Nỗi bất an phía sau cơn sốt AI của nước Mỹ

2 giờ trướcBài gốc

Trí tuệ nhân tạo từng được xem là “cơn gió thuận” mới của kinh tế Mỹ, giúp phố Wall hưng phấn, các tập đoàn công nghệ tăng trưởng mạnh và nước Mỹ kỳ vọng bước vào một chu kỳ bùng nổ năng suất mới.

Nhiều dấu hiệu cho thấy AI đang khiến nền kinh tế Mỹ ngày càng mất cân bằng. Nguồn: Reuters

Nhưng hiện tại, AI dường như đã vượt xa vai trò của một công nghệ thông thường.

Nó đang trở thành lực lượng đủ sức làm biến dạng gần như toàn bộ nền kinh tế Mỹ, từ tăng trưởng, thương mại, chứng khoán cho tới tâm lý xã hội và nỗi lo việc làm của người lao động.

Điều đáng chú ý là chính cơn sốt AI lại khiến giới quan sát ngày càng khó nhìn ra nền kinh tế Mỹ thực sự đang khỏe hay yếu.

Trong bối cảnh bình thường, những cú sốc như chiến sự Trung Đông, giá dầu tăng mạnh hay các đòn thuế quan của Tổng thống Donald Trump lẽ ra phải là tâm điểm của thị trường tài chính toàn cầu. Nhưng lần này, AI đã lấn át tất cả.

Dòng tiền khổng lồ đang đổ vào chip bán dẫn, trung tâm dữ liệu và hạ tầng điện toán đã tạo nên một “thực tại kinh tế mới”, nơi gần như mọi kỳ vọng tăng trưởng đều xoay quanh AI.

Morgan Stanley dự báo chi tiêu AI của năm “siêu đại gia công nghệ” lớn nhất nước Mỹ có thể vượt 1.100 tỷ USD vào năm tới, tương đương khoảng 3,3% GDP Mỹ và thậm chí vượt cả chi tiêu quốc phòng.

Tuy nhiên, phía sau những con số ấy là một bức tranh méo mó hơn nhiều.

Bề ngoài, kinh tế Mỹ vẫn tăng trưởng khoảng 2% trong quý I. Nhưng nếu bóc tách kỹ hơn số liệu được công bố, có thể thấy nền kinh tế lớn nhất thế giới hiện giống như hai mảng tách biệt: khu vực AI tăng trưởng bùng nổ, còn phần còn lại gần như giậm chân tại chỗ.

Chi tiêu cho thiết bị công nghệ tăng 43%, đầu tư phần mềm tăng 23% và xây dựng trung tâm dữ liệu tăng 22%. Trong khi đó, đầu tư vào nhà ở, nhà máy và thiết bị vận tải lại suy yếu rõ rệt.

Nói cách khác, phần lớn động lực tăng trưởng hiện nay đang tập trung vào một khu vực rất hẹp là AI.

Nhưng ngay cả phần tăng trưởng ấy cũng mang tính “méo mó”. Một lượng lớn chi tiêu AI thực chất chảy vào nhập khẩu chip bán dẫn và thiết bị công nghệ cao từ châu Á thay vì ở lại nền kinh tế Mỹ.

Một nghiên cứu từ hãng thanh toán công nghệ Stripe cho thấy chi tiêu máy tính đóng góp khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP quý I của Mỹ. Nhưng nếu loại bỏ phần nhập khẩu, đóng góp thực tế chỉ còn khoảng 0,4 điểm phần trăm.

Điều này giúp lý giải vì sao nhập khẩu Mỹ tăng mạnh trong quý I, khiến thâm hụt thương mại tiếp tục nới rộng bất chấp nỗ lực áp thuế của ông Trump.

Ở chiều ngược lại, các nền kinh tế sản xuất chip tại châu Á lại hưởng lợi lớn từ cơn sốt AI. Thặng dư thương mại của Đài Loan hiện đã lên tới khoảng 24% GDP, còn chỉ số Kospi của Hàn Quốc tăng gần 80% trong năm nay nhờ đà bùng nổ của các tập đoàn bán dẫn.

Không dừng ở thương mại, AI còn đang kéo lệch cả thị trường chứng khoán Mỹ.

Nhóm 7 đại gia công nghệ Mỹ, còn được gọi là “Magnificent Seven”, hiện chiếm hơn một phần ba vốn hóa S&P 500 và là lực đẩy chính của phố Wall trong năm nay. Kể từ khi xung đột Iran bùng phát, S&P 500 vẫn tăng khoảng 7%. Nhưng nếu tính theo tỷ trọng đều giữa 500 doanh nghiệp, thị trường thực tế gần như đi ngang.

Lợi nhuận doanh nghiệp cũng bị kéo lệch theo cách tương tự. Theo FactSet, lợi nhuận của S&P 500 trong quý I dự kiến tăng 27%. Tuy nhiên, riêng nhóm “Magnificent Seven” tăng tới 61%, còn phần lớn doanh nghiệp còn lại chỉ tăng khoảng 16%.

Sự phân hóa này đang khiến khoảng cách giữa vốn và lao động ngày càng lớn hơn. Trong khi lợi nhuận doanh nghiệp tăng mạnh, thu nhập thực tế của người lao động Mỹ lại giảm khoảng 0,5% sau lạm phát trong quý I.

Đó có lẽ mới là tác động sâu sắc nhất của AI. Nó không chỉ thay đổi nền kinh tế mà còn bắt đầu thay đổi tâm lý xã hội.

Trong khi giới đầu tư và các ông chủ công nghệ hào hứng nói về tương lai nơi AI có thể thay thế con người trong hàng loạt công việc, thì nhiều lao động Mỹ lại sống trong cảm giác bất an kéo dài. Theo Gallup, khoảng 23% nhân viên tại các doanh nghiệp ứng dụng AI tin rằng công việc của họ có thể biến mất trong vòng 5 năm tới.

Điều đáng nói là cho tới lúc này, bằng chứng cho thấy AI thực sự cướp đi hàng loạt việc làm vẫn còn khá hạn chế. Số vụ sa thải trong khu vực tư nhân của Mỹ hiện thậm chí còn thấp hơn cùng kỳ năm ngoái.

Vì thế, điều đáng sợ nhất hiện nay có lẽ không nằm ở bản thân AI, mà nằm ở sự cuồng nhiệt xoay quanh nó.

Lịch sử từng chứng kiến nhiều bong bóng công nghệ. Nhưng hiếm có thời điểm nào mà ranh giới giữa tăng trưởng thật và kỳ vọng tập thể lại trở nên mong manh như hiện nay.

Và nếu một ngày cơn sốt AI hạ nhiệt, điều nước Mỹ đánh mất có lẽ không chỉ là vài nghìn tỷ USD vốn hóa thị trường, mà còn là niềm tin rằng công nghệ có thể một mình gánh cả nền kinh tế đi lên.

Ngọc Lâm

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/noi-bat-an-phia-sau-con-sot-ai-cua-nuoc-my-748870.html