Phép thử cho năng lực 'hậu kiểm' trong quản lý hoạt động xây dựng

một giờ trướcBài gốc

Cải cách phù hợp thực tiễn, giảm thủ tục hành chính

Điểm đáng chú ý trong Dự thảo lần này đó là, nhà ở riêng lẻ có quy mô dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500m2 sẽ thuộc diện được miễn GPXD nếu không nằm trong các khu vực có yêu cầu quản lý đặc thù về quy hoạch và kiến trúc. Cụ thể, các công trình này không nằm trong khu chức năng, khu vực phát triển đô thị theo quy hoạch chung thành phố; khu dân cư nông thôn, khu vực phát triển đô thị thuộc quy hoạch chung đô thị của tỉnh, thành phố; khu kinh tế, khu du lịch quốc gia; khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc hoặc được xác định trong quy hoạch chung xã.

Ngoài ra, Bộ Xây dựng cũng đề xuất mở rộng diện miễn phép đối với công trình xây dựng đặc thù; công trình trên đất quốc phòng, an ninh; công trình thuộc lĩnh vực điện lực; công trình hàng không và các hạng mục phục vụ bảo đảm bay. Những công trình đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi cũng được miễn GPXD.

Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo đề xuất rút ngắn thời gian cấp phép còn 7 ngày làm việc đối với nhà ở riêng lẻ và 10 ngày đối với các công trình còn lại, giảm khoảng 50% thời gian so với hiện hành. Quy trình cấp phép cũng được đề xuất thực hiện hoàn toàn trực tuyến, người dân chỉ cần nộp một bộ hồ sơ điện tử thay vì hai bộ hồ sơ giấy như trước.

Người dân vẫn có nhiều băn khoăn với các trường hợp được miễn Giấy phép xây dựng (ảnh:PV)

Một nội dung khác được nhiều doanh nghiệp quan tâm là đề xuất bãi bỏ thủ tục thẩm định thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế cơ sở và bỏ cấp chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng cho tổ chức, chuyển sang cơ chế doanh nghiệp tự công bố năng lực.

Việc cụ thể các diện được miễn GPXD theo Luật Xây dựng 2025 và các dự thảo hướng dẫn mới đang được xem là một trong những bước cải cách quan trọng nhất trong quản lý xây dựng dân dụng nhiều năm qua. Đặc biệt, đề xuất miễn giấy phép đối với nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500m2 ở nhiều khu vực được đánh giá là động thái giảm thủ tục hành chính rất đáng chú ý.

Ở góc độ tích cực, chính sách này phản ánh tư duy quản lý mới: chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Người dân có thể giảm thời gian, chi phí, bớt cảnh chạy hồ sơ, xin xác nhận, chờ phê duyệt. Với thị trường bất động sản và xây dựng đang cần phục hồi, việc cắt giảm giấy phép cũng có thể giúp kích thích đầu tư nhỏ lẻ, cải tạo nhà ở và thúc đẩy lưu thông dòng vốn trong dân.

Bỏ GPXD nhưng cần quản lý quy hoạch, tăng cường thanh tra xây dựng

Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng cải cách, nhiều ý kiến cũng cho rằng chính sách này sẽ chỉ hiệu quả nếu đi kèm cơ chế quản lý hậu kiểm chặt chẽ. Liên hệ thực tế tại Hà Nội, ông Nguyễn Tiến Thịnh, Phó Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng phường Vĩnh Hưng cho biết, ngày 31/12/2024, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 73/2024/QĐ-UBND về Quy chế quản lý kiến trúc thành phố Hà Nội. Theo quy định này, nhiều khu vực trên địa bàn Hà Nội, trong đó có phường Vĩnh Hưng, không thuộc diện được miễn GPXD theo Khoản 2 Điều 43 của Luật Xây dựng sửa đổi.

“Hiện chỉ thực hiện miễn phép đối với công trình sửa chữa, cải tạo không làm thay đổi mục đích sử dụng, công năng sử dụng, không ảnh hưởng đến an toàn kết cấu chịu lực, bảo đảm yêu cầu về phòng cháy chữa cháy, môi trường và khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật”, ông Nguyễn Tiến Thịnh cho biết.

Theo nhiều chuyên gia, mặt tích cực của việc miễn phép là giảm thủ tục hành chính, nhưng trên thực tế nếu bỏ GPXD mà không đồng thời siết quản lý quy hoạch, kiến trúc và thanh tra xây dựng, nguy cơ xây sai quy hoạch, phá vỡ hạ tầng, tăng mật độ dân cư tự phát sẽ lớn hơn.

Theo nhiều chuyên gia, mặt tích cực của việc miễn phép là giảm thủ tục hành chính, nhưng mặt còn lại cũng rất rõ (ảnh: PV).

Tại Hà Nội nói riêng cũng như nhiều đô thị lớn của Việt Nam nói chung đã từng ghi nhận nhiều trường hợp nhà “siêu mỏng”, xây chen, vượt tầng hoặc chuyển đổi công năng trái phép. Khi đó, GPXD không chỉ là một thủ tục hành chính mà còn là công cụ kiểm soát quy hoạch đô thị.

Luật sư Nguyễn Văn Nam, Công ty Luật TNHH Quốc tế Nam Thái cho rằng, Luật Xây dựng mới có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 với 8 trường hợp miễn GPXD được xem là bước cải cách phù hợp thực tiễn, giúp giảm đáng kể thủ tục hành chính cho người dân, đặc biệt trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, theo Luật sư Nguyễn Văn Nam, quy định hiện vẫn bộc lộ nhiều khó khăn khi áp dụng thực tế. “Người dân phải tự xác định công trình của mình có thuộc khu vực được miễn GPXD hay không. Trong khi hệ thống quy hoạch hiện nay có nhiều lớp quy hoạch chồng lấn, thường xuyên điều chỉnh và không phải ai cũng đủ chuyên môn để tra cứu, hiểu đúng”.

Bên cạnh đó, hiện dự thảo chưa quy định rõ trình tự gửi thông báo khởi công đối với công trình miễn phép; chưa có cơ chế rõ ràng để người dân tra cứu hoặc đề nghị xác nhận khu vực miễn GPXD; chưa công khai đầy đủ các khu vực phải xin phép theo quy hoạch và quy chế quản lý kiến trúc.

“Nguy cơ là người dân hiểu sai quy định, tự xây dựng với nhận thức công trình thuộc diện miễn phép nhưng sau đó lại bị xác định là phải xin phép, dẫn đến bị xử phạt hoặc buộc khắc phục hậu quả, gây thiệt hại lớn về kinh tế”, ông Nam nói.

Ở góc độ doanh nghiệp, Kiến trúc sư Chu Khánh Toàn, Công ty Tư vấn thiết kế xây dựng CICC cho rằng phần lớn công trình cấp 4 và nhà ở riêng lẻ hiện nay vẫn nằm trong các khu vực có quy hoạch đô thị, quy hoạch tỉnh hoặc khu vực quản lý kiến trúc đặc thù. Vì vậy, trên thực tế, số công trình thực sự được miễn GPXD có thể không nhiều như kỳ vọng.

Kiến trúc sư Chu Khánh Toàn phân tích, ngay cả với trường hợp cải tạo, sửa chữa nhà ở, chủ đầu tư vẫn phải chứng minh công trình bảo đảm an toàn kết cấu, phòng cháy chữa cháy và khả năng kết nối hạ tầng kỹ thuật.

“Hiện nhiều hộ dân trong ngõ nhỏ vốn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu phòng cháy chữa cháy. Nếu sửa chữa có bắt buộc phải đáp ứng toàn bộ tiêu chuẩn mới hay không thì vẫn chưa rõ”, Kiến trúc sư Chu Khánh Toàn đặt vấn đề.

Theo nhiều chuyên gia, mặt tích cực của việc miễn phép là giảm thủ tục hành chính, nhưng mặt còn lại cũng rất rõ (ảnh:PV).

Từ thực tế này, khó khăn lớn nhất hiện nay là cơ chế xác định công trình có thuộc diện miễn GPXD hay không vẫn chưa thực sự rõ ràng. Trong bối cảnh nhiều quy hoạch mới đang tiếp tục được lập và điều chỉnh, người dân sẽ gặp khó khi làm việc với cơ quan chức năng để xác minh công trình của mình thuộc diện nào.

Quan tâm nhưng cũng có băn khoăn là chia sẻ của nhiều người dân đối với Dự thảo mới về các trường hợp được miễn phép xây dựng. Chị Nguyễn Thu Hương, cư dân tại phường Bồ Đề cho biết nếu được miễn GPXD đối với nhà ở riêng lẻ sẽ giúp người dân tiết kiệm rất nhiều thời gian và chi phí.

Nhiều ý kiến cho rằng, vấn đề không nằm ở GPXD, mà ở năng lực quản lý hậu kiểm. Chỉ khi nào dữ liệu quy hoạch được số hóa đầy đủ, công khai minh bạch; chính quyền địa phương kiểm tra hiệu quả; xử phạt nghiêm các vi phạm thì đây sẽ là bước tiến lớn trong cải cách hành chính. Ngược lại, nếu hậu kiểm yếu, chính sách rất dễ trở thành khoảng trống quản lý, phát sinh vi phạm xây dựng và gây áp lực cho hạ tầng đô thị.

Tuấn Dũng

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/phep-thu-cho-nang-luc-hau-kiem-trong-quan-ly-hoat-dong-xay-dung-750920.html