“Đại biểu (ĐB) dân cử phải là người thực sự thương dân, hiểu dân, nắm bắt được những nguyện vọng, bức xúc, thậm chí là cả những “thất vọng” của nhân dân để đưa vào chính sách” - đó là chia sẻ của ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Trưởng ban Kinh tế Trung ương, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM, với báo Pháp Luật TP.HCM.
Chỉ khi thương dân, từng đại biểu mới có đóng góp thiết thực
. Phóng viên: Từng tham gia công tác qua nhiều vị trí, ông có suy nghĩ gì về vai trò, trách nhiệm của ĐB dân cử trong bối cảnh hiện nay?
+ Ông Phạm Chánh Trực: Quốc hội (QH) là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, quyết định những vấn đề lớn như Hiến pháp, pháp luật, quyết định bộ máy nhà nước và các vấn đề quốc kế dân sinh. Người ĐB nhân dân có nhiệm vụ hết sức nặng nề là làm sao để đến cuối cùng, nhân dân là người làm chủ đất nước, làm chủ xã hội.
ĐBQH gánh vác nhiệm vụ rất quan trọng là đại diện cho cử tri và nhân dân cả nước. Dù xuất thân hay ứng cử tại một địa phương cụ thể, ĐB không được nhầm lẫn mình chỉ là ĐB của địa phương đó. Mọi ý kiến, đề xuất phải xuất phát từ lợi ích chung của dân tộc.
Trong bối cảnh mới, ĐBQH càng phải bám sát thực tiễn, lấy thực tế của địa phương để nói chung cho cả nước. Tiếng nói của ĐB phải có sự kết nối, đối chiếu chính sách với thực tiễn từ nhiều địa phương khác nhau để có ý kiến, kiến nghị phù hợp. Bởi một chính sách sẽ tác động đến nhiều ngành nghề, lĩnh vực và đời sống người dân trên diện rộng.
Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực của ĐB trong góp ý và xây dựng chính sách. Hiện nay, các ứng cử viên đều có trình độ văn hóa cao; năng lực, thực tiễn hoạt động, giàu kinh nghiệm thực tế. Dù ở thời kỳ nào, họ cũng phải thực sự là người đại diện quyền và lợi ích của nhân dân, phải thương dân, hiểu dân, nắm bắt được bức xúc, khó khăn của dân để góp ý, xây dựng các quyết sách thiết thực.
Với ĐB HĐND các cấp, dù ở cấp nào thì họ đều là người đại diện cho nhân dân tại địa phương, phải có ý thức hoàn thành nhiệm vụ trong phạm vi phụ trách.
Dù phạm vi trách nhiệm khác nhau nhưng tôi cho rằng ĐBQH hay ĐB HĐND đều cần sự rèn luyện đạo đức, trình độ và bản lĩnh như nhau. Họ đều phải bám sát thực tiễn, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng và lấy việc phục vụ nhân dân làm tôn chỉ.
Chủ tịch HĐND TP.HCM Võ Văn Minh cùng đoàn công tác giám sát việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại phường Tam Bình vào tháng 7-2025. Ảnh: THUẬN VĂN
Cọ xát với thực tiễn, chuyển hóa ý chí thành giải pháp khả thi
. Trong giai đoạn mới, theo ông, tiêu chuẩn của người ĐB dân cử là gì, cụ thể hơn là ở đô thị lớn như TP.HCM?
+ Theo tôi, có hai vấn đề ĐB phải quan tâm là phát triển kinh tế, đảm bảo đời sống vật chất song song với nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân. ĐBQH hay ĐB HĐND càng học tập, lăn xả, cọ xát với đời sống nhân dân sẽ càng có thêm năng lực, kinh nghiệm, bản lĩnh.
Đảng và Nhà nước quyết tâm đến năm 2045 đưa nước ta trở thành nước công nghiệp phát triển có thu nhập cao. Nếu đạt được điều này, đời sống vật chất của người dân sẽ được đảm bảo. Vì vậy, đã đến lúc phải đặc biệt quan tâm đời sống văn hóa, tinh thần của người dân, bởi đây là sức mạnh nội sinh giúp đất nước vượt qua mọi khó khăn. Mỗi ĐB phải có tầm nhìn xa hơn, xác định rõ trách nhiệm, nỗ lực để làm việc chất lượng, tốc độ và sáng tạo hơn.
Riêng với TP.HCM, thực tiễn nơi đây luôn đa dạng, phong phú. Với quy mô hơn 14 triệu dân đòi hỏi năng lực của ĐB phải là sự tổng hòa của nhiều yếu tố về trình độ văn hóa và chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và sự lăn xả với đời sống. Năng lực đó phải dựa trên thực tiễn hoạt động, trực tiếp xử lý công việc và tham gia vào các phong trào lớn để tích lũy bản lĩnh. Mỗi người cần rèn luyện hằng ngày để chống suy thoái, tự diễn biến, tự suy thoái. ĐB phải tự giám sát bản thân và giám sát lẫn nhau về đạo đức công vụ.
Họ cũng phải là người bản lĩnh trước mặt trái của kinh tế thị trường. Trong kỷ nguyên mới, khi kinh tế thị trường nảy sinh nhiều tiêu cực, ĐB phải có bản lĩnh để đề cao các giá trị văn hóa, tinh thần và đạo đức truyền thống. Họ không chỉ phản ánh ý chí cử tri mà còn phải có khả năng chuyển hóa ý chí đó thành giải pháp khả thi.
Cử tri ở TP.HCM nghiên cứu chương trình hành động của các ứng viên ĐBQH khóa XVI đơn vị bầu cử số 6 trong buổi tiếp xúc ngày 4-3. Ảnh: NGUYỄN THẢO
. Với vai trò là người đi trước, ông có kỳ vọng, gửi gắm gì cho các ĐB trong nhiệm kỳ tới?
+ ĐB dân cử dù ở cấp nào cũng có sứ mệnh, trọng trách rất nặng nề nhưng cũng rất vẻ vang. Khi đã được cử tri tín nhiệm, ĐB phải thấm nhuần, tu dưỡng và thực hành các chuẩn mực đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Nhân dân ta là nhân dân anh hùng, vì vậy ĐB của nhân dân phải đặc biệt xuất sắc, luôn tâm niệm vì nước, vì dân, thương dân.
. Xin cảm ơn ông.
Hài hòa giữa lợi ích chung và riêng
Ngoài các ứng viên trong hệ thống chính trị, nhiệm kỳ tới còn có các ứng viên là người ngoài Đảng, lãnh đạo của các doanh nghiệp, tập đoàn lớn tham gia ứng cử ĐBQH và ĐB HĐND các cấp. Điều này cho thấy lãnh đạo các tập đoàn, các doanh nghiệp luôn sẵn sàng, đồng lòng cùng chính quyền, góp tiếng nói chung vì sự phát tiển của đất nước.
Với một đô thị sôi động như TP.HCM, việc nhiều thành phần tham gia ứng cử đã tạo nên sự đa dạng, bao trùm. Tuy nhiên, đã là ĐB đại diện cho nhân dân thì phải biết, hiểu và ý thức cái riêng nằm trong tổng thể cái chung. Họ phải có khả năng hài hòa giữa lợi ích riêng của thành phần mình đại diện với lợi ích chung của dân tộc.
Ông PHẠM CHÁNH TRỰC, nguyên Phó ban Kinh tế Trung ương, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM
*****
Hãy đi về phía nhân dân
Ngày 15-3, cử tri cả nước sẽ tham gia bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XVI và ĐB HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Trong bối cảnh yêu cầu cải cách thể chế, nâng cao năng lực thực thi và tăng tốc phát triển ngày càng cấp thiết, chất lượng và vai trò của từng ĐB cũng luôn được chú trọng.
Là ĐBQH ba khóa IX, XI và XIII cùng ba khóa HĐND TP.HCM, nguyên Phó Bí thư Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TP.HCM Phạm Phương Thảo nhấn mạnh ĐB phải đại diện cho cử tri bầu ra. Họ phải có trách nhiệm liên hệ thường xuyên với cử tri, có bản lĩnh và đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết.
“ĐB phải làm tốt vai trò cầu nối với dân, với cơ quan quyền lực, làm tốt vai trò được dân ủy quyền. Từ giám sát, chất vấn đến phát biểu tại nghị trường đều phải làm tốt, làm đến cùng” - bà Thảo chia sẻ.
Theo bà Thảo, việc làm ĐBQH như bước vào một trường ĐH lớn, còn làm ĐB ở cấp địa phương cũng giúp mỗi người trưởng thành về nhiều mặt. Người ứng cử phải học từ cách phát biểu, cách chất vấn, tiếp xúc cử tri đến xử lý đơn thư khiếu nại, kỹ năng tiếp nhận, xử lý thông tin...
“Tham gia họp ở nghị trường, ĐB phải tìm mọi cách để nêu ý kiến. Nếu không phát biểu trực tiếp thì phải tìm cách nêu ý kiến ở tổ, đơn vị, làm sao chuyển được những tâm tư của nhân dân đến cơ quan có thẩm quyền” - bà Thảo nói thêm. Cử tri Trần Việt Trung, ngụ phường Bình Trưng, nói điều ông mong mỏi là mỗi ĐB phải góp phần giải quyết triệt để các bức xúc, kiến nghị của người dân.
Từng tham gia góp ý tại diễn đàn “Dân hỏi - chính quyền trả lời” do HĐND TP.HCM tổ chức, ông Trung cho rằng hoạt động tiếp xúc đã cởi mở, thẳng thắn hơn và đưa ra các vấn đề trực diện để phân tích, mổ xẻ. Dù vậy, theo ông, vẫn còn nhiều nội dung cử tri phản ánh chưa có sự phản hồi thấu đáo, như tình trạng các dự án treo lâu năm, kẹt xe, ngập nước, cải cách hành chính…
“Hãy luôn đi về phía nhân dân, lúc đó mỗi người sẽ nhận thức rõ trách nhiệm của mình là chăm chút, đau đáu cho quyền lợi của người dân, tận tình với từng ý kiến, nỗi lòng của người dân” - cử tri Trung gửi gắm.
Ông kỳ vọng nhiệm kỳ tới, mỗi ĐB phải quyết liệt hơn để giải quyết những tồn đọng, không để trì trệ. Việc chất vấn phải thấu đáo, đi đến cùng sự việc.
Với TP.HCM, cử tri kỳ vọng ĐB phải tự soi chiếu mình mỗi ngày, giữ được tâm trong sáng, sự công bằng và trau dồi năng lực, chịu khó học hỏi để ngày càng xứng đáng với vai trò của ĐB dân cử. “Một lá phiếu cử tri gửi đến là một niềm tin gửi đến chính quyền, hệ thống chính trị và qua từng ĐB. ĐB có am hiểu thực tiễn và năng lực giám sát hiệu quả sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị ở cơ sở” - bà Võ Thị Hà, Bí thư chi bộ, trưởng khu phố 26, phường Linh Xuân, chia sẻ.
Còn ông Phạm Văn Khuyến, Bí thư chi bộ khu phố 18, phường Tăng Nhơn Phú, cho rằng khi gánh trên vai trọng trách của một đại biểu dân cử, người đại biểu phải có tầm nhìn xa trông rộng. Dù ở cấp nào, đại biểu cũng phải gần gũi và luôn giữ mối liên hệ chặt chẽ với người dân, tham gia giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.
THANH TUYỀN
THANH TUYỀN thực hiện