Phải chăng AI khiến lương của lao động chân tay tăng mạnh?

2 giờ trướcBài gốc

Thậm chí, lương cho lao động tay chân vượt qua tốc độ lạm phát và bỏ xa thu nhập của một số công việc văn phòng. Dù tổng thể mức lương trung bình vẫn bị lạm phát bào mòn, sự khan hiếm nhân lực nghiêm trọng đang đẩy giá trị của những người thợ mộc, tài xế hay thợ cơ khí lên những nấc thang mới.

Lao động chân tay tại Nhật đang được trọng dụng

Trái ngược với hình ảnh nhân viên cổ cồn trắng an toàn trong các tòa nhà cao tầng, chính những công việc gắn liền với máy móc và công trường lại đang tận hưởng lợi thế từ quy luật cung cầu. Tuy nhiên, sự dịch chuyển này lại tạo ra một sự phân hóa sâu sắc ngay trong nội bộ lực lượng lao động phổ thông, đặc biệt là nhóm chịu sự chi phối từ các chính sách kiểm soát giá của chính phủ.

Lợi thế từ sự khan hiếm và áp lực tự động hóa

Viện Nghiên cứu Recruit Works đã sử dụng dữ liệu khảo sát từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản để tính toán mức thù lao hàng năm trong năm 2024 cho những người lao động không giữ chức vụ quản lý thuộc 145 ngành nghề. Kết quả phân tích bao gồm cả tiền làm thêm giờ và tiền thưởng cho thấy mức trung bình tổng thể đạt 5,27 triệu yên, tương đương khoảng 33.800 USD, đánh dấu mức tăng 8,1% so với năm 2020 khi đại dịch COVID-19 bắt đầu ảnh hưởng đến tiền lương.

Do chỉ số giá tiêu dùng tăng 8,5% trong cùng kỳ, thu nhập thực tế của người lao động trên diện rộng đã bị thu hẹp. Dù vậy, tài xế taxi lại dẫn đầu với mức tăng lương nhảy vọt lên tới 38,3% từ năm 2020 đến năm 2024. Mức tăng ấn tượng tiếp theo thuộc về nha sĩ với 38%, nhân viên dịch vụ ngoài trời như người thu tiền hóa đơn và ghi chỉ số công tơ điện đạt 36,3%, cùng công nhân xây dựng cấu trúc bao gồm thợ mộc và thợ lắp giàn giáo đạt 31,7%.

Động lực đằng sau những con số này chính là sự thiếu hụt nhân sự trầm trọng. Tỷ lệ việc làm toàn thời gian trên mỗi ứng viên cho vị trí tài xế đạt mức 2,74 vào năm 2024, cao hơn hẳn mức trung bình 1,22 của toàn thị trường. Tỷ lệ này thậm chí còn lớn hơn đối với nhân viên dịch vụ ngoài trời ở mức 3,31 và nhóm thợ mộc, thợ lắp giàn giáo ở mức 9,38. Sự tăng vọt trong tiền lương của tài xế taxi có thể nhờ vào sự phục hồi nhu cầu sau đại dịch, nhưng mức lương cao hơn ở các ngành nghề phi văn phòng khác dường như bắt nguồn từ một thị trường lao động đang thắt chặt.

Trong khi đó, mức tăng lương cho các công việc văn phòng lại nằm rất sát với mức lạm phát. Trong số các ngành nghề có ít nhất 300.000 lao động, nhân viên bán hàng ghi nhận mức tăng cao nhất là 12,5%, còn nhân viên hành chính văn phòng chung như nhân viên thư viện và bảo tàng nằm ở vị trí bét bảng với vỏn vẹn 7,3%.

Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo có thể đang đóng một vai trò quan trọng trong sự thay đổi này. Viện Nghiên cứu Daiwa phân tích rằng khoảng 20% người lao động đang làm các công việc mà chức năng chính có thể bị tự động hóa bằng AI tạo sinh. Thư ký và nhân viên hành chính chung chịu ảnh hưởng nặng nề khi hơn 60% công việc của họ có thể giao cho máy móc.

Ngược lại, tỷ lệ này ở thợ mộc và thợ lắp giàn giáo chỉ là 7,3%, còn thợ sửa chữa và bảo dưỡng ô tô là 9,4%. Tiền lương đang phản ánh một lợi thế ngày càng lớn cho các công việc lao động chân tay. Mức lương trung bình của thợ máy ô tô đã vượt qua nhân viên hành chính chung vào năm 2024, đạt 4,8 triệu yên so với 4,68 triệu yên. Thợ mộc và thợ lắp giàn giáo kiếm được 4,92 triệu yên mỗi năm, vượt qua tất cả các công việc văn phòng chính ngoại trừ nhân viên lập kế hoạch như chuyên gia nghiên cứu thị trường.

Phân hóa thu nhập và bài toán chi phí xã hội

Sự khởi sắc về thu nhập lại hoàn toàn vắng bóng ở những công việc mà mức lương phụ thuộc vào mức giá do chính phủ quy định. Nhóm nhân viên chăm sóc, ngành nghề có số lượng đông đảo nhất với 1,07 triệu người, chỉ nhận được mức tăng thù lao trung bình 3,4% trong giai đoạn từ năm 2020 đến năm 2024. Nhóm điều dưỡng bao gồm 780.000 lao động có mức tăng 5,7%, trong khi mức lương của bác sĩ lại giảm mạnh 8,5%. Thu nhập của giáo viên tiểu học và trung học cơ sở gần như đi ngang, và lương của giáo viên trung học phổ thông sụt giảm 1,1%.

Shoto Furuya, nhà nghiên cứu trưởng tại Viện Nghiên cứu Recruit Works, lưu ý về hiện tượng phân cực mạnh mẽ giữa các công việc lao động chân tay. Tiền lương từng đi ngang trên diện rộng khi nền kinh tế Nhật Bản chìm trong giảm phát, nhưng khi lạm phát đã được thiết lập, một khoảng cách lớn đang hình thành giữa những công việc có tiền lương do sức mạnh thị trường quyết định và những công việc bị trói buộc vào mức giá của chính phủ. Chuyên gia này lập luận rằng trước khi mọi người chuyển từ công việc văn phòng sang lao động chân tay, nhiều khả năng sẽ có sự dịch chuyển giữa các công việc phi văn phòng khác nhau, nơi mà rào cản gia nhập thị trường ở mức thấp.

Việc tìm kiếm giải pháp để tăng cường thu nhập cho nhóm ngành dịch vụ công và y tế đang đặt ra một tình thế tiến thoái lưỡng nan cho các nhà hoạch định chính sách. Việc cố gắng thúc đẩy tiền lương chăm sóc sức khỏe bằng cách đơn thuần tăng viện phí của chính phủ sẽ kéo theo nguy cơ làm phình to chi phí y tế và đẩy phí bảo hiểm của những người trong độ tuổi lao động lên cao.

Các biện pháp khác, chẳng hạn như tăng các khoản thanh toán tự chi trả cho những người cao tuổi có khả năng chi trả, sẽ cần được xem xét nghiêm túc để giữ cho chi phí tổng thể ở mức thấp. Bài toán cân bằng giữa việc đảm bảo mức sống cho người lao động thiết yếu và duy trì sự ổn định của hệ thống an sinh xã hội tiếp tục là một thách thức khổng lồ mà Nhật Bản phải đối mặt.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/phai-chang-ai-khien-luong-cua-lao-dong-chan-tay-tang-manh-246834.html