Nữ Phó giáo sư thần kinh học 'nuôi' AI chẩn đoán bệnh não người Việt

4 giờ trướcBài gốc

Sinh năm 1989 tại TP.HCM trong gia đình có bố mẹ là giáo viên các môn khoa học tự nhiên, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương sớm bộc lộ niềm yêu thích với nghiên cứu. Những lần theo người thân đến thăm bệnh nhân tại bệnh viện tâm thần trong thời niên thiếu khiến chị đặc biệt quan tâm đến các rối loạn liên quan đến não bộ.

Bước ngoặt tại Stanford

Sau khi tốt nghiệp thủ khoa ngành Công nghệ sinh học tại Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia TP.HCM, Hà Thị Thanh Hương tiếp tục tham gia nghiên cứu tại Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (Anh) - Bệnh viện Nhiệt Đới TP.HCM. Tại đây, chị tiếp cận các phương pháp nghiên cứu y sinh hiện đại và mở rộng hướng nghiên cứu sang lĩnh vực thần kinh học.

Bước ngoặt lớn đến khi chị nhận học bổng của Quỹ Giáo dục Việt Nam (Vietnam Education Foundation - VEF), theo học chương trình tiến sỹ thần kinh học tại Stanford University, một trong những trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới về khoa học thần kinh và trí tuệ nhân tạo.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương nhận giải thưởng Phụ nữ tương lai Đông Nam Á "Women of the Future Southeast Asia" 2023 với các nghiên cứu khoa học về sức khỏe. (Ảnh: NVCC)

Trong môi trường học thuật hàng đầu thế giới, chị tập trung nghiên cứu các cơ chế thần kinh liên quan đến suy giảm nhận thức và bệnh Alzheimer. Năm 2018, chị hoàn thành chương trình tiến sỹ Stanford và quyết định trở về Việt Nam thay vì tiếp tục làm việc ở nước ngoài.

Xây dựng phòng thí nghiệm nghiên cứu não bộ

Sau khi về nước, TS Hà Thị Thanh Hương công tác tại Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP.HCM, nơi chị giảng dạy và phát triển các hướng nghiên cứu trong lĩnh vực kỹ thuật y sinh.

Tại đây, chị sáng lập Brain Health Lab – phòng thí nghiệm nghiên cứu sức khỏe não bộ, tập trung vào các bệnh lý thần kinh phổ biến trong bối cảnh già hóa dân số tại Việt Nam, đặc biệt là Alzheimer và suy giảm nhận thức.

Theo nhà khoa học này, thách thức lớn nhất của nghiên cứu AI trong y học tại Việt Nam là thiếu dữ liệu chuẩn hóa và đủ quy mô: “Thách thức lớn nhất là dữ liệu – cả về quy mô, chuẩn hóa và tính đại diện. Trong lĩnh vực thần kinh, việc thu thập dữ liệu đòi hỏi chi phí cao, thời gian dài và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nghiên cứu và bệnh viện. Nếu không có dữ liệu đủ chất lượng, AI sẽ chỉ dừng ở mức mô hình thử nghiệm”.

Vì vậy, nhóm nghiên cứu ưu tiên xây dựng cơ sở dữ liệu thần kinh học từ chính bệnh nhân Việt Nam để làm nền tảng cho các mô hình trí tuệ nhân tạo. “Việt Nam cần những mô hình AI được xây dựng từ dữ liệu của chính người Việt, phản ánh đặc điểm sinh học và bối cảnh y tế trong nước", chị nói.

AI hỗ trợ chẩn đoán sớm Alzheimer

Một hướng nghiên cứu nổi bật của nhóm là phát triển các công cụ phân tích dữ liệu não bộ bằng trí tuệ nhân tạo. Phần mềm Brain Analytics do nhóm xây dựng cho phép phân tích hình ảnh MRI sọ não nhằm hỗ trợ phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh Alzheimer, rút ngắn thời gian phân tích và hỗ trợ bác sỹ trong quá trình chẩn đoán.

PGS. TS Hà Thị Thanh Hương là người sáng lập Brain Health Lab – phòng thí nghiệm nghiên cứu sức khỏe não bộ,

Bên cạnh đó, nhóm phát triển chương trình can thiệp nhận thức số BrainTrain dành cho người suy giảm nhận thức nhẹ (MCI); ứng dụng kết hợp các bài tập huấn luyện nhận thức với phân tích dữ liệu điện não đồ (EEG) để theo dõi sự thay đổi hoạt động não bộ.

“Chúng tôi kết hợp đánh giá lâm sàng với dữ liệu sinh học như EEG để xây dựng các mô hình dự đoán hiệu quả can thiệp nhận thức trên nền tảng số dành cho người suy giảm nhận thức nhẹ”, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương chia sẻ.

Những bệnh nhân duy trì sử dụng BrainTrain thường xuyên có sự cải thiện đáng kể trong bài kiểm tra MMSE, cho thấy trí nhớ và khả năng tập trung được cải thiện. Một số trường hợp từ trạng thái suy giảm nhận thức nhẹ trở về trạng thái bình thường. Chương trình hiện được triển khai thí điểm tại một số cơ sở y tế ở TP.HCM theo đặt hàng của Sở Y tế và nhận tư vấn chuyên môn từ các bác sỹ tại Bệnh viện Quân y 175.

“Ban đầu nhiều cô chú lớn tuổi khá e dè với công nghệ, nhưng sau khi được nhóm hướng dẫn thì họ chủ động luyện tập và theo dõi tiến trình của mình; trí nhớ và sự tập trung trong sinh hoạt hằng ngày được cải thiện”, chị tự hào chia sẻ.

Bên cạnh các nghiên cứu về Alzheimer, nhà khoa học này cũng quan tâm đến sức khỏe tâm thần và việc ứng dụng công nghệ trong hỗ trợ điều trị trầm cảm.

Theo chị, có một hiểu lầm phổ biến rằng người trầm cảm chỉ cần cố gắng là có thể vượt qua, suy nghĩ tích cực hơn là sẽ hết buồn. Tuy nhiên, đây là rối loạn sức khỏe tâm thần liên quan đến những thay đổi sinh học trong não, người bệnh không thể đơn giản tự vượt qua bằng ý chí. Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đang phát triển ứng dụng Neurai-CBT nhằm hỗ trợ trị liệu nhận thức – hành vi (CBT) trên nền tảng số.

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương (áo dài xanh) và các thành viên trong nhóm nghiên cứu.

Các công trình nghiên cứu của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương mang lại cho chị nhiều giải thưởng khoa học trong và ngoài nước, trong đó có giải "Early Career Award" của Tổ chức Nghiên cứu thần kinh Quốc tế (IBRO), giải thưởng quốc tế dành cho các nhà khoa học trẻ trong lĩnh vực nghiên cứu não bộ.

Năm 2022, chị được trao giải L’Oreál-UNESCO Vì Phụ nữ trong khoa học tại Việt Nam. Năm 2023, chị tiếp tục được vinh danh tại Giải Quả cầu vàng Việt Nam và Giải thưởng Phụ nữ tương lai Đông Nam Á "Women of the Future Southeast Asia".

Cuối năm 2025, chị được công nhận đạt chuẩn và bổ nhiệm chức danh Phó giáo sư.

Theo nhà khoa học 8X, công bố quốc tế là tiêu chuẩn quan trọng của nghiên cứu khoa học, nhưng giá trị lâu dài của khoa học nằm ở khả năng cải thiện sức khỏe cộng đồng.

“Tôi không kỳ vọng được nhớ đến vì giải thưởng hay danh tiếng. Điều tôi mong muốn là tiếp tục nghiên cứu những vấn đề thực sự cấp thiết đối với sức khỏe não bộ người Việt. Nếu trong tương lai Việt Nam có một hệ sinh thái nghiên cứu não bộ đủ mạnh để tự chủ dữ liệu, tự chủ công nghệ và phục vụ trực tiếp cho người bệnh, và tôi có đóng góp nhỏ trong tiến trình đó, thì như vậy đã là đủ”, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương tâm sự.

Lệ Thu

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/nu-pho-giao-su-than-kinh-hoc-nuoi-ai-chan-doan-benh-nao-nguoi-viet-ar1006326.html