'Nó thay đổi mọi thứ': AI đang tác động như nào tới giáo dục đại học?

6 giờ trướcBài gốc

Từng bị xem là mối đe dọa, AI đang dần được các trường đại học chấp nhận như một công cụ hỗ trợ học tập và giảng dạy

Từng bị coi là mối đe dọa đối với liêm chính học thuật, trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đang dần trở thành một phần không thể tách rời trong hệ sinh thái giáo dục đại học. Tại nhiều quốc gia, các trường sau trung học không chỉ chấp nhận mà còn chủ động tích hợp AI vào giảng dạy, nghiên cứu và quản trị, với kỳ vọng công nghệ này sẽ nâng cao chất lượng học tập nếu được sử dụng đúng cách.

“Đã có những chuyển biến tích cực khi sinh viên được tiếp cận các công cụ có thể hỗ trợ việc học,” ông Adegboyega Ojo, Giáo sư kiêm Chủ tịch Nghiên cứu Canada về Quản trị và AI tại Đại học Carleton, nhận định trong cuộc phỏng vấn với CTVNews.ca mới đây.

Từ nghi ngại đến thích ứng

Theo ông Ojo, các công cụ AI phổ biến như ChatGPT, Gemini của Google hay Perplexity AI có khả năng “chia nhỏ” và giải thích những chủ đề phức tạp - điều vốn gây khó khăn cho sinh viên khi tự học. Trước đây, để hiểu rõ các khái niệm này, sinh viên thường phải chờ gặp giảng viên hoặc trợ giảng, trong khi đội ngũ giảng dạy ngày càng chịu áp lực lớn về thời gian và khối lượng công việc.

Giáo sư Adegboyega Ojo. Ảnh: Đại học Carleton

Hiện nay, nhiều trường đại học đã cho phép sinh viên sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ biên tập, sửa lỗi chính tả và cải thiện cách diễn đạt, với điều kiện AI không trực tiếp tạo ra nội dung bài viết. “Đây là hỗ trợ mang tính biên tập và thường được chấp nhận”, ông Ojo nói, đồng thời cho rằng cách tiếp cận này giúp nâng cao chất lượng bài viết, đặc biệt với những sinh viên không sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ mẹ đẻ.

Tuy vậy, khi AI lần đầu xuất hiện trong khuôn viên đại học cách đây vài năm, phản ứng ban đầu chủ yếu là hoài nghi. Sau khi ChatGPT ra mắt năm 2022, các trường đại học buộc phải đối mặt với câu hỏi cốt lõi: làm thế nào để bảo đảm bài làm sinh viên nộp là sản phẩm trí tuệ của chính họ.

“Hệ thống giáo dục khi đó gần như phải “chạy đua” để cập nhật các quy định về liêm chính học thuật”, ông Ojo cho biết. Cùng với đó là nỗi lo của sinh viên về việc bài làm của họ có thực sự được giảng viên trực tiếp chấm điểm hay không.

Theo thời gian, những lo ngại ban đầu dần lắng xuống. Cả giảng viên và sinh viên đều bắt đầu thích nghi với sự hiện diện của AI trong giảng đường, dù kết quả mang lại vẫn được đánh giá là “được - mất đan xen”.

Cả giảng viên và sinh viên đều bắt đầu thích nghi với sự hiện diện của AI trong giảng đường.

Một bộ công cụ mới cho giảng viên

Từ góc độ người làm công tác giảng dạy, ông Ojo cho rằng AI đang trao cho giảng viên một bộ công cụ hoàn toàn mới. Bản thân ông hiện sử dụng AI để so sánh chương trình giảng dạy của mình với các trường đại học khác, từ đó nhận được gợi ý về những nội dung còn thiếu hoặc những chủ đề nên cập nhật.

Xu hướng này được phản ánh rõ trong Báo cáo Toàn Canada về Học tập số năm 2024, theo đó tỷ lệ giảng viên cho biết đã sử dụng AI tạo sinh trong các hoạt động học tập của sinh viên đạt 41% trong năm 2024, tăng mạnh so với mức 12% của năm 2023.

Thực tế, một số cơ sở giáo dục đã khai thác AI từ nhiều năm trước, ngay cả khi công nghệ này chưa thu hút sự chú ý rộng rãi. Năm 2016, Ivy Tech - một trường cao đẳng cộng đồng tại bang Indiana (Mỹ) - đã sử dụng thuật toán học máy để phân tích hành vi trực tuyến của sinh viên, qua đó xác định khoảng 16.000 sinh viên có nguy cơ trượt môn ngay từ tuần thứ hai của học kỳ.

Nhà trường sau đó chủ động liên hệ với các sinh viên này. Kết quả, học kỳ đó Ivy Tech ghi nhận mức giảm điểm D và F lớn nhất trong vòng 50 năm.

Một số cơ sở giáo dục đã khai thác AI từ nhiều năm trước, ngay cả khi công nghệ này chưa thu hút sự chú ý rộng rãi.

Tại châu Âu, năm 2018, Đại học Murcia (Tây Ban Nha) đã triển khai chatbot nhằm trả lời các câu hỏi phổ biến của tân sinh viên. Theo nhà trường, chatbot này trả lời chính xác hơn 90% số câu hỏi, hoạt động liên tục ngoài giờ hành chính và giúp giải phóng nguồn lực cho đội ngũ hỗ trợ.

AI ngày càng “đáng tin cậy” hơn

Theo ông Ojo, một trong những lý do khiến AI ngày càng được chấp nhận là do các hạn chế ban đầu đang dần được khắc phục. “Các công cụ AI phát triển rất nhanh, và những vấn đề như “ảo giác” - tức tạo ra thông tin sai lệch - đang ngày càng được kiểm soát tốt hơn”, ông nói.

“Thực tế, các công cụ hiện nay đã tốt hơn rất nhiều so với hai hay ba năm trước, và điều đó đang tạo ra khác biệt rõ rệt”.

“Nó thay đổi mọi thứ”

Vai trò ngày càng lớn của AI trong đại học được thể hiện rõ qua trường hợp Đại học Western, khi trường này trở thành cơ sở đầu tiên tại Canada bổ nhiệm Giám đốc AI trong ban điều hành cấp cao vào năm 2023. Người đảm nhiệm vị trí này là ông Mark Daley.

Ông Mark Daley, Giám đốc Trí tuệ Nhân tạo của Đại học Western. Ảnh: NSERC

“AI thay đổi mọi thứ, từ cách chúng ta giảng dạy, cách sinh viên học tập, cách tiến hành nghiên cứu, cho đến các quy trình quản trị - hành chính”, ông Daley nhận định.

Theo ông, AI có thể đóng vai trò như một gia sư cá nhân hoạt động 24/7. “Chúng tôi không thể cung cấp cho mỗi sinh viên một gia sư riêng, nhưng giờ đây, về mặt nào đó, chúng tôi có thể trao cho họ một gia sư số - không hoàn hảo, nhưng có kiến thức rất rộng”.

Tuy nhiên, ông Daley cũng cảnh báo về mặt trái của công nghệ này, khi sinh viên có thể phó mặc quá trình tư duy cho máy móc. Vì vậy, trong cộng đồng sinh viên hiện tồn tại nhiều quan điểm khác nhau: từ hào hứng, thận trọng cho tới lo ngại về các vấn đề đạo đức, môi trường và nguồn dữ liệu huấn luyện AI.

Giá trị cốt lõi của đại học vẫn không thay đổi

Một số ý kiến cho rằng, khi thông tin có thể được tiếp cận dễ dàng và nhanh chóng hơn bao giờ hết, AI đã làm thay đổi bản chất của giáo dục đại học. Tuy nhiên, ông Ojo cho rằng giáo dục không chỉ xoay quanh việc tiếp thu thông tin hay vượt qua các bài kiểm tra.

AI không phải là cuộc cách mạng công nghệ đầu tiên mà đại học từng đối mặt.

“Giáo dục còn có khía cạnh xã hội: sự hợp tác, tranh luận, tôn trọng những quan điểm khác biệt. Đó là điều không thể thay thế”, ông nhấn mạnh.

Ông Daley đồng tình và cho rằng AI không phải là cuộc cách mạng công nghệ đầu tiên mà đại học từng đối mặt. “Internet đã từng thay đổi đại học, cũng như máy in trước đó. Các trường đại học tồn tại hơn một thiên niên kỷ bởi vì họ đảm nhiệm một chức năng xã hội rất quan trọng, vượt xa việc chỉ cấp chứng chỉ”.

Theo ông, cốt lõi của đại học vẫn là nơi con người cùng nhau đặt ra những câu hỏi mang tính nhân văn: làm thế nào để trở thành một công dân tốt, và làm thế nào để đóng góp cho xã hội. “Sự xuất hiện của AI không làm những giá trị đó biến mất”, ông khẳng định.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/no-thay-doi-moi-thu-ai-dang-tac-dong-nhu-nao-toi-giao-duc-dai-hoc-10403783.html