chồng chéo thông tin giữa các cấp quản lý.

Song song với đó, công tác giám sát thị trường cũng được tăng cường thông qua việc ứng dụng công nghệ và phân tích dữ liệu. Điều này giúp cơ quan chức năng nhận diện sớm các xu hướng bất thường, từ đó đưa ra biện pháp xử lý kịp thời, góp phần ổn định hoạt động thị trường.

Cuộc chiến trên mặt trận Thương mại điện tử

Thương mại điện tử là "vùng đất hứa" của kinh tế số nhưng cũng là nơi phát sinh nhiều vi phạm tinh vi, ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của nhân dân. Năm 2025, lực lượng Quản lý thị trường Hà Nội đã xử lý hơn 363 vụ vi phạm trọng điểm liên quan đến TMĐT. Các đối tượng đã sử dụng những thủ đoạn cực kỳ hiện đại: livestream bán hàng giả trên các nền tảng xuyên biên giới, dùng AI tạo hình ảnh và video giả mạo để mạo danh thương hiệu uy tín, hay dùng các mạng lưới botnet để tạo đánh giá ảo, lừa dối người tiêu dùng.

Việc "giải mã" các hành vi này không chỉ thuần túy là nghiệp vụ kiểm tra mà là cuộc đấu trí về công nghệ. Khi chúng ta triệt phá một kho hàng giả quy mô lớn được bán qua livestream, chúng ta không chỉ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng mà còn đang thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền tư tưởng ngăn chặn sự hoài nghi của người dân vào khả năng quản lý của Nhà nước trên môi trường ảo. Làm chủ công nghệ chính là làm chủ trận địa tư tưởng trong thời đại mới.

Nâng cao nhận thức số từ mỗi cán bộ, người dân

Dù công nghệ ngày càng phát triển, yếu tố con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc tiếp nhận và xử lý thông tin. Trong bối cảnh dữ liệu trên không gian mạng tăng nhanh, hiệu quả lọc thông tin không chỉ phụ thuộc vào công cụ kỹ thuật mà còn nằm ở khả năng tự sàng lọc của mỗi cán bộ, đảng viên và người dân dựa trên nhận thức và bản lĩnh chính trị. Đây cũng là tinh thần được nhấn mạnh trong việc triển khai Nghị quyết 35-NQ/TW về bảo vệ nền tảng tư tưởng.

Tại ngành Công Thương Hà Nội, yêu cầu nâng cao năng lực số được cụ thể hóa bằng phương châm “Vững chính trị - Giỏi công nghệ”. Theo đó, mỗi cán bộ không chỉ thực hiện tốt nhiệm vụ chuyên môn mà còn cần có khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin một cách tỉnh táo trên không gian mạng. Khi có nhận thức đúng và bản lĩnh vững, họ sẽ góp phần lan tỏa những thông tin tích cực, đồng thời kịp thời nhận diện và phản bác các nội dung sai lệch ngay từ cơ sở.

Câu chuyện về niềm tin tại chợ truyền thống Đống Đa

Tôi còn nhớ buổi sáng làm việc tại chợ Đống Đa, một trong những khu chợ lâu đời của Thủ đô. Trong không khí buôn bán quen thuộc, một tiểu thương lớn tuổi kéo tôi lại, vẻ mặt còn nhiều băn khoăn. Cô đưa điện thoại, trên đó là một video lan truyền trên TikTok với nội dung cho rằng giá điện sắp tăng gấp đôi và thành phố sẽ cắt điện luân phiên trong mùa hè để “bán điện sang nơi khác”.

Thay vì trao đổi bằng những khái niệm mang tính kỹ thuật, tôi ngồi ngay tại quầy hàng và mở các thông tin chính thống từ cơ quan chức năng trên máy tính. Tôi cho cô xem các số liệu về điều hành giá điện, cũng như tình hình cung ứng điện của Hà Nội đang được theo dõi và đảm bảo ổn định. Những nội dung này được giải thích lại bằng cách đơn giản, gần với sinh hoạt hàng ngày của người dân.

Sau một lúc theo dõi, người tiểu thương dần yên tâm hơn. Cô chia sẻ rằng đã rất lo lắng sau khi xem video trên mạng, thậm chí mất ngủ vì những thông tin đó. Khi hiểu rõ bản chất vấn đề, cô nói sẽ chỉ theo dõi thông tin từ các kênh chính thống của cơ quan nhà nước và báo chí.

Khoảnh khắc đó để lại cho tôi một suy nghĩ khá rõ ràng: khi thông tin được cung cấp đúng lúc và đúng cách, sự lo lắng có thể được giải tỏa rất nhanh. Và trong nhiều trường hợp, sự hiện diện kịp thời của cán bộ cơ sở chính là yếu tố quan trọng giúp người dân tiếp cận thông tin chính xác hơn.

Vai trò của lực lượng ngành Công Thương trên không gian mạng

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu bảo đảm thông tin chính thống và ổn định dư luận ngày càng trở nên quan trọng đối với ngành Công Thương Hà Nội. Không gian mạng hiện nay vừa là kênh cung cấp thông tin nhanh, vừa tiềm ẩn nhiều nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch, ảnh hưởng đến hoạt động thị trường và tâm lý người dân.

Trước thực tế đó, ngành Công Thương Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực quản lý dữ liệu. Trọng tâm là hoàn thiện hệ thống giám sát thông tin, hỗ trợ dự báo sớm các biến động liên quan đến thị trường và giá cả, từ đó nâng cao khả năng phản ứng chính sách.

Cùng với đó, công tác truyền thông được điều chỉnh theo hướng đa nền tảng, giúp thông tin chính thống tiếp cận nhanh hơn và dễ hiểu hơn với người dân. Việc sử dụng các hình thức như đồ họa thông tin, video ngắn hay các kênh mạng xã hội chính thức đang góp phần cải thiện hiệu quả truyền tải thông tin, giảm khoảng trống để tin sai lệch lan rộng.

Ở góc độ hạ tầng, việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu dùng chung trong lĩnh vực thương mại, năng lượng và doanh nghiệp tiếp tục được đẩy mạnh. Điều này giúp tăng tính liên thông giữa các đơn vị, đồng thời nâng cao khả năng kiểm soát và đối chiếu thông tin trong quá trình quản lý.

Song song với đó, yếu tố con người vẫn giữ vai trò then chốt. Việc xây dựng môi trường làm việc liêm chính, nâng cao ý thức sử dụng không gian mạng an toàn, đúng mực được xác định là một phần trong nhiệm vụ thường xuyên của đội ngũ cán bộ ngành.

Trong thực tiễn quản lý, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm lưu thông hàng hóa và ổn định thị trường, mà còn là duy trì khả năng cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, góp phần ổn định tâm lý xã hội và tạo sự đồng thuận trong quá trình điều hành.

Phương Thúy

Nguồn Tạp chí Công thương : https://tapchicongthuong.vn/niem-tin-thi-truong-trong-khong-gian-so-goc-nhin-tu-cong-thuong-ha-noi-521951.htm