Phân luồng sau trung học cơ sở: Tránh trường hợp trường công là lựa chọn duy nhất

4 giờ trướcBài gốc

Học sinh Hà Nội trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 trung học phổ thông công lập năm học 2025-2026. Ảnh minh họa

Phân luồng sau trung học cơ sở: Khi kỳ vọng lệch pha với thực tế

Mỗi mùa thi chuyển cấp, bầu không khí trong nhiều gia đình lại bị bao trùm bởi những áp lực vô hình khi đứng trước ngưỡng cửa phân luồng sau trung học cơ sở.

Tâm lý chung là mong muốn con có một suất vào lớp 10 tại trường công lập, trường chuyên hay các "trường điểm". Đây là nguyện vọng chính đáng, nhưng đôi khi nó lại vô tình trở thành gánh nặng quá sức khi năng lực thực tế của trẻ không nằm ở các môn văn hóa thuần túy.

Thực tế cho thấy, bản chất của việc phân luồng sau trung học cơ sở là giúp mỗi đứa trẻ tìm thấy vị trí phù hợp nhất với bản thân. Không phải học sinh nào cũng có thế mạnh về tư duy lý thuyết hay khả năng học đều tất cả các môn học thuật. Mỗi cá nhân là một thực thể riêng biệt với những tiềm năng khác nhau cần được tôn trọng.

Có những em thiên về năng khiếu thực hành, nhạy bén với các con số trong kinh doanh thực tế, hay sở hữu đôi bàn tay khéo léo trong các ngành kỹ thuật, nghệ thuật. Việc cố gắng đẩy trẻ vào một "cuộc đua" mà các em vốn không có ưu thế sẽ chỉ tạo nên sự mệt mỏi và chán nản làm mất đi sự sáng tạo tự nhiên của trẻ.

Không để sự đồng hành thay "áp lực" đồng hành

Chúng ta thường quên rằng, trong kỳ thi chuyển cấp này, trạng thái tâm lý của trẻ thường là yếu tố then chốt quyết định khả năng phát huy năng lực thực tế. Nếu những người sát cánh nhất - các bậc phụ huynh - luôn ở trong trạng thái lo âu, căng thẳng, thì đứa trẻ khó lòng giữ được tâm lý thoải mái để tự tin bước vào phòng thi.

Việc đặt nặng chuyện đỗ - trượt trường công đôi khi vô tình giới hạn tầm nhìn về các lộ trình phát triển khác nhau của trẻ. Điều này không chỉ tạo áp lực tâm lý mà còn khiến gia đình khó có cái nhìn toàn diện về công tác phân luồng sau trung học cơ sở, vốn là một phần trong hệ thống giáo dục nhằm tối ưu hóa năng lực cá nhân.

Sự thiếu hụt thông tin đa chiều về các hướng nghiệp thực tế có thể dẫn đến những quyết định chưa thực sự tương thích với sở trường của các em. Khi sự kỳ vọng vượt quá khả năng đáp ứng thực tế, nó vô tình trở thành rào cản, khiến các em khó tìm thấy lộ trình phù hợp để phát triển bền vững trong tương lai.

Sự tương thích giữa thiên hướng và môi trường học tập

Góc nhìn này không tập trung vào nhóm học sinh có thế mạnh và lộ trình học tập xuất sắc. Thay vào đó, sự quan tâm được dành cho những em có mức học lực trung bình, hoặc nhóm học sinh có thiên hướng tiếp thu thông qua thực hành thực tế hơn là các nội dung lý thuyết chuyên sâu.

Việc cân nhắc một lộ trình học tập có khối lượng kiến thức văn hóa được điều chỉnh, kết hợp với đào tạo kỹ năng nghề, không nên bị coi là một sự "thụt lùi" về mặt học vấn. Thực tế, đây là phương án giúp duy trì sự hứng thú với việc học, hỗ trợ học sinh sớm định hình năng lực thực tế phù hợp với đặc điểm tâm lý và khả năng cá nhân.

Khi con đường phát triển không chỉ giới hạn trong các khuôn mẫu học thuật chính quy, học sinh có thêm cơ hội rèn luyện tính tự lập thông qua một công việc cụ thể. Trong nhiều trường hợp, sự tự tin có được từ việc làm chủ một kỹ năng thực tế mang lại giá trị bền vững không kém việc cố gắng theo đuổi những chương trình kiến thức quá tải so với khả năng tiếp nhận của các em.

Thay đổi tư duy về phân luồng sau trung học cơ sở

Thay vì chỉ tập trung vào một lộ trình duy nhất, thay vì loay hoay trong nỗi lo "con học không khá" thì việc chủ động tìm hiểu các phương án phân luồng sau trung học cơ sở giúp gia đình có cái nhìn đa chiều hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi mức học lực của trẻ cần một môi trường đào tạo có tính thực hành cao và giảm bớt áp lực từ các nội dung lý thuyết chuyên sâu.

Các chương trình tại hệ giáo dục thường xuyên hay trung học nghề, các trường cao đẳng nghề hiện nay được thiết kế để tạo ra sự tương thích giữa năng lực cá nhân và yêu cầu của thị trường lao động. Đây là những lựa chọn thực tế dành cho những học sinh mong muốn sớm tiếp cận với nghề nghiệp chuyên môn, thay vì cố gắng theo đuổi các bậc học phổ thông công lập khi chưa thực sự sẵn sàng hoặc không phù hợp với thiên hướng bản thân.

Quá trình học tập chỉ đạt được hiệu quả tối ưu khi người học tìm thấy sự hứng thú và phù hợp. Một lộ trình được lựa chọn dựa trên năng lực thực tế không chỉ giúp giảm bớt áp lực không đáng có cho gia đình, mà còn tạo nền tảng vững chắc để các em tự tin hơn trên con đường lập nghiệp.

Mục tiêu cốt lõi của giáo dục là hỗ trợ mỗi cá nhân tìm thấy vị trí tương xứng trong xã hội. Thành công bền vững không nhất thiết phải đến từ một khuôn mẫu duy nhất, mà đến từ việc các em sở hữu năng lực thực tế và bản lĩnh nghề nghiệp phù hợp để bước vào đời.

Hồng Phong

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/phan-luong-sau-trung-hoc-co-so-tranh-truong-hop-truong-cong-la-lua-chon-duy-nhat-179260318134124077.htm