Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trước giới truyền thông khi rời Căn cứ Liên hợp Andrews (Mỹ) ngày 20/5. Ảnh: Reuters.
Ngày 20/5, phát biểu trước báo giới tại căn cứ Joint Base Andrews, ông Trump cho rằng tình hình hiện “đang ở ranh giới cực kỳ mong manh” và có thể leo thang rất nhanh bất cứ lúc nào.
6 tuần sau khi Nhà Trắng tạm dừng chiến dịch “Cơn Thịnh nộ dữ dội” để hướng tới lệnh ngừng bắn, các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột vẫn gần như giậm chân tại chỗ, trong khi giá xăng dầu leo thang tiếp tục kéo tụt tỷ lệ tín nhiệm của ông Trump, theo Reuters.
“Hãy tin tôi, nếu chúng tôi không nhận được câu trả lời phù hợp, mọi việc sẽ diễn ra rất nhanh. Chúng tôi đã sẵn sàng hành động”, ông Trump nói. Khi được hỏi sẽ chờ bao lâu, nhà lãnh đạo Mỹ đáp: “Có thể là vài ngày, nhưng cũng có thể mọi thứ diễn ra rất nhanh”.
Về phía Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo cảnh báo nếu các cuộc tấn công nhằm vào nước này tái diễn, “cuộc chiến khu vực được hứa hẹn trước đó sẽ vượt ra ngoài phạm vi Trung Đông”. Tehran đồng thời thông báo thành lập “Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư” mới nhằm kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới.
Ông Trump tiếp tục khẳng định quyết tâm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. “Chúng ta đang ở giai đoạn cuối cùng với Iran. Hoặc sẽ đạt được thỏa thuận, hoặc chúng tôi sẽ phải làm những điều hơi khó chịu một chút, nhưng hy vọng điều đó sẽ không xảy ra”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh mong muốn giảm thiểu thương vong.
Cùng ngày, ông Trump đã điện đàm với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan. Ankara cho biết ông Erdogan hoan nghênh việc gia hạn lệnh ngừng bắn và tin rằng một “giải pháp hợp lý” vẫn có thể đạt được.
Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf - người đứng đầu đoàn đàm phán hòa bình của Tehran - cáo buộc “những động thái công khai và ngầm” từ phía đối phương cho thấy Mỹ đang chuẩn bị cho các cuộc tấn công mới.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian khẳng định Tehran vẫn sẵn sàng đàm phán, nhưng nhấn mạnh việc buộc Iran đầu hàng bằng sức ép “chỉ là ảo tưởng”.
"Hoài nghi về Mỹ"
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết Tehran đang theo đuổi đàm phán “một cách nghiêm túc và thiện chí”, song vẫn tồn tại “sự hoài nghi mạnh mẽ và có cơ sở” đối với hành động của Mỹ.
Trong nỗ lực ngoại giao mới nhất, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan - quốc gia từng tổ chức vòng đàm phán hòa bình duy nhất cho đến nay - đã tới Tehran trong vai trò trung gian chuyển thông điệp giữa hai bên. Theo Iran, các cuộc trao đổi gián tiếp giữa Washington và Tehran vẫn đang tiếp diễn thông qua Islamabad.
Tehran tuần này cũng gửi một đề xuất mới tới Mỹ. Tuy nhiên, các điều khoản được cho là gần như lặp lại những yêu cầu từng bị ông Trump bác bỏ trước đó, bao gồm quyền kiểm soát eo biển Hormuz, bồi thường thiệt hại chiến tranh, dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa và rút quân Mỹ khỏi khu vực.
Trước đó, ông Trump tiết lộ ông từng chỉ còn cách quyết định phát động tấn công Iran “một giờ đồng hồ” trong tuần này, sau khi nhận được đề nghị từ một số quốc gia vùng Vịnh.
Kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát hôm 28/2, Tehran gần như đóng cửa eo biển Hormuz đối với mọi tàu thuyền ngoại trừ tàu Iran, gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu trong lịch sử hiện đại. Đáp lại, Mỹ đã áp đặt phong tỏa đối với các cảng biển của Iran từ tháng trước.
Ngày 20/5, Iran tuyên bố thiết lập “vùng hàng hải kiểm soát” tại eo biển Hormuz, yêu cầu các tàu muốn đi qua phải được cơ quan quản lý mới cấp phép. Tehran cho biết động thái này nhằm từng bước mở lại tuyến hàng hải cho các quốc gia “thân thiện” chấp nhận các điều kiện của Iran, trong đó có thể bao gồm phí quá cảnh - điều Washington tuyên bố không thể chấp nhận.
Các siêu tàu chở dầu Yuan Gui Yang và Ocean Lily của Trung Quốc, chở 4 triệu thùng dầu thô, rời eo biển Hormuz qua tuyến đường quá cảnh Iran. Biểu đồ: Reuters.
Cùng ngày, hai siêu tàu chở dầu của Trung Quốc với tổng cộng khoảng 4 triệu thùng dầu đã rời eo biển Hormuz. Trước đó, trong thời gian ông Trump tham dự hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh, Tehran thông báo sẽ nới lỏng quy định đối với tàu Trung Quốc.
Bộ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc cũng xác nhận một tàu chở dầu của nước này đang đi qua eo biển với sự phối hợp từ phía Iran.
Theo hãng theo dõi vận tải biển Lloyd’s List, ít nhất 54 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong tuần qua, gần gấp đôi tuần trước đó. Tuy nhiên, Iran cho biết chỉ có 26 tàu di chuyển qua khu vực trong 24 giờ gần nhất - vẫn thấp hơn nhiều so với mức khoảng 140 tàu/ngày trước chiến sự.
Áp lực chấm dứt chiến tranh
Trong khi đó, ông Trump hiện đối mặt áp lực ngày càng lớn phải chấm dứt cuộc chiến, trong bối cảnh giá năng lượng leo thang gây bất lợi cho đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử quốc hội vào tháng 11.
Giá dầu Brent giao tháng gần nhất chốt phiên ngày 21/5 ở mức 105,02 USD/thùng, giảm 5,63% nhờ kỳ vọng các bên có thể đạt được thỏa thuận hòa bình.
Nhà phân tích Toshitaka Tazawa của Fujitomi Securities nhận định giới đầu tư đang theo dõi sát khả năng Washington và Tehran tìm được tiếng nói chung, trong bối cảnh lập trường của Mỹ thay đổi gần như mỗi ngày.
Phương Linh