Phát huy giá trị di sản Thủy điện Trị An: Bước đi vững chắc trong chuyển dịch năng lượng bền vững

2 giờ trướcBài gốc

Hồ thủy điện Trị An (Ảnh: Tiến Khôi)

Bài toán "điểm nghẽn" từ những trạm pin hóa học

Những năm gần đây, bản đồ năng lượng Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ với sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời tại khu vực miền trung và miền nam. Tuy nhiên, tính "chập chờn" của thiên nhiên - nắng tắt thì điện ngưng, gió lặng thì nguồn giảm đã tạo ra áp lực thường xuyên lên hệ thống truyền tải. Điều này đòi hỏi một hệ thống lưu trữ đủ lớn để điều tiết, giữ cho tần số lưới điện luôn ổn định.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, từ góc độ thực thi kỹ thuật và quản trị, ông Trần Ngọc Dũng - Phó Giám đốc Ban điều hành dự án Trị An mở rộng đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế lớn của các hệ thống pin lưu trữ hóa học (BESS) hiện nay. Theo ông, dù BESS có ưu điểm về sự linh hoạt, nhưng các hệ thống này chủ yếu cung cấp dòng điện một chiều, gây khó khăn nhất định khi phải đáp ứng ngay lập tức các yêu cầu kỹ thuật phức tạp và xoay chiều của hệ thống điện quốc gia trên quy mô lớn.

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Hơn nữa, bài toán kinh tế vẫn là một "hàng rào" ngăn cản BESS phát triển đại trà: "Chi phí đầu tư cho BESS hiện tại vẫn ở mức rất cao, trong khi tuổi thọ của pin chỉ dao động khoảng 12-15 năm, sau đó chúng ta lại phải đối mặt với bài toán thay thế và xử lý rác thải công nghiệp độc hại". Trong bối cảnh đó, một câu hỏi chiến lược được đặt ra: Làm thế nào để có một "trạm pin" khổng lồ với công suất lên tới 200MW, tuổi thọ hàng nửa thế kỷ mà không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái? Câu trả lời đã được tìm thấy ngay tại dòng sông Đồng Nai: Dự án thủy điện Trị An mở rộng.

Trị An mở rộng: "Trạm pin thiên nhiên" khổng lồ

Khác hoàn toàn với các dự án thủy điện thông thường phải đối mặt với nỗi lo mất rừng hay di dân, Trị An mở rộng là minh chứng điển hình cho tư duy Kinh tế tuần hoàn và tối ưu hóa tài nguyên. Dự án này sử dụng chung hệ thống hồ và đập của công trình thủy điện Trị An hiện hữu, giúp loại bỏ hoàn toàn các tác động môi trường mới như mất đất rừng hay tái định cư quy mô lớn.

Theo ông Phạm Thanh Hoài -Giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3 (EVNPMB3), lợi thế lớn nhất và cũng là giá trị cốt lõi của Trị An chính là tận dụng được hồ chứa có dung tích thuộc hàng lớn nhất khu vực phía Nam để làm "bình ắc quy" thiên nhiên. Với tổng mức đầu tư khoảng 3.950 tỷ VNĐ , dự án tập trung vào việc xây dựng mới một tuyến năng lượng gồm: kênh dẫn vào cửa lấy nước, cửa lấy nước, đường ống áp lực và nhà máy.

Công trường dự án thủy điện Trị An mở rộng. (Ảnh: Tiến Khôi)

Điểm "đắt" nhất của dự án nằm ở khả năng tận dụng triệt để lượng nước xả thừa qua tràn trong mùa lũ - khoảng 117 triệu m3 mỗi năm. Thay vì để nguồn năng lượng này trôi đi lãng phí, Trị An mở rộng sẽ chuyển hóa chúng thành dòng điện sạch. Ông Hoài cho biết thêm về vai trò điều tiết: "Bản chất của thủy điện mở rộng gần như đóng vai trò một trạm tích năng. Chúng tôi có thể chủ động dừng máy để nhường đường cho điện gió và điện mặt trời phát lên lưới, và ngay khi các nguồn này sụt giảm do mây che hay lặng gió, Trị An sẽ lập tức bù lại công suất để làm phẳng biểu đồ phụ tải". Khả năng phản ứng nhanh và quán tính quay lớn từ các rotor hàng trăm tấn chính là ưu thế tuyệt đối mà các hệ thống pin hóa học hiện nay chưa thể thực hiện một cách kinh tế ở quy mô tương đương.

Bản lĩnh quản trị từ "Bộ não" EVNPMB3

Để biến một di sản từ những năm 1980 - biểu tượng của tình hữu nghị Việt-Xô thành một "trạm pin xanh" của thế kỷ 21, năng lực của đơn vị quản lý dự án là yếu tố then chốt. Ban Quản lý dự án Điện 3 (EVNPMB3) đã chứng minh bản lĩnh của mình khi điều hành một công trường "sống", nơi việc thi công phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho đập chính và các tổ máy cũ đang phát điện.

Ban điều hành trao đổi công việc cùng liên danh nhà thầu tại công trường Thủy điện Trị An mở rộng. (Ảnh: Tiến Khôi)

Báo cáo tình hình thực hiện dự án tính đến ngày 05/3/2026 cho thấy những bước tiến vững chắc và chuyên nghiệp:

Làm chủ chuẩn mực quốc tế: Dự án tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về môi trường và xã hội (ESG) của Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW). Từ công tác lập hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công đến việc thẩm tra của PECC2 và PECC3 đều được thực hiện bài bản, đáp ứng 10 đợt hồ sơ phục vụ thi công.

Chủ động cung ứng và công nghệ: EVNPMB3 đã ký kết hợp đồng 26/31 gói thầu. Đặc biệt, gói thầu thiết bị cơ điện quan trọng (TB01-TAMR) đã được ký kết vào cuối tháng 1/2026, bảo đảm thiết bị đồng bộ với tiến độ xây lắp.

Tiến độ thi công thần tốc trên thực địa: Dưới sự giám sát chặt chẽ của Ban QLDA Điện 3 và các đơn vị chuyên môn, các hạng mục chính đang thay đổi từng ngày:

- Hố móng nhà máy: Đã đào đất đạt 84% và đào đá đạt 80%.

- Hệ thống đê quây: Đã đắp đến cao độ 64.5/65m, bảo đảm an toàn tuyệt đối để đào hố móng cửa nhận nước.

- Hạ tầng giao thông: Dự án cầu Hiếu Liêm – huyết mạch kết nối công trường - đã hoàn thành đúc dầm Super-T và móng cọc của toàn bộ mố, trụ. Mục tiêu thông xe kỹ thuật vào ngày 30/4/2026 đang được đội ngũ kỹ sư nỗ lực hiện thực hóa.

Viết tiếp chương mới cho "Ngọn đèn" phương nam

Thủy điện Trị An bắt đầu từ tình hữu nghị Việt-Xô những năm 1980, hoàn thành vào đầu thập niên 90 và nay đang đứng trước một sứ mệnh mới. Việc mở rộng Trị An không chỉ mang ý nghĩa về con số công suất lắp máy tăng thêm, mà còn là biểu tượng cho sự chuyển mình của ngành điện Việt Nam: từ tận dụng tài nguyên thô sang tối ưu hóa tài nguyên thông minh.

Thủy điện Trị An mở rộng đang từng bước khẳng định vị thế là "trái tim" điều tiết năng lượng sạch của khu vực phía nam. Với kế hoạch phát điện tổ máy 1 vào ngày 13/12/2027 và tổ máy 2 vào ngày 31/12/2027, đây chính là bước đi vững chắc nhất để miền nam nói riêng và cả nước nói chung tiến gần hơn tới khát vọng Net Zero. Di sản của quá khứ đang được bồi đắp bởi trí tuệ và công nghệ của tương lai, vì một Việt Nam xanh và bền vững.

BẢNG SO SÁNH: THỦY ĐIỆN TRỊ AN MỞ RỘNG VÀ HỆ THỐNG PIN LƯU TRỮ (BESS)

Tiến Khôi - Tiến Phú

Nguồn Nhân Dân : https://nhandan.vn/phat-huy-gia-tri-di-san-thuy-dien-tri-an-buoc-di-vung-chac-trong-chuyen-dich-nang-luong-ben-vung-post946812.html