'Phao cứu sinh' của Iran giữa lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ

một giờ trướcBài gốc

Cơ sở lọc dầu của Iran trên đảo Khark. Ảnh: IRNA/TTXVN

Chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel đã tàn phá phần lớn cơ sở hạ tầng và các ngành công nghiệp của Iran, làm gián đoạn sản xuất trong nước và đẩy giá các mặt hàng thực phẩm thiết yếu lên cao. Song song với đó, lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đã gia tăng áp lực kinh tế lên Tehran, cản trở hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch đã bị đóng cửa kể từ khi chiến tranh nổ ra vào ngày 28/2. Tuy nhiên, theo đài phát thanh châu Âu RFE/RL ngày 8/5, thay vì khuất phục, Iran đã chủ động xoay xở bằng nhiều tuyến đường thay thế để duy trì dòng chảy hàng hóa.

Các tuyến đường thay thế

Để đối phó với lệnh phong tỏa, Tehran đã chuyển sang vận chuyển hàng hóa bằng đường bộ qua các nước láng giềng Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời khai thác tuyến vận chuyển qua Biển Caspi từ Nga. Iran cũng đang xem xét phương án vận chuyển dầu bằng đường sắt sang Trung Quốc, đối tác thương mại quan trọng hàng đầu.

Giáo sư Steve H. Hanke, chuyên gia kinh tế ứng dụng tại Đại học Johns Hopkins và cựu cố vấn kinh tế cho chính quyền Tổng thống Mỹ Ronald Reagan, nhận định rằng các tuyến đường thay thế trên có thể cung cấp cho nền kinh tế Iran hàng tiêu dùng, thực phẩm và nguyên vật liệu công nghiệp. Tuy nhiên, chúng "không thể thay thế hoàn toàn nền kinh tế vận chuyển bằng container đường biển". Ông Hanke cũng lưu ý: "Vận chuyển bằng đường bộ tốn kém hơn và lượng vận chuyển qua Biển Caspi bị hạn chế bởi năng lực cảng và đội tàu. Dù Iran có thể chịu chi phí nhập khẩu cao hơn và lạm phát hàng hóa xuất nhập khẩu tăng cao, nhưng đừng kỳ vọng vào sự sụp đổ kinh tế như một số người đã dự đoán."

Về phần mình, bà Rosemary Kelanic, Giám đốc Chương trình Trung Đông tại Defense Priorities - viện nghiên cứu có trụ sở tại Washington, D.C. - chỉ ra rằng vị trí địa lý của Iran đã làm giảm đáng kể tác động của lệnh phong tỏa hải quân. Iran có khoảng 90 triệu dân, gần 6.000 km đường biên giới trên bộ với nhiều quốc gia và đường bờ biển dài 700 km dọc Biển Caspi, nối liền với Trung Á và Nga. Bà Kelanic nhận định: "Khả năng để Iran tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa của ông Trump là rất lớn vì nước này có hàng nghìn km đường biên giới trên bộ để khai thác".

Theo nghị sĩ Iran Ebrahim Najafi, nước này đang sử dụng các tuyến đường bộ với Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia và Azerbaijan để nhập khẩu hàng hóa. Ngày 25/4, Pakistan đã mở cửa các cảng của mình cho hàng hóa từ các nước thứ ba hướng đến Iran, thiết lập 6 tuyến đường bộ từ các cảng Gwadar, Karachi và Port Qasim đến biên giới Iran. Các tuyến đường này chủ yếu phục vụ nhập khẩu gạo, thịt và sữa. Đáng chú ý, kể từ khi lệnh phong tỏa của Mỹ được áp đặt vào ngày 13/4, khoảng 3.000 container hướng đến Iran đã bị mắc kẹt tại các cảng Pakistan.

Cửa khẩu Kapikoy-Razi kết nối Iran với Thổ Nhĩ Kỳ cũng là một hành lang vận chuyển quan trọng nối liền Tây Á với châu Âu. Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu Iran có tăng nhập khẩu qua hành lang này kể từ khi lệnh phong tỏa được áp đặt hay không.

Nga đã khôi phục các chuyến hàng qua Biển Caspi đến cảng Bandar Anzali của Iran. Theo công ty phân tích hàng hóa Kpler, khoảng một chục tàu từ Nga, Kazakhstan và Turkmenistan chở ngũ cốc, ngô và dầu hướng dương đã đến các cảng Caspi của Iran kể từ giữa tháng 4 năm nay. Tuy nhiên, tuyến đường này không phải không có rủi ro. Cảng Bandar Anzali đã trở thành mục tiêu không kích của Israel vào ngày 18/3, gây ra thiệt hại đáng kể. Việc buôn bán ngũ cốc giữa Iran và Nga bị tạm dừng ngay sau đó, nhưng sau đó đã được nối lại.

Xuất khẩu dầu bằng đường sắt: Giải pháp né tránh phong tỏa

Lệnh cấm vận của Mỹ đã làm gián đoạn đáng kể hoạt động xuất khẩu dầu bằng đường biển của Iran, song không hoàn toàn ngăn chặn được. Theo nhóm theo dõi hàng hóa Vortexa và công ty dữ liệu hàng hải Lloyd's List, một số tàu chở dầu liên quan đến Iran đã tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa. Các chuyên gia nhận định Iran có thể "cầm cự" thêm hai tháng dựa trên lượng dầu dự trữ lên tới 130 triệu thùng đang ở ngoài khơi.

Để xuất khẩu dầu lâu dài hơn, Iran đang chuyển sang vận chuyển bằng đường sắt sang Trung Quốc - quốc gia mua khoảng 90% nguồn cung dầu của Iran, theo ông Hamid Hosseini, người phát ngôn của liên đoàn các nước xuất khẩu dầu mỏ Iran. Cơ sở hạ tầng đường sắt kết nối Iran với các thành phố như Tây An của Trung Quốc thông qua hành lang Kazakhstan-Turkmenistan-Iran, khai trương năm 2014 và được mở rộng bởi tuyến vận tải hàng hóa dài 10.400 km hoàn thành năm 2025.

Giáo sư Hanke đánh giá: "Đường sắt có thể vận chuyển khối lượng hàng hóa có ý nghĩa chiến lược, nhưng trong ngắn hạn, nó không thể thay thế tàu chở dầu ở quy mô lớn". Tuy nhiên, ông nhấn mạnh thêm rằng giá trị của tuyến đường trên vừa mang tính hậu cần, vừa mang tính chính trị: nó hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của hải quân phương Tây và thoát khỏi hệ thống thanh toán bằng USD, vì Trung Quốc đã thanh toán dầu của Iran bằng nhân dân tệ từ năm 2012.

Bà Kelanic cũng cho rằng Iran có thể vận chuyển dầu bằng đường bộ để né tránh lệnh phong tỏa, tương tự cách Iraq từng làm - vận chuyển dầu qua Syria ra Địa Trung Hải, tránh hoàn toàn eo biển Hormuz. Dù khối lượng trong ngắn hạn sẽ bị hạn chế bởi số lượng xe bồn chở dầu hiện có, các nước tiếp nhận hoặc nước thứ ba có thể cung cấp thêm xe vì lợi ích chính trị hoặc kinh tế.

Về phía mình, Bộ trưởng Nông nghiệp Iran Gholamreza Nouri khẳng định rằng lệnh phong tỏa không ảnh hưởng đến khả năng cung cấp hàng hóa thiết yếu và thực phẩm của nước này, dựa vào sản xuất nội địa và các tuyến nhập khẩu thay thế. Tuy nhiên, theo luật quốc tế, các lệnh phong tỏa bị cấm cản trở dòng chảy của thực phẩm và thuốc men, và hiện vẫn chưa rõ liệu Mỹ đang vô tình hay cố ý chặn các lô hàng dân sự đến Iran.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/phao-cuu-sinh-cua-iran-giua-lenh-phong-toa-hai-quan-cua-my-20260509162532554.htm